Adaptogeny - naturalne wsparcie w walce ze stresem

Życie w ciągłym stresie, nadmiar obowiązków i brak czasu na regenerację mogą odbić się negatywnie na zdrowiu i samopoczuciu. Poszukując naturalnych sposobów na wsparcie organizmu w walce z codziennymi wyzwaniami, warto sięgnąć po adaptogeny – rośliny i zioła, które zwiększają odporność na stres, poprawiają koncentrację i przywracają równowagę emocjonalną. Znajomość adaptogenów oraz sposobu ich działania pomoże świadomie wprowadzić je do diety oraz odkryć ich potencjał w naturalnym wspieraniu zdrowia.

Adaptogeny co to?

Adaptogeny to naturalne substancje pochodzenia roślinnego wykorzystywane od wieków w medycynie ajurwedyjskiej i chińskiej. Ich działanie polega na wzmacnianiu odporności na czynniki stresogenne, zarówno fizyczne, jak i psychiczne, ponadto pomagają zwiększyć energię, poprawić koncentrację oraz wspierać układ odpornościowy. 

Najpopularniejsze adaptogeny i ich właściwości

Wśród najczęściej stosowanych w profilaktyce zdrowotnej adaptogenów wymienia się żeń-szeń, ashwagandhę, różeniec górski oraz korzeń maca. Żeń-szeń znany jest z właściwości energetyzujących i poprawiających wydolność fizyczną, co czyni go ulubieńcem osób prowadzących intensywny tryb życia. Ashwagandha, nazywana „indyjskim żeń-szeniem”, działa uspokajająco, redukuje stres i wspomaga zdrowy sen. Różeniec górski wspiera koncentrację, pamięć i odporność na stres psychiczny, co sprawia, że jest często stosowany przez osoby narażone na duże obciążenie umysłowe. Korzeń maca natomiast dodaje energii, wspiera równowagę hormonalną i wytrzymałość fizyczną. 

Żeń-szeń

Za adaptogenne działanie żeń-szenia odpowiadają ginsenozydy – składniki aktywne zawarte w w jego korzeniu. Ginsenozydy poprawiają odporność organizmu na stres, wspierają układ odpornościowy oraz zwiększają poziom energii, wytrzymałość i koncentrację. Żeń-szeń to również źródło polisacharydków, witamin i minerałów, aminokwasów i antyoksydantów. 

• Polisacharydy wzmacniają naturalną odporność organizmu oraz łagodzą stany zapalne.
• Witaminy z grupy B (B1, B2, B6), witamina C oraz minerały, takie jak potas, cynk, magnez i żelazo wspierają prawidłowe funkcjonowanie organizmu.
  Obecność aminokwasów pomaga w regeneracji organizmu.
• Antyoksydanty chronią komórki organizmu przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, opóźniając procesy starzenia i wspierając zdrowie układu sercowo-naczyniowego.

Ashwagandha (witania ospała)

Dzięki różnorodności składników aktywnych zawartych w ashwagandzie wspiera ona organizm w radzeniu sobie ze stresem, poprawia funkcje poznawcze, wzmacnia odporność i pomaga w przywróceniu równowagi hormonalnej. 

• Zawarte w witanii ospałej witanolidy to związki chemiczne o działaniu adaptogennym, przeciwzapalnym, antyoksydacyjnym i przeciwnowotworowym. Witanolidy odpowiadają za wiele korzystnych efektów ashwagandhy, w tym redukcję stresu i poprawę odporności.
• Alkaloidy działają uspokajająco i wspierają funkcje układu nerwowego, pomagając w łagodzeniu napięcia i poprawie jakości snu.
• Fitosterole wspierają zdrowie układu sercowo-naczyniowego, pomagając w regulacji poziomu cholesterolu i działając przeciwzapalnie.
• Saponiny wspierają ogólną odporność organizmu.
• Korzeń ashwagandhy zawiera również naturalne żelazo, co może wspierać produkcję czerwonych krwinek i poprawiać poziom energii.
• Polisacharydy zawarte w korzeniu ashwagandhy wspomagają działanie układu odpornościowego oraz mają właściwości przeciwzapalne i regeneracyjne.

