Rutyna co to, jak działa i kiedy należy ją stosować?

Rutyna to naturalny flawonoid występujący m.in. w kwiatach perełkowca japońskiego oraz gryce. Jest związkiem roślinnym, który od lat znajduje zastosowanie w preparatach wspierających prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Rutyna wykazuje również właściwości antyoksydacyjne i może wspomagać ochronę komórek przed działaniem wolnych rodników. Ze względu na swoje właściwości często występuje w połączeniu z witaminą C, szczególnie w preparatach stosowanych w okresie zwiększonego zapotrzebowania na tę witaminę.

Co to jest rutyna?

Rutyna, inaczej rutozyd, jest związkiem należącym do grupy flawonoidów, czyli naturalnych substancji występujących w wielu roślinach. Jest jednym z bardziej rozpowszechnionych glikozydów bioflawonoidowych. Nazwa rutozydu wywodzi się od rutyny zwyczajnej (Ruta graveolens), z której związek ten został po raz pierwszy wyizolowany. Rutyna występuje również w innych surowcach roślinnych, przede wszystkim w gryce oraz perełkowcu japońskim (Sophora japonica), a także w wielu popularnych owocach i warzywach. Pod względem chemicznym rutozyd jest glikozydem kwercetyny, co oznacza, że jego cząsteczka składa się z kwercetyny połączonej z cukrem złożonym – rutynozą. Taka budowa odróżnia rutozyd od samej kwercetyny i wpływa na jego właściwości oraz sposób, w jaki jest przetwarzany przez organizm. Po spożyciu tylko część rutyny jest wchłaniana w niezmienionej postaci, natomiast znaczna część ulega przemianom, m.in. do kwercetyny. W metabolizmie rutozydu uczestniczą przede wszystkim jelita i wątroba.

Rutyna działanie

Rutyna wykazuje przede wszystkim właściwości antyoksydacyjne oraz wspiera prawidłowe funkcjonowanie naczyń krwionośnych. Jej działanie wiąże się z kilkoma mechanizmami, które wpływają zarówno na ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym, jak i na kondycję drobnych naczyń:

• działanie antyoksydacyjne – rutozyd neutralizuje wolne rodniki i może ograniczać procesy prowadzące do utleniania lipidów błon komórkowych, pomagając chronić komórki przed uszkodzeniami oksydacyjnymi;
• wpływ na szczelność naczyń włosowatych – rutozyd może ograniczać ich nadmierną przepuszczalność, wspierając prawidłowe funkcjonowanie drobnych naczyń;
• wsparcie elastyczności naczyń – rutozyd może wspierać ochronę kolagenu i elastyny, czyli białek istotnych dla prawidłowej budowy i funkcjonowania ścian naczyń krwionośnych;
• wpływ na aktywność hialuronidazy – rutozyd może ograniczać aktywność tego enzymu, który uczestniczy w zwiększaniu przepuszczalności ścian naczyń włosowatych.

Rutyna w połączeniu z kwasem askorbinowym może również zwiększać stabilność witaminy C i chronić ją przed utlenianiem, dlatego oba składniki często występują razem w preparatach stosowanych w okresach zwiększonego zapotrzebowania na witaminę C.

Rutozyd na przeziębienie

Rutozyd bywa składnikiem preparatów złożonych stosowanych w okresie przeziębienia i najczęściej występuje w połączeniu z witaminą C. Podczas infekcji zapotrzebowanie na witaminę C może się zwiększać, dlatego jest ona częstym składnikiem preparatów stosowanych w tym okresie. Rutozyd może natomiast chronić kwas askorbinowy przed utlenianiem, zwiększając jego stabilność i ograniczając jego rozkład. 

Rutyna na naczynia krwionośne i siniaki

Rutozyd wpływa na prawidłową przepuszczalność i elastyczność naczyń włosowatych, ograniczając ich nadmierną przepuszczalność. Ma to znaczenie szczególnie przy zwiększonej kruchości drobnych naczyń, która może sprzyjać powstawaniu siniaków, drobnych wybroczyn czy pękaniu naczynek. Z tego względu preparaty zawierające rutynę są wybierane m.in. jako tabletki na siniaki, zwłaszcza gdy ich powstawanie wiąże się z kruchością naczyń włosowatych. Nie należy jednak utożsamiać stosowania rutozydu z leczeniem przyczyny częstego powstawania siniaków, szczególnie gdy pojawiają się one bez wyraźnego powodu.

W czym jest rutyna?

