Poradnik od Apteki Centralnej

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Zmęczenie, które nie mija mimo odpoczynku i znacząco utrudnia funkcjonowanie, to coraz częstszy problem, który dotyczy osób w różnym wieku. Może wynikać zarówno z niedoborów pokarmowych i zaburzeń hormonalnych, chorób przewlekłych czy długotrwałego stresu. Jedną ze stawianych w takich przypadkach diagnoz jest zespół przewlekłego zmęczenia (CFS – chronic fatigue syndrome), określany również jako encefalopatia mięśniowo-rdzeniowa (ME). Obraz kliniczny CFS bywa różnorodny i niespecyficzny. Objawy mogą narastać stopniowo lub pojawić się nagle, nierzadko po przebytej infekcji. Rosnąca świadomość na temat zespołu przewlekłego zmęczenia pozwala lepiej zrozumieć jego mechanizmy i znaczenie dla zdrowia. Właściwe podejście do diagnostyki oraz wsparcie organizmu poprzez odpowiednio dobrane działania mogą pomóc w łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia osób dotkniętych tym problemem.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Zespół Sjögrena to przewlekła choroba autoimmunologiczna, w przebiegu której układ odpornościowy błędnie atakuje własne gruczoły wydzielania zewnętrznego. Najczęściej prowadzi to do stopniowego zmniejszenia produkcji łez i śliny, a w konsekwencji do uciążliwej suchości oczu oraz jamy ustnej. Schorzenie może jednak obejmować również inne narządy i układy, wpływając na ogólne samopoczucie oraz jakość codziennego funkcjonowania. Obraz kliniczny bywa zróżnicowany i niespecyficzny, co często utrudnia wczesne rozpoznanie. Oprócz suchości błon śluzowych mogą pojawiać się dolegliwości stawowe, przewlekłe zmęczenie czy powiększenie gruczołów ślinowych. Z tego względu istotne znaczenie ma kompleksowa diagnostyka, łącząca ocenę objawów, badania laboratoryjne oraz testy funkcjonalne. Leczenie ma zazwyczaj charakter wielokierunkowy i obejmuje zarówno farmakoterapię, jak i działania wspierające, które pomagają poprawić komfort życia pacjentów.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Przewlekłe zmęczenie, wahania masy ciała, problemy z koncentracją czy uczucie zimna to dolegliwości, które łatwo zrzucić na tempo życia lub stres. Coraz częściej jednak stoją za nimi zaburzenia pracy tarczycy, w tym jedna z najpowszechniejszych chorób autoimmunologicznych – Hashimoto. Schorzenie to rozwija się stopniowo i przez długi czas może nie dawać jednoznacznych objawów, co utrudnia jego wczesne rozpoznanie. Zapalenie tarczycy typu Hashimoto prowadzi do uszkodzenia gruczołu przez własny układ odpornościowy, a w konsekwencji do jego niedoczynności. Nieleczone lub źle kontrolowane może wpływać na wiele aspektów funkcjonowania organizmu – od metabolizmu, przez układ nerwowy, aż po kondycję skóry i włosów. Świadomość pierwszych sygnałów oraz znajomość metod diagnostyki i terapii mają istotne znaczenie dla poprawy jakości życia osób dotkniętych tą chorobą. Odpowiednio dobrane leczenie, wsparcie dietetyczne oraz regularna kontrola parametrów hormonalnych pozwalają skutecznie łagodzić objawy i utrzymać organizm w równowadze mimo przewlekłego charakteru schorzenia.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Każdego roku, 21. marca, obchodzony jest Światowy Dzień Zespołu Downa – data nieprzypadkowa, symbolicznie nawiązująca do dodatkowego, trzeciego chromosomu w 21. parze. Tego dnia na całym świecie podejmowane są inicjatywy zwiększające świadomość społeczną, a jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli jest zakładanie kolorowych, niepasujących do siebie skarpetek – znak solidarności z osobami z trisomią 21. oraz akceptacji różnorodności. Trisomia 21. to wrodzona zmiana genetyczna, która wpływa na rozwój fizyczny i intelektualny, a także może wiązać się z określonymi potrzebami zdrowotnymi. Współczesna medycyna i opieka specjalistyczna umożliwiają jednak coraz skuteczniejsze wspieranie osób z zespołem Downa, poprawiając jakość i długość ich życia. Podstawową rolę odgrywają jednak: świadomość, zrozumienie i akceptacja – zarówno w kontekście codziennego funkcjonowania, jak i budowania społeczeństwa opartego na empatii i szacunku.