Różeniec górski

Rhodiola rosea, czyli różeniec górski to roślina adaptogenna ceniona za swoje prozdrowotne właściwości. Jego korzeń zawiera wiele składników aktywnych, które wspierają organizm w radzeniu sobie ze stresem i poprawiają wydolność zarówno fizyczną, jak i psychiczną. 

• Rozawiny to unikalne związki odpowiedzialne za działanie adaptogenne różeńca. Wspierają funkcje poznawcze, redukują zmęczenie i poprawiają zdolność organizmu do przystosowania się do stresu.
• Salidrozydy działają przeciwutleniająco, przeciwzapalnie i wspierają odporność organizmu na stres oksydacyjny.
• Flawonoidy to naturalne antyoksydanty, które chronią komórki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników, wspierając zdrowie układu sercowo-naczyniowego.
• Kwas galusowy i kwas cynamonowy mają właściwości przeciwzapalne i przeciwbakteryjne oraz wzmacniają ogólną odporność organizmu.
• Garbniki wspierają zdrowie układu pokarmowego i działają łagodząco na podrażnienia błon śluzowych.

Maca

Korzeń maca (Lepidium meyenii), znany jako „peruwiański żeń-szeń,” to adaptogen stanowiący bogate źródło składników odżywczych i bioaktywnych, które wspierają organizm w wielu aspektach. 

• Zawarte w macy witaminy z grupy B (B1, B2, B3), witaminy C i E oraz minerały takie jak żelazo, wapń, miedź, cynk, magnez, fosfor i potas wspierają zdrowie kości, układ odpornościowy i metabolizm.
• Aminokwasy wspierają regenerację mięśni i ogólną wydolność organizmu.
• Alkaloidy to związki aktywne, które wpływają na równowagę hormonalną i poprawę energii oraz libido.
• Polisacharydy wspomagają układ odpornościowy.
• Zdrowe tłuszcze, takie jak kwas linolowy, kwas palmitynowy i kwas oleinowy zawarte w korzeniu maca wspierają zdrowie układu nerwowego i sercowo-naczyniowego.
• Fitosterole wspierają zdrowie układu hormonalnego i mogą przyczyniać się do obniżania poziomu cholesterolu.
• Maca zawiera również glukozynolany i inne związki przeciwutleniające, które pomagają w ochronie organizmu przed stresem oksydacyjnym i wspierają detoksykację.

Adaptogeny — potencjalne skutki uboczne i przeciwwskazania

Chociaż adaptogeny są naturalnymi, cieszącymi się dobrą sławą substancjami, ich stosowanie u niektórych osób może wywołać łagodne skutki uboczne, takie jak bóle głowy, problemy żołądkowe, nadmierna senność lub pobudzenie, w zależności od rodzaju stosowanego adaptogenu. Ważne jest również, aby pamiętać o przeciwwskazaniach – adaptogenów nie zaleca się kobietom w ciąży, karmiącym piersią oraz osobom z chorobami autoimmunologicznymi bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem. Ponadto substancje te mogą wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, takimi jak środki nasenne, antydepresanty czy leki na nadciśnienie. Przed rozpoczęciem suplementacji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą, aby upewnić się, że wybrany adaptogen będzie bezpieczny i odpowiedni dla zdrowia.

Bibliografia:

1. Brown D., Wielka encyklopedia ziół, Muza SA ,Warszawa 1999.
2. Isokauppila T., Broida D.R., Uzdrawiająca moc adaptogenów, Wydawnictwo Vital, Białystok 2023.
3. Lamer-Zarawska E., Kowal-Gierczak B., Fitoterapia i leki roślinne, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2007.
4. Winston D., Maimes S., Adaptogeny od A do Z, Vital, 2019.