Zapalenie błony śluzowej żołądka – przyczyny, objawy, leczenie

Zapalenie błony śluzowej żołądka to częsta dolegliwość układu pokarmowego, która może mieć ostry lub przewlekły przebieg. Stan zapalny rozwija się pod wpływem różnych czynników, takich jak zakażenie bakterią Helicobacter pylori, długotrwałe stosowanie niektórych leków, nadmierne spożycie alkoholu czy przewlekły stres. Objawy bywają mało charakterystyczne i obejmują między innymi ból lub dyskomfort w nadbrzuszu, nudności, uczucie pełności oraz zgagę, dlatego nie zawsze od razu kojarzone są z chorobą żołądka. Wczesne rozpoznanie przyczyny oraz odpowiednio dobrane leczenie pomagają złagodzić dolegliwości i zmniejszyć ryzyko powikłań. 

Zapalenie żołądka objawy

Objawy zapalenia błony śluzowej żołądka zależą od przyczyny stanu zapalnego, jego nasilenia oraz charakteru dolegliwości. U części osób symptomy pojawiają się nagle i są bardzo nasilone, natomiast w innych przypadkach rozwijają się stopniowo lub przez długi czas pozostają niemal niezauważalne.

Do najczęstszych objawów zapalenia żołądka należą:

• ból, pieczenie lub uczucie dyskomfortu w nadbrzuszu,
• uczucie pełności po posiłku,
• nudności i wymioty,
• wzdęcia oraz odbijanie,
• zgaga,
• utrata apetytu,
• uczucie szybkiej sytości,
• niestrawność.

W ostrym zapaleniu błony śluzowej żołądka dolegliwości zwykle pojawiają się nagle, często po spożyciu alkoholu, ciężkostrawnego posiłku, przyjęciu leków z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) lub w przebiegu zakażenia. Objawy mogą być intensywne, jednak po usunięciu czynnika wywołującego i wdrożeniu odpowiedniego leczenia często ustępują w ciągu kilku dni. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka przez długi czas może nie dawać żadnych charakterystycznych objawów. Jeśli dolegliwości występują, zwykle mają łagodniejszy charakter i obejmują nawracający dyskomfort w nadbrzuszu, uczucie pełności po jedzeniu czy okresowe nudności. Nieleczony przewlekły stan zapalny może prowadzić do zaniku błony śluzowej żołądka oraz zaburzeń wchłaniania niektórych składników odżywczych, zwłaszcza witaminy B12. Niektóre objawy wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. Należą do nich przede wszystkim krwawe wymioty, smoliste stolce świadczące o krwawieniu z przewodu pokarmowego, silny ból brzucha, nagły spadek masy ciała, trudności z połykaniem oraz utrzymujące się lub nasilające dolegliwości mimo stosowanego leczenia.

Ile trwa zapalenie żołądka?

Czas trwania zapalenia błony śluzowej żołądka zależy przede wszystkim od przyczyny choroby, nasilenia stanu zapalnego oraz szybkości wdrożenia odpowiedniego leczenia. Ostre zapalenie żołądka najczęściej ustępuje w ciągu kilku dni do około 1–2 tygodni po wyeliminowaniu czynnika wywołującego i zastosowaniu zaleconej terapii. W przypadku podrażnienia błony śluzowej przez alkohol, błędy dietetyczne lub niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) poprawa często następuje już po kilku dniach. Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka może utrzymywać się przez wiele miesięcy, a nawet lat. W takich przypadkach znaczenie ma przede wszystkim leczenie przyczyny choroby, na przykład eradykacja bakterii Helicobacter pylori, odstawienie leków uszkadzających błonę śluzową żołądka, jeśli jest to możliwe, lub leczenie choroby podstawowej. U części pacjentów dolegliwości ustępują stopniowo, jednak regeneracja błony śluzowej może wymagać więcej czasu. Jeżeli objawy utrzymują się dłużej niż 2 tygodnie, nawracają mimo leczenia lub towarzyszą im niepokojące symptomy, takie jak krwawienie z przewodu pokarmowego, utrata masy ciała czy nasilający się ból brzucha, konieczna jest konsultacja z lekarzem i pogłębienie diagnostyki.