Rutyna naturalnie występuje w wielu produktach pochodzenia roślinnego. Jej źródłem są przede wszystkim gryka i perełkowiec japoński, a także skórki jabłek, pomarańcze, limonki i cytryny, brokuły, śliwki, winogrona, większość roślin strączkowych oraz niektóre gatunki herbat. Urozmaicona dieta bogata w warzywa, owoce i produkty zbożowe dostarcza więc rutozydu w sposób naturalny. W uzasadnionych przypadkach, takich jak zwiększona kruchość naczyń włosowatych czy skłonność do powstawania siniaków, można rozważyć zastosowanie preparatów zawierających rutynę, w tym leków lub suplementów diety. W preparatach aptecznych rutozyd może występować jako samodzielny składnik lub w połączeniu z kwasem askorbinowym.

Rutyna dawkowanie

Nie określono jednego dziennego zapotrzebowania na rutynę ani uniwersalnej dawki odpowiedniej dla wszystkich osób. W produktach dostępnych w aptekach rutozyd może występować w ilości od kilku do kilkudziesięciu miligramów w jednej tabletce, a sposób stosowania zależy od rodzaju produktu, jego przeznaczenia oraz obecności innych składników. Nie ustalono również oficjalnej górnej granicy bezpiecznego dziennego spożycia rutyny, dlatego nie można wskazać jednej dawki, po której przyjęcie jej z suplementu i diety oznaczałoby przedawkowanie. Nie oznacza to jednak, że większa ilość jest korzystniejsza. Przy stosowaniu preparatów z rutozydem należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania, a jednoczesne przyjmowanie kilku produktów zawierających ten sam składnik warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

Rutozyd – z czym łączyć?

Najczęściej rutozyd występuje w połączeniu z kwasem askorbinowym (witaminą C). Oba składniki wykazują właściwości antyoksydacyjne, a rutozyd może dodatkowo chronić kwas askorbinowy przed utlenianiem. Witamina C uczestniczy również w prawidłowym tworzeniu kolagenu, który jest ważnym składnikiem ścian naczyń krwionośnych. Rutozyd może być także składnikiem preparatów wieloskładnikowych zawierających inne witaminy, składniki mineralne i substancje pochodzenia roślinnego. W zależności od przeznaczenia produktu rutozyd łączy się m.in. z selenem, cynkiem, wapniem oraz flawonoidami, takimi jak hesperydyna i diosmina. Hesperydyna i diosmina, podobnie jak rutozyd, są wykorzystywane w preparatach związanych z funkcjonowaniem naczyń żylnych i mikrokrążeniem. Nie oznacza to jednak konieczności samodzielnego łączenia rutozydu z tymi składnikami – dobór preparatu powinien odpowiadać jego przeznaczeniu oraz indywidualnym potrzebom.

Skutki uboczne rutyny

Rutyna jest na ogół dobrze tolerowana, jednak podobnie jak inne substancje stosowane w preparatach leczniczych i suplementach diety, może powodować działania niepożądane. Przyjmowanie dużych ilości rutozydu może prowadzić przede wszystkim do dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takich jak nudności, bóle brzucha czy biegunka. U niektórych osób mogą również wystąpić reakcje nadwrażliwości, w tym wysypka, świąd lub inne objawy alergiczne. Ryzyko wystąpienia działań niepożądanych zależy m.in. od dawki oraz postaci preparatu. Przy stosowaniu leków zawierających rutynę należy przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania i nie przekraczać zalecanej ilości.

Rutyna przeciwwskazania

Przeciwwskazaniem do stosowania rutyny jest przede wszystkim nadwrażliwość na rutozyd lub którykolwiek z pozostałych składników preparatu. Osoby przyjmujące na stałe leki lub inne suplementy diety powinny przed rozpoczęciem stosowania preparatu zawierającego rutynę skonsultować jego wybór z lekarzem lub farmaceutą. Pozwala to uwzględnić możliwe interakcje oraz uniknąć nadmiernego spożycia tych samych składników z kilku produktów. W okresie ciąży i karmienia piersią stosowanie preparatów zawierających rutynę również powinno zostać wcześniej skonsultowane ze specjalistą.

Bibliografia:

1. Haleon Poland Sp. z o.o., Rutinoscorbin – ulotka dla pacjenta, Rejestr Produktów Leczniczych. Data ostatniej aktualizacji: listopad 2023.
2. Kupcewicz B., Michalska E., Budzisz E., Cena zawartości witaminy c i rutyny w wybranych suplementach diety, Bromat. Chem. Toksykol. – XLIV, 2011, 1, str. 72–75, online: https://www.ptfarm.pl/pub/File/bromatologia_2011/1/br%201_2011%20s.%20072-075.pdf [dostęp: 11.09.2026]
3. Samaszko-Fiertek J., Rutyna - budowa, właściwości, Wiadomości chemiczne, 2016