Co to jest łuszczyca, jakie są jej przyczyny i jak ją skutecznie leczyć?

Łuszczyca to przewlekła, zapalna choroba skóry, która objawia się charakterystycznymi zmianami skórnymi, najczęściej na kolanach, łokciach, owłosionej skórze głowy oraz plecach. Mimo że łuszczyca nie jest chorobą zakaźną, może znacząco wpływać na jakość życia pacjentów, zarówno pod względem fizycznym, jak i emocjonalnym. Choć przyczyny łuszczycy nie są jeszcze do końca poznane, wiadomo, że istotną rolę odgrywają tu czynniki genetyczne, immunologiczne oraz środowiskowe. Nowoczesne metody leczenia mogą skutecznie łagodzić przebieg tej choroby, a sprawdzone kosmetyki do codziennej pielęgnacji poprawią komfort życia pacjentów.

Jak wygląda łuszczyca? Objawy łuszczycy

Objawy łuszczycy mogą różnić się w zależności od jej typu i nasilenia. U jednych osób mogą być stosunkowo łagodne i ograniczone do niewielkich obszarów skóry, u innych zaś mogą obejmować duże powierzchnie ciała, co wpływa na jakość życia pacjenta. Łuszczyca objawia się najczęściej charakterystycznymi czerwonymi zmianami skórnymi, które pokryte są srebrzystą łuską. Zazwyczaj występują one łokcie, kolana, owłosioną skórę głowy oraz dolną części pleców, choć mogą wystąpić także na dłoniach, stopach, twarzy czy innych miejscach ciała. Skóra w tych miejscach bywa sucha, a zmiany mogą pękać, powodując krwawienie i ból. Łuszczyca powodować może także intensywne i dokuczliwe swędzenie i pieczenie skóry, czemu  towarzyszyć może uczucie napięcia skóry. U osób dotkniętych łuszczycą paznokci może ona powodować zgrubienie płytki, naparstkowanie (pojawianie się małych wgłębień), przebarwienia, żółknięcie, a nawet oddzielanie się paznokci od łożyska (onycholiza).

Diagnozowanie łuszczycy

Łuszczyca ma unikalny obraz kliniczny, co często umożliwia rozpoznanie choroby bez potrzeby dodatkowych badań. Rozpoznanie łuszczycy zazwyczaj opiera się na wywiadzie medycznym i badaniu skóry przez lekarza dermatologa. Lekarz na podstawie charakterystycznego wyglądu zmian może postawić wstępną diagnozę. W niektórych przypadkach, aby ją potwierdzić, może być konieczne wykonanie biopsji skóry. Biopsja polega na pobraniu małego wycinka zmienionej chorobowo skóry i zbadaniu go pod mikroskopem. Badanie to pozwala wykluczyć inne choroby skóry, które mogą dawać podobne objawy, takie jak egzema czy grzybica. W zależności od przypadku niekiedy przeprowadza się dodatkowe badania, np. badania krwi lub obrazowanie, szczególnie jeśli istnieje podejrzenie zajęcia stawów lub innych układów w organizmie.

Przyczyny łuszczycy. Czy łuszczyca jest zaraźliwa?

Łuszczyca to choroba o podłożu autoimmunologicznym, co oznacza, że układ odpornościowy osoby chorej atakuje własne komórki skóry. W przebiegu łuszczycy dochodzi do przyspieszonego podziału komórek naskórka - zamiast cyklu odnawiania trwającego około 28 dni, proces ten może skrócić się do kilku dni, co prowadzi do powstawania charakterystycznych, łuszczących się plam. Przyczyny łuszczycy są złożone i wynikają z kombinacji czynników genetycznych oraz środowiskowych. Osoby z predyspozycją genetyczną mają większe ryzyko zachorowania, zwłaszcza jeśli łuszczyca występuje w rodzinie. Jednak samo posiadanie genów predysponujących nie oznacza, że choroba na pewno się rozwinie. Czynnikami wyzwalającymi łuszczycę mogą być: stres, infekcje, stosowanie niektórych leków, uszkodzenia skóry, nikotyna i alkohol.

• Silne emocje i długotrwały stres mogą prowadzić do zaostrzenia objawów.
• Infekcje, szczególnie bakteryjne, mogą wywoływać lub pogarszać łuszczycę.
• Niektóre leki, takie jak beta-blokery, lit, czy leki przeciwmalaryczne, mogą wywołać zaostrzenie łuszczycy.
• Skaleczenia, oparzenia czy zadrapania mogą prowadzić do pojawienia się nowych zmian łuszczycowych w miejscach urazu (tzw. objaw Köbnera).
• Palenie papierosów i spożywanie alkoholu mogą nasilać objawy choroby.