Zapalenie żołądka przyczyny

Do zapalenia błony śluzowej żołądka dochodzi wtedy, gdy naturalna warstwa ochronna wyściełająca ściany żołądka zostaje uszkodzona. W efekcie kwas solny oraz enzymy trawienne zaczynają podrażniać błonę śluzową, prowadząc do rozwoju stanu zapalnego. Przyczyny choroby są zróżnicowane i obejmują zarówno zakażenia, jak i działanie czynników drażniących czy choroby autoimmunologiczne. Najczęstszą przyczyną przewlekłego zapalenia błony śluzowej żołądka jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori. Drobnoustrój ten kolonizuje błonę śluzową żołądka, wywołując przewlekły stan zapalny, który nieleczony może prowadzić do zaniku błony śluzowej, choroby wrzodowej, a także zwiększać ryzyko rozwoju raka żołądka. Istotnym czynnikiem ryzyka jest również długotrwałe stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), takich jak ibuprofen, ketoprofen, naproksen czy diklofenak. Leki te zmniejszają produkcję prostaglandyn odpowiedzialnych za ochronę błony śluzowej żołądka, przez co staje się ona bardziej podatna na uszkodzenia.

Do innych możliwych przyczyn zapalenia żołądka należą:

• nadmierne spożywanie alkoholu,
• palenie papierosów,
• przewlekły stres, zwłaszcza związany z ciężkimi chorobami, urazami lub rozległymi operacjami,
• zakażenia wirusowe, bakteryjne lub grzybicze, szczególnie u osób z obniżoną odpornością,
• refluks żółciowy,
• choroby autoimmunologiczne prowadzące do autoimmunologicznego zapalenia błony śluzowej żołądka,
• radioterapia lub chemioterapia,
• spożycie substancji żrących lub innych toksycznych związków chemicznych.

Rzadziej zapalenie błony śluzowej żołądka rozwija się w przebiegu innych chorób przewlekłych, takich jak choroba Leśniowskiego-Crohna, sarkoidoza czy niektóre choroby zakaźne. W takich przypadkach leczenie koncentruje się nie tylko na łagodzeniu objawów ze strony żołądka, ale również na terapii choroby podstawowej. Ryzyko zachorowania zwiększa się wraz z wiekiem, ponieważ błona śluzowa żołądka staje się bardziej podatna na uszkodzenia. Dodatkowe znaczenie mają nieprawidłowe nawyki żywieniowe, częste przyjmowanie leków drażniących przewód pokarmowy oraz współistniejące choroby przewlekłe.

Co na zapalenie żołądka?

Leczenie zapalenia błony śluzowej żołądka zależy od przyczyny choroby oraz nasilenia objawów. Podstawą terapii jest usunięcie czynnika wywołującego stan zapalny, złagodzenie dolegliwości oraz stworzenie warunków do regeneracji błony śluzowej. W zależności od rozpoznania stosuje się odpowiednio dobrane leki, a także zaleca modyfikację diety i stylu życia. W niektórych przypadkach konieczne jest również leczenie choroby podstawowej, która doprowadziła do rozwoju zapalenia żołądka.

