Chrapanie – przyczyny i sposoby leczenia

Chrapanie to dźwięk powstający w wyniku wibracji tkanek gardła i podniebienia podczas snu. Występuje, gdy przepływ powietrza jest ograniczony lub na skutek osłabienia mięśni gardła. Chociaż chrapanie to powszechne zjawisko i samo w sobie nie stanowi poważnego problemu zdrowotnego, może jednak być objawem pewnych stanów zdrowotnych, takich jak otyłość, zespół bezdechu sennego, alergii czy infekcji dróg oddechowych. Jeśli chrapanie jest uciążliwe i przeszkadza w codziennym funkcjonowaniu, konieczne może być podjęcie działań leczniczych, takich jak zmiana stylu życia, stosowanie preparatów na chrapanie i urządzeń do leczenia bezdechu sennego, czy też interwencje chirurgiczne.

Chrapanie – przyczyny

Najczęściej za chrapanie w nocy odpowiada zwężenie dróg oddechowych, pewne cechy anatomiczne, pozycja podczas snu, stany chorobowe, a także palenie tytoniu czy picie alkoholu. 

• Chrapanie występuje, gdy drogi oddechowe są częściowo lub całkowicie zablokowane, np. na skutek zatkanego nosa (m.in. w wyniku alergii lub przeziębienia), polipów w nosie, przerostu migdałków lub obecność tkanki tłuszczowej w okolicach gardła.
• U niektórych osób mięśnie w okolicach gardła i podniebienia mogą być zbyt luźne, co powoduje ich wibrację podczas oddychania.
• Nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicach gardła może prowadzić do zwężenia dróg oddechowych, zwiększając ryzyko chrapania.
• Spożycie alkoholu lub stosowanie środków uspokajających może prowadzić do osłabienia mięśni gardła, powodując chrapanie.
• Palenie tytoniu może powodować obrzęk błony śluzowej gardła oraz prowadzić do stanów zapalnych dróg oddechowych, co może zwiększyć ryzyko chrapania.
• chrapanie może być związane z fazą snu. Częściej występuje podczas snu REM, kiedy mięśnie są bardziej rozluźnione.
• Pewne cechy anatomiczne, takie jak miękkie podniebienie, duży język lub wąskie drogi oddechowe, mogą powodować chrapanie.
• Spanie na plecach może zwiększać ryzyko chrapania, ponieważ język może opaść do tyłu i częściowo blokować drogi oddechowe.
• Chrapanie może być również objawem zespołu bezdechu sennego, który powoduje okresowe zatrzymanie oddechu podczas snu.

Leczenie chrapania

W leczeniu łagodnego chrapania pomóc może zmiana stylu życia oraz domowe sposoby ułatwiające swobodne oddychanie. W cięższych przypadkach warto sięgnąć po preparaty w postaci kropli i aerozoli na chrapanie, leki przeciwalergiczne i przeciwobrzękowe bądź specjalistyczne urządzenia i akcesoria. Jeśli chrapanie nie ustaje pomimo ogólnie dostępnych sposobów, utrudnia  funkcjonowanie bądź notorycznie zakłóca sen domowników, konieczny może okazać się zabieg laserowy bądź interwencja chirurgiczna.

Domowe sposoby na chrapanie

• Spanie na plecach może powodować zwężenie dróg oddechowych i zwiększać ryzyko chrapania, dlatego zaleca się zasypianie na boku. Można też użyć specjalnych poduszek lub ułożyć się w taki sposób, aby utrzymać się na boku podczas snu.
• Alkohol i niektóre leki mogą powodować osłabienie mięśni gardła, co może zwiększyć skłonność do chrapania. Warto ograniczyć spożycie alkoholu oraz skonsultować się z lekarzem w sprawie ewentualnych zmian w stosowanych na stałe lekach.
• Suche powietrze może podrażniać drogi oddechowe przyczyniając się do chrapania. Używanie nawilżacza powietrza może pomóc w utrzymaniu odpowiedniej wilgotności powietrza w sypialni.
• Zatkane zatoki mogą zwiększać ryzyko chrapania. Regularne płukanie nosa solą fizjologiczną lub korzystanie z irygatora może pomóc w utrzymaniu drożności dróg oddechowych.
• Ryzyko chrapania może zwiększać również otyłość. Zachowanie zdrowej wagi ciała może zapobiec chrapaniu.
• Regularne wykonywanie ćwiczeń mających na celu wzmocnienie mięśni gardła i języka może pomóc w zredukowaniu chrapania. We wzmocnieniu tych grup mięśniowych pomóc może śpiewanie, specjalne ruchy języka, czy zwykłe dmuchanie balonów.