Łuszczyca nie jest chorobą zakaźną, co oznacza, że nie można się nią zarazić przez kontakt z osobą chorą. Dotykanie zmian skórnych, korzystanie z tych samych przedmiotów codziennego użytku czy przebywanie w bliskim otoczeniu osoby z łuszczycą nie stanowi zagrożenia dla innych osób. Choroba ta wynika wyłącznie z wewnętrznych zaburzeń w funkcjonowaniu układu odpornościowego i nie przenosi się z jednej osoby na drugą.

Leki na łuszczycę

Leczenie łuszczycy zależy od stopnia nasilenia choroby, lokalizacji zmian skórnych oraz indywidualnej odpowiedzi pacjenta na terapię. Wśród metod leczenia łuszczycy stosuje się: leki miejscowe, leczenie ogólnoustrojowe oraz terapie biologiczne, fototerapię oraz leczenie wspierające. 

• Leki miejscowe, takie jak kortykosteroidy, pochodne witaminy D3, retinoidy i kwas salicylowy stosuje się w łagodniejszych postaciach łuszczycy, głównie w celu zmniejszenia stanu zapalnego i zahamowania nadmiernej produkcji komórek skóry. Leki sterydowe stosowane miejscowo redukują zapalenia i łagodzą objawy choroby; są skuteczne, ale ich długotrwałe stosowanie może prowadzić do działań niepożądanych, takich jak ścieńczenie skóry. Kremy i maści zawierające kalcypotriol lub inne pochodne witaminy D pomagają zmniejszać łuszczenie się skóry oraz hamują nadmierną produkcję komórek skóry. Retinoidy miejscowe, czyli pochodne witaminy A, takie jak tazaroten, pomagają zmniejszać stan zapalny i normalizować proces odnawiania naskórka. Kwas salicylowy natomiast pomaga złuszczać martwe komórki naskórka, co ułatwia przenikanie innych leków w głąb skóry.
• W cięższych przypadkach łuszczycy lub gdy leczenie miejscowe nie jest wystarczająco skuteczne, stosuje się leczenie ogólnoustrojowe obejmujące leki doustne lub zastrzyki, które działają na cały organizm. Doustne pochodne witaminy A, takie jak acytretyna, stosowane są w celu normalizacji wzrostu komórek skóry. Metotreksat to lek immunosupresyjny, który hamuje nadmierną odpowiedź immunologiczną, zmniejszając stan zapalny i produkcję komórek skóry. Jest skuteczny, ale może wymagać regularnego monitorowania w celu wykrycia ewentualnych uszkodzeń wątroby.
• Cyklosporyna  jest silnym lekiem immunosupresyjnym, który działa poprzez tłumienie układu odpornościowego. Stosowana jest w ciężkich przypadkach łuszczycy. Apremilast to lek doustny, który zmniejsza stan zapalny i jest stosowany u pacjentów z umiarkowaną do ciężkiej łuszczycą oraz łuszczycowym zapaleniem stawów.
  Terapie biologiczne to nowoczesne leki działające na poziomie komórkowym, które hamują specyficzne białka odpowiedzialne za nadmierną odpowiedź immunologiczną w łuszczycy. Stosowane głównie w ciężkich przypadkach, kiedy inne metody leczenia nie działają.
• Fototerapia, zwana również terapią światłem, to metoda leczenia polegająca na naświetlaniu skóry promieniami UVB lub PUVA. Światło UVB jest szczególnie skuteczne w leczeniu zmian łuszczycowych, zmniejszając stan zapalny i spowalniając wzrost komórek skóry. PUVA łączy działanie światła UVA z lekami psoralenowymi, które zwiększają wrażliwość skóry na światło.
• Oprócz powyższych terapii stosowane są także środki wspomagające, takie jak kremy nawilżające i emolienty, które pomagają łagodzić suchość skóry i zmniejszać podrażnienia oraz terapia psychologiczna, która pomoże radzić sobie z emocjonalnymi aspektami choroby.

Dobór odpowiedniego leku lub kombinacji terapii zależy od stopnia nasilenia łuszczycy, reakcji pacjenta na leczenie i występowania ewentualnych chorób współistniejących. Ważne jest, aby leczenie było monitorowane przez lekarza, aby minimalizować ryzyko działań niepożądanych i dostosowywać terapię do potrzeb pacjenta.

Jak pielęgnować skórę z łuszczycą? Emolienty i preparaty keratolityczne

Prawidłowa pielęgnacja skóry z łuszczycą pomaga złagodzić objawy choroby i poprawia komfort życia. Stosowanie dostosowanych do skóry łuszczycowej preparatów pielęgnacyjnych, takich jak emolienty oraz preparaty keratolityczne, zmniejszy suchość, swędzenie oraz ryzyko pęknięć i stanów zapalnych. 