Leki na zapalenie błony śluzowej żołądka

Dobór leków stosowanych w zapaleniu błony śluzowej żołądka zależy od przyczyny choroby oraz nasilenia objawów. Celem leczenia jest zmniejszenie stanu zapalnego, ograniczenie wydzielania kwasu żołądkowego, złagodzenie dolegliwości oraz wspomaganie gojenia uszkodzonej błony śluzowej. W terapii najczęściej wykorzystuje się inhibitory pompy protonowej (IPP), takie jak omeprazol, pantoprazol czy esomeprazol, które zmniejszają wydzielanie kwasu solnego i sprzyjają regeneracji błony śluzowej. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić również blokery receptora h2 (leki z grupy antagonistów receptora H2). Doraźnie w łagodzeniu zgagi i niestrawności stosowane są preparaty zobojętniające kwas żołądkowy oraz leki osłaniające błonę śluzową żołądka. Mogą one przynieść szybką ulgę, jednak nie usuwają przyczyny choroby. Jeżeli przyczyną zapalenia jest zakażenie bakterią Helicobacter pylori, konieczne jest zastosowanie leczenia eradykacyjnego. Polega ono na jednoczesnym przyjmowaniu inhibitora pompy protonowej oraz odpowiednio dobranych antybiotyków przez okres zalecony przez lekarza. W przypadku zapalenia wywołanego przez niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), o ile jest to możliwe, zaleca się ich odstawienie lub zastąpienie innymi preparatami. Nie należy jednak samodzielnie przerywać leczenia lekami przyjmowanymi z powodu chorób przewlekłych – każda zmiana terapii powinna być skonsultowana z lekarzem.

Dieta przy zapaleniu żołądka

Odpowiednio dobrana dieta pomaga ograniczyć podrażnienie przewodu pokarmowego i wspiera proces regeneracji śluzówki. Zaleca się wybieranie lekkostrawnych posiłków, spożywanych regularnie w mniejszych porcjach, a także unikanie produktów nasilających dolegliwości. W okresie zaostrzenia objawów warto ograniczyć potrawy tłuste, smażone, ostre przyprawy, alkohol, kawę oraz produkty wysoko przetworzone. Korzystne może być natomiast włączenie do jadłospisu gotowanych warzyw, chudego mięsa, ryb, produktów zbożowych o dobrej tolerancji oraz posiłków przygotowywanych metodą gotowania, duszenia lub pieczenia. Indywidualna tolerancja produktów może się różnić, dlatego dieta powinna być dopasowana do nasilenia objawów i reakcji organizmu. W przypadku przewlekłego zapalenia żołądka szczególne znaczenie ma długoterminowa zmiana nawyków żywieniowych oraz unikanie czynników, które mogą ponownie podrażniać błonę śluzową.

Jak odbudować błonę śluzową żołądka?

Regeneracja błony śluzowej żołądka wymaga przede wszystkim usunięcia przyczyny jej uszkodzenia oraz ograniczenia czynników, które mogą nasilać stan zapalny. Proces odbudowy śluzówki wspiera odpowiednio dobrane leczenie, lekkostrawna dieta oraz unikanie substancji drażniących. Ważne znaczenie ma regularne spożywanie posiłków, odpowiednie nawodnienie oraz wybieranie produktów, które nie powodują nasilenia dolegliwości. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić preparaty zmniejszające wydzielanie kwasu żołądkowego lub leki osłaniające błonę śluzową, co pozwala stworzyć warunki sprzyjające jej gojeniu. Przy przewlekłym zapaleniu żołądka znaczenie ma leczenie czynnika wywołującego problem, na przykład zakażenia Helicobacter pylori. Samo łagodzenie objawów bez usunięcia przyczyny może nie być wystarczające do prawidłowej regeneracji błony śluzowej.

Bibliografia:

1. Brzeszczyńska J., Gwoździński K., Charakterystyka stanów chorobowych żołądka, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Oeconomica Biochimica et Biophysica, 12, 1997.
2. Fedorowicz S.A., Radzikowska K.J., Mende K., Ferenc S., Gnus J., Helicobacter pylori - dotychczasowa terapia i leczenie współczesne, Pielęgniarstwo i Zdrowie Publiczne, 2020, t.10.
3. Wiśniewska M., Rudziński J., Gordon P., Zapalenie błony śluzowej żołądka u osób otyłych, 10 Lekarz Wojskowy 1/2021.