Preparaty na chrapanie

Na rynku dostępne są różne preparaty na chrapanie. Dostępne bez recepty aerozole i krople do nosa mogą pomóc zmniejszyć obrzęk śluzówki, udrożniając drogi oddechowe, preparaty ziołowe mogą łagodzić wywołujące chrapanie stany zapalne dróg oddechowych, a leki przeciwhistaminowe mogą zredukować chrapanie będące wynikiem alergii.

• Krople lub aerozole do nosa zawierają składniki zmniejszające obrzęk błony śluzowej nosa i mogą być skuteczne w przypadku chrapania związanego z zatkanymi drogami oddechowymi.
• Tabletki na chrapanie to zazwyczaj leki przeciwhistaminowe, które mogą pomóc w przypadku chrapania związanego z alergiami.
• Suplementy ziołowe - niektóre zioła mogą pomóc w łagodzeniu stanów zapalnych dróg oddechowych i zmniejszeniu chrapania. 

Urządzenia i akcesoria przeciw chrapaniu

Istnieje także kilka urządzeń przeciwdziałających chrapaniu, wśród których wymienić należy maski CPAP, aparaty ortodontyczne czy paski nosowe.

• Maseczka CPAP (Continuous Positive Airway Pressure) to jedno z najskuteczniejszych urządzeń stosowanych w leczeniu zespołu bezdechu sennego, które często idzie w parze z chrapaniem. Maseczka CPAP dostarcza stałe, kontrolowane ciśnienie powietrza, które utrzymuje drogi oddechowe otwarte podczas snu.
• Aparaty ortodontyczne, które zmieniają pozycję żuchwy i języka, aby utrzymać drożność dróg oddechowych, mogą być skuteczne u osób z chrapaniem związanym z przesunięciem tkanek gardła podczas snu.
• Paski nosowe i plastry na chrapanie pomagają w utrzymaniu otwartych nozdrzy, usprawniając przepływ powietrza.

Zabieg na chrapanie

Zabiegi chirurgiczne mogą być skuteczne szczególne w redukcji chrapania wynikającego z anatomii układu oddechowego.

• Laserowa chirurgia podniebienia miękkiego (LAUP) to zabieg, który polega na użyciu światła laserowego do zmniejszenia lub usunięcia nadmiernie luźnych tkanek, które mogą drgać podczas snu, powodując chrapanie.
• Korekcja chirurgiczna podniebienia i języka (UPPP) czyli uwulopalatofaryngoplastyka to bardziej zaawansowany zabieg chirurgiczny, który obejmuje usunięcie części podniebienia miękkiego, migdałków gardłowych i zbliżonych tkanek w celu poszerzenia dróg oddechowych.
• Jeśli przyczyną chrapania jest zatkany nos, warto rozważyć zabiegi chirurgiczne, takie jak korekta skrzywienia  przegrody nosowej (septoplastyka), redukcja przerośniętych małżowin nosowych (turbinoplastyka) lub chirurgiczne usunięcie polipów czy innych przeszkód w nosie. 

Bibliografia:

1. ChruścieL-Nogalska M., Kozak M., Ey-Chmielewska H., Zespół obturacyjnego bezdechu podczas snu – podstawy diagnostyki i leczenia,  Katedra i Zakład Protetyki Stomatologicznej, Pomorski Uniwersytet Medyczny, Szczecin, 2015;
2. Sieradzki A., Kiejna A., Rymaszewska J., Epidemiologia zaburzeń snu w Polsce i na świecie – przegląd piśmiennictwa, 2002;
3. Zieliński J., Koziej M., Mańkowski M., Zaburzenia oddychania w czasie snu, Wyd. Lekarskie PZWL, Warszawa, 2006.