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Wapń jest jednym ze składników mineralnych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Pierwiastek kojarzony głównie ze zdrowiem kości i zębów, odgrywa znacznie szerszą rolę – uczestniczy w przewodnictwie nerwowym, wpływa na pracę mięśni oraz bierze udział w procesach krzepnięcia krwi. Jego odpowiedni poziom jest istotny na każdym etapie życia, zarówno w okresie intensywnego wzrostu, jak i w późniejszych latach, gdy naturalnie dochodzi do stopniowej utraty masy kostnej. Zbilansowana dieta może dostarczać odpowiednich ilości wapnia, jednak w praktyce jego podaż bywa niewystarczająca. Czynniki takie jak sposób odżywiania, ograniczenia dietetyczne czy zwiększone zapotrzebowanie organizmu sprawiają, że utrzymanie optymalnego poziomu tego pierwiastka nie zawsze jest łatwe. W takich sytuacjach odpowiednio dobrana suplementacja może stanowić wsparcie dla zdrowia układu kostnego i ogólnej kondycji organizmu.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Udar mózgu to jedno z najpoważniejszych schorzeń układu nerwowego, stanowiące częstą przyczynę niepełnosprawności oraz zgonów na całym świecie. Dochodzi do niego w wyniku nagłego zaburzenia dopływu krwi do określonego obszaru mózgu, co prowadzi do niedotlenienia i obumierania komórek nerwowych. Szybkie rozpoznanie oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia odgrywają podstawową rolę w ograniczaniu skutków choroby i poprawie rokowania. Zrozumienie mechanizmów powstawania udaru, poznanie jego objawów oraz świadomość dostępnych metod diagnostycznych i terapeutycznych ma istotne znaczenie zarówno w profilaktyce, jak i w skutecznym postępowaniu medycznym.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Celiakia to przewlekła choroba autoimmunologiczna związana z nietolerancją glutenu – białka obecnego w pszenicy, życie i jęczmieniu. Spożycie produktów zawierających gluten u osób z celiakią prowadzi do reakcji immunologicznej, która uszkadza błonę śluzową jelita cienkiego i zaburza wchłanianie składników odżywczych. Schorzenie może ujawnić się zarówno w dzieciństwie, jak i w wieku dorosłym, a jego przebieg bywa bardzo zróżnicowany. Objawy celiakii nie zawsze są jednoznaczne i nie ograniczają się wyłącznie do dolegliwości ze strony układu pokarmowego. U części pacjentów pojawiają się m.in. przewlekłe zmęczenie, niedobory witamin i minerałów, problemy skórne czy zaburzenia ze strony układu nerwowego, dlatego choroba bywa długo nierozpoznana lub mylona z innymi schorzeniami. Właściwa diagnostyka, obejmująca badania serologiczne i ocenę błony śluzowej jelita cienkiego, pozwala potwierdzić lub wykluczyć celiakię. Wczesne rozpoznanie ma duże znaczenie dla ograniczenia powikłań oraz poprawy jakości życia pacjentów. Podstawą postępowania jest ścisła dieta bezglutenowa, która umożliwia regenerację jelit i zmniejszenie objawów choroby.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Toczeń rumieniowaty układowy to przewlekła choroba autoimmunologiczna o złożonym i często niejednoznacznym przebiegu. Układ odpornościowy, który w prawidłowych warunkach chroni organizm przed patogenami, zaczyna atakować własne tkanki, prowadząc do stanu zapalnego i uszkodzeń wielu narządów. Schorzenie może obejmować skórę, stawy, nerki, serce czy układ nerwowy, a jego objawy mają tendencję do okresowego zaostrzania się i remisji. Różnorodność symptomów oraz ich zmienne nasilenie sprawiają, że rozpoznanie choroby bywa trudne. Jednak postęp medycyny pozwala na coraz skuteczniejszą diagnostykę oraz kontrolowanie przebiegu schorzenia i poprawę jakości życia pacjentów. 