Emolienty to preparaty nawilżające, które zmiękczają, wygładzają i nawilżają skórę, a także zapobiegają jej nadmiernemu wysuszeniu. Regularne stosowanie emolientów pomaga chronić przed charakterystycznym dla łuszczycy pękaniem i łuszczeniem się skóry.

• Emolienty tworzą na powierzchni skóry ochronną warstwę, która zapobiega utracie wody, co pomaga w regeneracji suchej i łuszczącej się skóry.
• Dobrze nawilżona skóra jest mniej podatna na swędzenie, co zmniejsza potrzebę drapania i ryzyko pogorszenia zmian skórnych.
• Nawilżona skóra staje się bardziej elastyczna i mniej narażona na pękanie, szczególnie w miejscach, gdzie skóra jest grubsza i bardziej napięta (np. na łokciach czy kolanach).

Preparaty keratolityczne mają za zadanie usuwanie nadmiernie zrogowaciałego naskórka, który często gromadzi się na zmianach łuszczycowych, przybierając postać srebrzystych łusek. Złuszczają one martwe komórki, co ułatwia wchłanianie innych preparatów leczniczych. Do najczęściej stosowanych substancji keratolitycznych należą: kwas salicylowy, mocznik oraz kwas mlekowy.

• Kwas salicylowy to substancja powszechnie stosowana w leczeniu łuszczycy. Działa poprzez rozpuszczanie keratyny, co pomaga usunąć zrogowaciały naskórek. Kwas salicylowy ułatwia również przenikanie innych leków w głąb skóry, co zwiększa ich skuteczność.
• Mocznik w wyższych stężeniach (10-40%) działa keratolitycznie, pomagając złuszczać martwe komórki skóry, jednocześnie nawilżając ją. Jest to szczególnie pomocne w miejscach, gdzie zmiany skórne są grubsze, np. na dłoniach i stopach.
• Kwas mlekowy delikatnie złuszcza, jednocześnie nawilżając skórę. Często jest używany w preparatach o podwójnym działaniu – keratolitycznym i nawilżającym.

Preparaty keratolityczne są szczególnie skuteczne w leczeniu zmian łuszczycowych na skórze głowy oraz w miejscach, gdzie naskórek jest mocno pogrubiony. Należy jednak stosować je ostrożnie, ponieważ ich nadmierne użycie może podrażniać skórę. Warto również pamiętać, że kwas salicylowy nie powinien być stosowany na zbyt dużych powierzchniach skóry jednocześnie, ponieważ jego wchłanianie przez skórę w dużych ilościach może być toksyczne.

Codzienna pielęgnacja skóry z łuszczycą

Oprócz stosowania leków, emolientów i preparatów keratolitycznych, ważne jest również przestrzeganie kilku podstawowych zasad pielęgnacji skóry: 

• unikanie gorących kąpieli — gorąca woda może wysuszać skórę, dlatego warto stosować letnie kąpiele lub prysznice, a po umyciu delikatnie osuszyć skórę ręcznikiem, unikając tarcia;
• delikatne środki myjące — należy wybierać łagodne mydła i żele pod prysznic pozbawione silnych detergentów, takich jak SLS (Sodium Lauryl Sulfate), które mogą podrażniać skórę; 
• odpowiednia odzież – luźne, wykonane z naturalnych materiałów ubrania nie tylko nie będą podrażniać skóry, ale również zapewnią jej odpowiednią cyrkulację powietrza.

Bibliografia:

1. Graham-Brown R., Bourke J., Dermatologia Podręcznik i Atlas, Elsevier Urban &Partner, Wrocław, 2007, 212-218.
2. Langner A., Ambroziak M., Stąpór W., Łuszczyca - etiopatogeneza i leczenie, Przewodnik lekarza, 2003.
3. Miękoś-Zydek B., Ryglewska-Cho A., Lassota-Falczewska M. i wsp., Jakość życia pacjentów z łuszczycą. Postępy Dermatologii i Alergologii. 2006, 6, 273–277.
4. Nowickki R., Szczerkowska-Dobosz A., ABC Łuszczycy, łuszczyca w pytaniach i odpowiedziach, Termedia Wydawnictwo Medyczne, Poznań, 2016.
5. Partyka A., Czopek A., Stanisz-Wallis K., Zagórska A., Zastosowanie leków biologicznych w terapii łuszczycy, Postepy Hig Med Dosw. 2018; 72: 642–658.
6. Syguła E., Brzezińska-Wciało L., Podskarbi M., Zastosowanie promieniowania wąskozakresowego (UVB 311 nm) w leczeniu łuszczycy zwykłej, Przegląd Dermatologiczny, 2008, 3, 335–339.
7. Sysa-Jędrzejowska A., Narbutt J., Zastosowanie cyklosporyny A w łuszczycy oraz innych chorobach o podłożu autoimmunologicznym, Przegląd piśmiennictwa, Dermatologia Estetyczna, 2007, 1, 41–48.