Adenomioza – przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Adenomioza jest schorzeniem ginekologicznym, które przez długi czas może rozwijać się bez jednoznacznych i charakterystycznych sygnałów, a pierwsze dolegliwości bywają mylone z innymi zaburzeniami cyklu miesiączkowego. Zmiany zachodzące w obrębie macicy mogą stopniowo wpływać na komfort życia, powodując m.in. nasilone bóle, obfite krwawienia oraz uczucie przewlekłego dyskomfortu w podbrzuszu. Niejednoznaczny obraz kliniczny sprawia, że rozpoznanie adenomiozy często wymaga dokładnej diagnostyki i uwzględnienia wielu czynników, które mogą wpływać na funkcjonowanie układu rozrodczego. Wczesne zwrócenie uwagi na sygnały wysyłane przez organizm ma istotne znaczenie dla dalszego postępowania i doboru odpowiednich metod terapeutycznych.

Adenomioza co to?

W prawidłowych warunkach endometrium wyścieła wyłącznie jamę macicy i ulega cyklicznym zmianom w przebiegu cyklu miesiączkowego. W adenomiozie tkanka ta zaczyna wrastać w mięsień macicy, powodując jego przebudowę i powiększenie narządu. Zmiany te mają charakter hormonalnie zależny, dlatego objawy często nasilają się w drugiej fazie cyklu oraz podczas miesiączki. W przebiegu choroby dochodzi do przewlekłego stanu zapalnego i miejscowego podrażnienia, co może wpływać na strukturę i funkcjonowanie macicy.

Adenomioza objawy

Adenomioza przez długi czas może przebiegać skąpoobjawowo, jednak u części kobiet prowadzi do wyraźnych dolegliwości związanych z cyklem miesiączkowym oraz funkcjonowaniem macicy. Najbardziej charakterystyczne są nasilające się, bolesne miesiączki, które mogą stopniowo ulegać zaostrzeniu wraz z postępem zmian w obrębie mięśnia macicy. Często pojawiają się również obfite i przedłużające się krwawienia miesiączkowe, które mogą prowadzić do osłabienia organizmu oraz wtórnej niedokrwistości. W przebiegu schorzenia możliwe są także przewlekłe bóle podbrzusza, uczucie ucisku w miednicy mniejszej oraz dolegliwości bólowe podczas współżycia. Objawy te mogą nasilać się w drugiej fazie cyklu, kiedy zmiany hormonalne wpływają na aktywność tkanki endometrialnej.

• Bolesne miesiączki.
• Przedłużające się, obfite krwawienia miesiączkowe.
• Przewlekły ból podbrzusza.
• Ból podczas współżycia.
• Nieregularne plamienia między miesiączkami.
• Osłabienie i zmęczenie wynikające z przewlekłej utraty krwi.
• Anemia związana z obfitymi krwawieniami miesiączkowymi.

Przyczyny adenomiozy

Dokładna przyczyna rozwoju adenomiozy nie została jednoznacznie wyjaśniona, jednak uznaje się, że ma ona charakter wieloczynnikowy i wynika z zaburzeń w obrębie struktury oraz funkcjonowania ściany macicy. Jednym z najczęściej opisywanych mechanizmów jest przerwanie naturalnej bariery oddzielającej endometrium od mięśniówki macicy, co może sprzyjać wrastaniu komórek błony śluzowej w głąb mięśnia. Do takiego uszkodzenia może dojść m.in. podczas zabiegów w obrębie jamy macicy, takich jak łyżeczkowanie czy cięcie cesarskie, a także w wyniku innych interwencji ginekologicznych. Istotną rolę przypisuje się także czynnikom hormonalnym, szczególnie związanym z działaniem estrogenów, które mogą nasilać rozwój zmian. Wśród potencjalnych czynników wymienia się również przewlekłe stany zapalne w obrębie macicy oraz predyspozycje związane z wiekiem rozrodczym, zwłaszcza po 35. roku życia i po przebytych ciążach.

Diagnozowanie adenomiozy

Ponieważ adenomioza może być trudna do jednoznacznego potwierdzenia bez specjalistycznej diagnostyki, rozpoznanie schorzenia opiera się na analizie objawów klinicznych, badaniu ginekologicznym oraz badaniach obrazowych. Podstawowym badaniem jest ultrasonografia przezpochwowa, która pozwala ocenić strukturę mięśnia macicy, jej wielkość oraz ewentualne cechy charakterystyczne dla adenomiozy. W wielu przypadkach pomocne jest również badanie MRI, czyli rezonans magnetyczny, umożliwiający dokładniejsze zobrazowanie zmian w obrębie ściany macicy. Uzupełnieniem diagnostyki może być histeroskopia, pozwalająca na ocenę jamy macicy i wykluczenie innych zmian mogących dawać podobne objawy. W razie potrzeby podczas badania możliwe jest pobranie wycinków do dalszej analizy histopatologicznej, jednak nie zawsze jest to konieczna do postawienia rozpoznania i rozpoczęcia leczenia. Istotne znaczenie ma natomiast wywiad lekarski, podczas którego pacjentka opisuje charakter i nasilenie dolegliwości bólowych, przebieg cyklu miesiączkowego oraz obfitość krwawień miesiączkowych.