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Mięta pieprzowa od dawna cieszy się dużą popularnością zarówno w kuchni, jak i w medycynie naturalnej. Bogaty skład oraz szerokie zastosowanie sprawiają, że pozostaje jednym z najczęściej wykorzystywanych ziół w fitoterapii i preparatach wspierających codzienne funkcjonowanie organizmu. Stosowana jest między innymi przy niestrawności, wzdęciach czy uczuciu ciężkości po posiłku. Przy tym, podobnie jak inne surowce roślinne o działaniu leczniczym, nie jest całkowicie pozbawiona przeciwwskazań i w określonych sytuacjach może powodować działania niepożądane 

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Kwas azelainowy to substancja aktywna szeroko wykorzystywana w dermatologii i kosmetologii. Ceniony jest przede wszystkim za działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz regulujące proces rogowacenia naskórka. Dzięki temu znajduje zastosowanie w pielęgnacji skóry problematycznej – zwłaszcza w przypadku trądziku, przebarwień czy rumienia. W zależności od stężenia i formy występuje zarówno w kosmetykach do codziennej pielęgnacji, jak i w produktach dermokosmetycznych oraz lekach stosowanych miejscowo na skórę.  

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Nykturia (nokturia), czyli częstomocz w nocy, to dolegliwość polegająca na konieczności przerywania snu w celu oddania moczu. Nocne wizyty w toalecie mogą być nie tylko uciążliwe, ale także wpływać na jakość snu, samopoczucie w ciągu dnia oraz ogólny stan zdrowia. Sporadyczne wstawanie w nocy może zdarzyć się każdemu, jednak gdy sytuacja powtarza się regularnie i zakłóca odpoczynek, warto poznać przyczyny problemu. Rozpoznanie jego źródła pozwoli dobrać odpowiednie postępowanie – od prostych zmian w codziennych nawykach po leczenie farmakologiczne. Zrozumienie mechanizmów stojących za nocnym oddawaniem moczu to pierwszy krok do poprawy komfortu snu i codziennego funkcjonowania.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Rumianek to jedna z najbardziej znanych i najczęściej wykorzystywanych roślin leczniczych w medycynie naturalnej i ziołolecznictwie. Znajduje zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i wspomaganiu leczenia wielu dolegliwości. Napary, ekstrakty czy preparaty z rumiankiem stosowane są przede wszystkim przy problemach ze strony układu pokarmowego, stanach zapalnych skóry oraz infekcjach. Bogactwo substancji aktywnych, takich jak flawonoidy, olejek eteryczny czy chamazulen, sprawia, że rumianek wykazuje właściwości przeciwzapalne, łagodzące i antybakteryjne. Mimo szerokiego zastosowania i dobrej tolerancji nie zawsze jednak może być stosowany bez ograniczeń. W niektórych sytuacjach konieczne jest zachowanie ostrożności, a niekiedy także rezygnacja z jego stosowania.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Tonik bywa traktowany jako kosmetyk drugoplanowy, często pomijany w codziennej pielęgnacji. Tymczasem odpowiednio dobrany preparat odświeża twarz i przygotowuje ją na kolejne etapy pielęgnacyjne. Tonizowanie pomaga przywrócić fizjologiczne pH skóry oraz wspiera działanie składników aktywnych zawartych w serum czy kremach. Regularne stosowanie toniku może również wspomagać utrzymanie prawidłowego poziomu nawilżenia, łagodzić podrażnienia i ograniczać nadmierne wydzielanie sebum, dlatego stanowi ważny element codziennej rutyny pielęgnacyjnej każdego rodzaju cery.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Echinacea purpurea, czyli jeżówka purpurowa, to jedna z najpopularniejszych roślin stosowanych w naturalnym wspieraniu odporności. Od lat wykorzystywana jest w fitoterapii jako składnik preparatów pomagających organizmowi w walce z infekcjami, szczególnie w okresach zwiększonej zachorowalności na przeziębienie i grypę. Jej właściwości wynikają z obecności licznych substancji biologicznie czynnych, które mogą wspierać naturalne mechanizmy obronne organizmu. Preparaty zawierające jeżówkę purpurową są często stosowane pomocniczo przy pierwszych objawach infekcji górnych dróg oddechowych, a także profilaktycznie w celu wzmocnienia odporności. Roślina ta wykazuje również działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne, dzięki czemu znajduje zastosowanie także w preparatach wspierających regenerację organizmu.