Bor – właściwości, zastosowania i przeciwwskazania

Bor jest pierwiastkiem obecnym naturalnie m.in. w owocach, warzywach, orzechach i produktach zbożowych. Choć występuje w organizmie w niewielkich ilościach, przypisuje mu się udział w wielu zachodzących w nim procesach. Zainteresowanie suplementacją borem wynika przede wszystkim z jego potencjalnego znaczenia dla zdrowia kości, gospodarki wapniowej oraz prawidłowego przebiegu procesów metabolicznych. Nadmierne spożycie boru może jednak prowadzić do działań niepożądanych, dlatego preparaty zawierające ten pierwiastek powinny być stosowane wyłącznie zgodnie z zaleceniami dotyczącymi dawkowania.

Co to jest bor?

Bor to pierwiastek chemiczny oznaczany symbolem B. W przyrodzie występuje przede wszystkim w postaci związków mineralnych, a jego źródłem w diecie są głównie produkty pochodzenia roślinnego. Bor znajduje się m.in. w owocach, warzywach, orzechach i produktach zbożowych, a jego zawartość w żywności zależy m.in. od warunków, w jakich rośliny były uprawiane. W organizmie bor występuje w niewielkich ilościach, przede wszystkim w kościach i innych tkankach. Nie jest obecnie uznawany za pierwiastek niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka, jednak przypisuje mu się udział w niektórych procesach fizjologicznych.

Bor właściwości

Dokładna rola boru w organizmie człowieka nie została w pełni poznana, a korzyści wynikające z jego suplementacji nie zostały jednoznacznie potwierdzone. Pierwiastek ten może wpływać na metabolizm wapnia i magnezu oraz procesy związane ze zdrowiem kości. Bor jest również badany pod kątem jego wpływu na metabolizm witaminy D3, gospodarkę hormonalną, funkcjonowanie mózgu oraz układ odpornościowy.

Niedobór boru w organizmie objawy

Trudno jednoznacznie określić objawy niedoboru boru u człowieka, ponieważ nie ustalono charakterystycznych symptomów związanych wyłącznie z jego niedostateczną podażą. Ze względu na możliwy udział tego pierwiastka w metabolizmie wapnia i magnezu oraz procesach związanych ze zdrowiem kości, jego niedobór może mieć wpływ na ich prawidłowe funkcjonowanie.

W czym jest bor?

Bor występuje przede wszystkim w produktach pochodzenia roślinnego. Jego źródłem w diecie są owoce, warzywa, orzechy, nasiona, rośliny strączkowe oraz produkty zbożowe. Większe ilości tego pierwiastka mogą znajdować się m.in. w suszonych owocach, orzechach i nasionach. Zawartość boru w żywności może się różnić w zależności od rodzaju produktu i jego pochodzenia. W przypadku produktów roślinnych znaczenie ma m.in. zawartość tego pierwiastka w glebie, na której były uprawiane.

Bor suplementacja

Nie ustalono dotychczas oficjalnego zalecanego dziennego spożycia boru dla osób dorosłych, a urozmaicona dieta zawierająca różnorodne produkty roślinne zazwyczaj dostarcza go w ilościach wystarczających do pokrycia potrzeb organizmu. W przypadku suplementacji sugeruje się stosowanie około 3 mg boru na dobę. Górny tolerowany poziom spożycia ustalony przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wynosi 10 mg na dobę. W suplementach bor może występować w postaci różnych związków tego pierwiastka. Preparaty zawierające bor są dostępne m.in. w formie tabletek i kapsułek. Bor bywa również składnikiem preparatów złożonych, zawierających dodatkowo inne witaminy lub składniki mineralne.

Zastosowanie zewnętrzne boru

Bor może być wykorzystywany również w preparatach przeznaczonych do użytku zewnętrznego, jednak w tym zastosowaniu znaczenie mają jego związki, a nie sam pierwiastek. Jednym z nich jest kwas borowy, który wykazuje słabe działanie antyseptyczne, wysuszające i ściągające. Może być składnikiem preparatów stosowanych miejscowo na skórę oraz błony śluzowe. Kwasu borowego nie powinno się stosować na duże powierzchnie skóry, rozległe zmiany zapalne ani duże lub sączące się rany. Uszkodzona, zmieniona zapalnie lub macerowana skóra może zwiększać wchłanianie związków boru, a tym samym ryzyko ich toksycznego działania.

Czy bor jest szkodliwy?

Bor dostarczany w odpowiednich ilościach wraz z dietą nie jest uznawany za szkodliwy dla organizmu. Ryzyko działań niepożądanych wiąże się przede wszystkim z nadmiernym spożyciem tego pierwiastka, do którego może dojść m.in. podczas niewłaściwego stosowania suplementów. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z zaburzeniami funkcji nerek, ponieważ bor jest wydalany głównie z moczem.

Pierwiastek bor a nerki

Bor jest w dużej mierze wydalany z organizmu wraz z moczem, dlatego nerki odgrywają istotną rolę w usuwaniu tego pierwiastka. U osób z zaburzeniami funkcji nerek jego eliminacja może być mniej wydajna, co może zwiększać ryzyko gromadzenia się boru w organizmie, szczególnie przy dodatkowej suplementacji. W przypadku chorób nerek stosowanie preparatów zawierających bor powinno być więc wcześniej skonsultowane z lekarzem.

Nadmiar boru – objawy i skutki

Zbyt duża ilość boru w organizmie może prowadzić do zatrucia, którego pierwszymi objawami są najczęściej nudności, wymioty i biegunka. Mogą pojawić się również zmiany skórne, takie jak rumień i łuszczenie skóry, a także rozdrażnienie, osłabienie lub obniżenie nastroju. Przy większej ekspozycji na bor mogą wystąpić poważniejsze zaburzenia funkcjonowania organizmu. Ciężkie zatrucie może prowadzić m.in. do uszkodzenia nerek, zaburzeń trawienia i zmian w morfologii krwi. W rzadkich przypadkach opisywano również silny ból głowy, zaburzenia świadomości, zasłabnięcie czy sinicę. Ryzyko toksycznego działania boru zależy od ilości, postaci związku oraz czasu narażenia, dlatego preparatów zawierających ten pierwiastek nie należy stosować w dawkach większych niż zalecane.

Bibliografia:

1. Arceusz A., Bor – zawartość, rozmieszczenie i wzajemne relacje z innymi biopierwiastkami w surowcach roślinnych stosowanych w lecznictwie, Rozprawa doktorska wykonana w Katedrze i Zakładzie Chemii Analitycznej Akademii Medycznej w Gdańsku , Gdańsk 2007, online: https://pbc.gda.pl/Content/5421/arceusz_agnieszka_062296.pdf [dostęp: 05.10.2026]
2. Szeleszczuk Ł., Spektroskopowe badania skorupy jaja kurzego, Praca na stopień doktora nauk farmaceutycznych wykonana w Zakładzie Chemii Fizycznej Wydziału Farmaceutycznego z Oddziałem Medycyny Laboratoryjnej
   Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, Warszawa, 2015.
3. Wiercińska M., Bor – właściwości, działanie, suplementacja i zatrucie borem, online: https://www.mp.pl/pacjent/zdrowy_czlowiek/434647,bor-wlasciwosci-dzialanie-suplementacja-i-zatrucie-borem [dostęp: 05.10.2026]