Adenomioza leczenie

Leczenie adenomiozy zależy od nasilenia objawów, wieku pacjentki oraz planów dotyczących macierzyństwa. W wielu przypadkach podstawowe znaczenie ma łagodzenie dolegliwości bólowych oraz ograniczanie obfitych krwawień miesiączkowych, co pozwala poprawić komfort codziennego funkcjonowania. W terapii objawowej stosuje się przede wszystkim leki przeciwbólowe i przeciwzapalne, które pomagają zmniejszyć nasilenie bólu w trakcie miesiączki oraz w okresach zaostrzenia dolegliwości. W tej grupie znajdują się m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), które dodatkowo mogą ograniczać skurcze macicy i zmniejszać intensywność krwawień. Uzupełniająco wykorzystuje się leczenie hormonalne, takie jak doustne środki antykoncepcyjne czy progestageny, które wpływają na zmniejszenie aktywności endometrium i redukcję objawów. U pacjentek, u których leczenie farmakologiczne nie przynosi oczekiwanych efektów lub objawy są bardzo nasilone, rozważa się leczenie zabiegowe. W skrajnych przypadkach, szczególnie po zakończeniu planów rozrodczych, stosuje się leczenie operacyjne polegające na usunięciu macicy.

Nieleczona adenomioza

Adenomioza pozostawiona bez leczenia może prowadzić do stopniowego nasilania się dolegliwości bólowych oraz zaburzeń miesiączkowania, w tym obfitych krwawień. Przewlekła utrata krwi może z kolei prowadzić do rozwoju niedokrwistości, której towarzyszą osłabienie, przewlekłe zmęczenie oraz pogorszenie tolerancji wysiłku. W niektórych przypadkach nieleczona choroba może również nasilać problemy związane z życiem intymnym oraz wpływać na obniżenie jakości życia.

Adenomioza a ciąża

Adenomioza nie wyklucza zajścia w ciążę, jednak u części kobiet może utrudniać poczęcie oraz wpływać na przebieg ciąży. Zmiany zachodzące w obrębie mięśnia macicy mogą zaburzać proces zagnieżdżenia zarodka i zwiększać ryzyko problemów z płodnością. Wpływ adenomiozy na możliwość zajścia w ciążę zależy m.in. od rozległości zmian oraz współistnienia innych schorzeń ginekologicznych, takich jak endometrioza. Z tego względu kobiety planujące macierzyństwo powinny pozostawać pod opieką ginekologa, który dobierze odpowiednie postępowanie diagnostyczne i terapeutyczne. W przypadku potwierdzonej ciąży konieczna jest regularna kontrola jej przebiegu. Odpowiednio dobrane leczenie przed planowanym poczęciem oraz właściwa opieka specjalistyczna mogą zwiększyć szanse na prawidłowy rozwój ciąży i urodzenie zdrowego dziecka.

Bibliografia:

1. Kędzia M.,et al., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące postępowania w przypadku kobiet z endometriozą, 2023, online: https://ptgip.edu.pl/rekomendacja/rekomendacje-polskiego-towarzystwa-ginekologow-i-poloznikow-dotyczace-postepowania-w-przypadku-kobiet-z-endometrioza/ [dostęp: 25.06.2026]
2. Leśniewska M., Mięśniaki macicy i adenomioza-wpływ na płodność i możliwości leczenia, Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej UM w Białymstoku, online: https://www.umb.edu.pl/photo/pliki/WL_jednostki/klinika_ginekologii/lesniewska_miesniaki.pdf [dostęp: 25.06.2026]
3. Sadłecki P., Walentowicz-Sadłecka M., Adenomioza - diagnostyka i leczenie, online: https://www.researchgate.net/publication/337446329_Adenomioza_-_diagnostyka_i_leczenie [dostęp: 25.06.2026]
4. Serdyńska-Szuster M., Spaczyński R., Adenomioza – diagnostyka i leczenie, online: https://www.forumginekologii.pl/artykul/adenomioza-diagnostyka-i-leczenie [dostęp: 25.06.2026]