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Propolis to produkt pochodzenia naturalnego coraz częściej doceniany przez współczesną fitoterapię. Stanowi mieszaninę żywic roślinnych, wosku, pyłku kwiatowego oraz enzymów wytwarzanych przez pszczoły. Dzięki tej unikalnej kompozycji propolis wykazuje szerokie spektrum działania i znajduje zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i wspomaganiu leczenia wielu dolegliwości. Właściwości propolisu wynikają z obecności licznych związków biologicznie czynnych, takich jak flawonoidy, kwasy fenolowe czy olejki eteryczne. Substancje te odpowiadają za jego działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze oraz przeciwzapalne, dlatego też preparaty z propolisem są chętnie wybierane w okresie obniżonej odporności, przy infekcjach górnych dróg oddechowych, problemach skórnych czy podrażnieniach błon śluzowych.  Dzięki naturalnemu pochodzeniu i bogatemu składowi propolis pozostaje jednym z najbardziej wszechstronnych produktów pszczelich wykorzystywanych we współczesnej suplementacji i pielęgnacji.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Kortyzol to jeden z najważniejszych hormonów w organizmie człowieka, często określany mianem „hormonu stresu”. Ten wytwarzany przez korę nadnerczy hormon odgrywa podstawową rolę w regulacji metabolizmu, poziomu glukozy we krwi, ciśnienia tętniczego oraz odpowiedzi immunologicznej. Jego stężenie zmienia się w ciągu doby – najwyższe obserwuje się rano, a najniższe w godzinach nocnych – co stanowi element naturalnego rytmu dobowego. Choć kortyzol jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu, jego przewlekle podwyższony poziom może niekorzystnie wpływać na zdrowie i samopoczucie. Długotrwały stres, zaburzenia snu czy niektóre choroby endokrynologiczne mogą prowadzić do nadmiernej produkcji kortyzolu, wywołując charakterystyczne objawy ogólnoustrojowe. Zrozumienie roli kortyzolu, jego prawidłowych norm laboratoryjnych oraz symptomów świadczących o jego nadmiarze stanowi istotny element profilaktyki zdrowotnej i troski o równowagę hormonalną.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Nadmierne spożycie cukru wiąże się z ryzykiem nadwagi, zaburzeń gospodarki węglowodanowej oraz próchnicy, dlatego coraz większym zainteresowaniem cieszą się substancje słodzące o niższej kaloryczności i korzystniejszym wpływie na organizm. Jednym z najpopularniejszych rozwiązań w tej grupie jest erytrytol, który charakteryzuje się słodkim smakiem zbliżonym do cukru, przy niemal zerowej wartości energetycznej. Co istotne, erytrytol nie powoduje gwałtownych wzrostów poziomu glukozy we krwi, dlatego bywa wybierany przez osoby dbające o linię oraz kontrolujące gospodarkę cukrową. Jego rosnąca popularność wynika nie tylko z jego właściwości metabolicznych, ale także z szerokiego zastosowania w kuchni.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Otyłość to przewlekła choroba metaboliczna, której istotą jest nadmierne nagromadzenie tkanki tłuszczowej, prowadzące do zaburzeń funkcjonowania organizmu oraz zwiększonego ryzyka rozwoju wielu poważnych schorzeń. Problem ten dotyczy zarówno osób dorosłych, jak i dzieci, a jego konsekwencje wykraczają daleko poza kwestie estetyczne. Otyłość rozwija się stopniowo i przez długi czas może nie dawać wyraźnych dolegliwości. Z czasem jednak pojawiają się objawy takie jak obniżona wydolność fizyczna, przewlekłe zmęczenie, duszność wysiłkowa czy dolegliwości ze strony układu kostno-stawowego. Nieleczona otyłość sprzyja rozwojowi insulinooporności, cukrzycy typu 2, nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych oraz chorób sercowo-naczyniowych. Współczesna medycyna wyróżnia różne rodzaje otyłości – między innymi otyłość prostą (pokarmową), wtórną oraz otyłość brzuszną, związaną ze szczególnie wysokim ryzykiem powikłań metabolicznych. Klasyfikacja opiera się nie tylko na przyczynach, ale również na rozmieszczeniu tkanki tłuszczowej i stopniu zaawansowania choroby. Skuteczne leczenie otyłości wymaga kompleksowego podejścia, obejmującego modyfikację stylu życia, odpowiednio zbilansowaną dietę, regularną aktywność fizyczną, wsparcie farmakologiczne, a w wybranych przypadkach również leczenie chirurgiczne. Wczesne rozpoznanie objawów oraz wdrożenie właściwych działań terapeutycznych ma podstawowe znaczenie dla poprawy stanu zdrowia i ograniczenia ryzyka powikłań.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Witamina A stanowi jeden z najlepiej przebadanych i najczęściej wykorzystywanych składników wspierających kondycję skóry. Jej rola nie ogranicza się wyłącznie do działania pielęgnacyjnego – to związek o udokumentowanym znaczeniu w procesach odnowy komórkowej, regulacji rogowacenia naskórka oraz utrzymaniu prawidłowej funkcji bariery skórnej. W praktyce dermatologicznej pochodne witaminy A, w tym retinol i retinoidy, znajdują zastosowanie w terapii trądziku, przebarwień, fotostarzenia oraz zaburzeń keratynizacji. W kosmetyce cenione są za wpływ na poprawę elastyczności skóry, wygładzenie jej struktury oraz redukcję drobnych zmarszczek. Rosnące zainteresowanie preparatami z witaminą A wynika nie tylko z ich skuteczności, ale również z szerokiej dostępności produktów o różnym stężeniu i formie chemicznej składnika aktywnego. Odpowiednio dobrana postać oraz sposób stosowania zapewniają bezpieczeństwo i efektywność pielęgnacji, szczególnie w przypadku skóry wrażliwej lub problematycznej.

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Wiesiołek to roślina, która od lat cieszy się dużym zainteresowaniem w fitoterapii i suplementacji. Największą popularność zdobył olej z nasion wiesiołka, stanowiący naturalne źródło nienasyconych kwasów tłuszczowych, w tym kwasu gamma-linolenowego (GLA). Składniki te odgrywają istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu organizmu, zwłaszcza w kontekście zdrowia skóry, równowagi hormonalnej oraz ogólnego samopoczucia. Preparaty z wiesiołka są chętnie wybierane jako element codziennej suplementacji, szczególnie w okresach zwiększonego zapotrzebowania organizmu na niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Zainteresowanie budzi również ich potencjalne zastosowanie w łagodzeniu objawów zespołu napięcia przedmiesiączkowego, wspieraniu kondycji skóry suchej i wrażliwej czy uzupełnianiu diety osób dbających o zdrowy styl życia. Pomimo naturalnego pochodzenia, produkty z wiesiołkiem – jak każdy suplement diety – powinny być stosowane w sposób świadomy, z uwzględnieniem możliwych przeciwwskazań i interakcji. 

Ewa Rutkowska-Król

Redaktor naczelna

Moczenie nocne, określane fachowo jako enureza, to problem, który najczęściej kojarzony jest z wiekiem dziecięcym, jednak może dotyczyć również młodzieży, a sporadycznie także osób dorosłych. Niekontrolowane oddawanie moczu podczas snu bywa źródłem stresu, obniżonego poczucia własnej wartości oraz napięć w relacjach rodzinnych. Choć w wielu przypadkach ma charakter przejściowy i wiąże się z dojrzewaniem układu nerwowego, niekiedy stanowi sygnał zaburzeń wymagających diagnostyki i odpowiedniego wsparcia terapeutycznego. Przyczyny moczenia nocnego są zróżnicowane – od czynników genetycznych i hormonalnych, przez opóźnione dojrzewanie mechanizmów kontroli pęcherza, aż po infekcje układu moczowego czy silne przeżycia emocjonalne. Właściwe rozpoznanie podłoża problemu pomoże dobrać skuteczną metodę postępowania. Współczesna medycyna oferuje zarówno rozwiązania niefarmakologiczne, jak i leczenie farmakologiczne, które pozwalają ograniczyć epizody moczenia nocnego i poprawić komfort życia pacjenta oraz jego opiekunów.