03.04.2025
Szczepienia - dlaczego należy się szczepić?
Szczepienia to jeden z najważniejszych i najskuteczniejszych sposobów ochrony zdrowia. Dzięki nim udało się wyeliminować lub znacząco ograniczyć wiele groźnych chorób zakaźnych, które jeszcze kilkadziesiąt lat temu stanowiły realne zagrożenie życia. Mimo to wokół szczepień wciąż krąży wiele mitów i wątpliwości, które sprawiają, że są one częstym powodem dyskusji i zyskują liczne grono przeciwników. Dlaczego warto się szczepić? Jak działają szczepionki? Dlaczego odporność zbiorowa jest tak ważna dla zdrowia całego społeczeństwa? Wyjaśniamy, co warto wiedzieć, by świadomie dbać o zdrowie swoje i swoich bliskich.
Co to jest szczepionka?
Szczepionka to preparat medyczny, który ma za zadanie pobudzić układ odpornościowy do wytworzenia ochrony przed konkretną chorobą zakaźną. Jak działa szczepionka? Szczepionka zawiera osłabione lub inaktywowane drobnoustroje (np. wirusy, bakterie) albo ich fragmenty, które nie wywołują choroby, ale „uczą” organizm, jak skutecznie się przed nią bronić. Dzięki temu układ odpornościowy osoby zaszczepionej będzie potrafił szybko rozpoznać i zneutralizować dany patogen. Szczepionki są więc bezpiecznym i skutecznym sposobem na budowanie odporności – bez konieczności przechodzenia groźnej infekcji. To właśnie dzięki nim możliwe było opanowanie wielu chorób, takich jak odra, polio czy błonica.
Rodzaje szczepionek
Współczesna medycyna oferuje kilka rodzajów szczepionek, różniących się sposobem działania, składem i metodą przygotowania. Każdy z nich ma na celu wywołanie odpowiedzi immunologicznej i przygotowanie organizmu na kontakt z konkretnym drobnoustrojem. Do najczęściej stosowanych szczepionek należą: szczepionki żywe, inaktywowane, podjednostkowe i rekombinowane, mRNA i wektorowe.
- Szczepionki żywe – zawierają osłabione, ale nadal aktywne wirusy lub bakterie. Wywołują silną i długotrwałą odporność, np. szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR).
- Szczepionki inaktywowane – zawierają zabite drobnoustroje. Są bezpieczne i dobrze tolerowane, np. szczepionka przeciwko polio (IPV).
- Szczepionki podjednostkowe i rekombinowane – zawierają tylko wybrane fragmenty patogenów (np. białka), które wystarczą do pobudzenia odporności, np. szczepionka przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
- Szczepionki mRNA – nowoczesne preparaty, które dostarczają organizmowi instrukcje do produkcji fragmentu wirusa, co wywołuje odpowiedź immunologiczną. Przykładem są szczepionki przeciw COVID-19.
- Szczepionki wektorowe – wykorzystują nieszkodliwego wirusa jako „nośnik” materiału genetycznego patogenu.
Szczepienia obowiązkowe
Szczepienia obowiązkowe mają na celu ochronę przed najgroźniejszymi chorobami zakaźnymi, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, trwałych uszkodzeń zdrowia, a nawet śmierci. Szczepienia obowiązkowe są zgodnie z polskim programem szczepień ochronnych (PSO), muszą być wykonane w określonych terminach i dotyczą głównie niemowląt, dzieci i młodzieży. Wśród szczepień obowiązkowych znajdują się m.in.: szczepienie przeciwko gruźlicy, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis (choroba Heinego – Medina), odrze, śwince, różyczce oraz WZW typu B.
Program szczepień obowiązkowych jest regularnie aktualizowany przez Ministerstwo Zdrowia i oparty na zaleceniach ekspertów oraz danych epidemiologicznych. Co ważne, szczepienia obowiązkowe są w Polsce bezpłatne i realizowane w ramach publicznej opieki zdrowotnej.
Kalendarz szczepień obowiązkowych
Program Szczepień Ochronnych (PSO) to oficjalny harmonogram określający, jakie szczepienia powinny zostać podane na poszczególnych etapach życia – od okresu noworodkowego, aż po dorosłość. Kalendarz szczepień zawiera zarówno szczepienia obowiązkowe, które są finansowane z budżetu państwa, jak i szczepienia zalecane - nieobowiązkowe, ale rekomendowane przez specjalistów dla dodatkowej ochrony zdrowia. W PSO uwzględnione są m.in. szczepienia przeciwko gruźlicy, WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, odrze, śwince, różyczce, polio czy pneumokokom. Przestrzeganie kalendarza szczepień to podstawowy element profilaktyki zdrowotnej, który chroni nie tylko jednostkę, ale i całą populację, przyczyniając się do tzw. odporności zbiorowiskowej.
Szczepienia obowiązkowe dla dzieci (według Programu Szczepień Ochronnych – PSO).
| Wiek dziecka | Szczepienia |
| 0–24 godziny po urodzeniu | Gruźlica (BCG), WZW typu B (pierwsza dawka) |
| 6.–8. tydzień życia |
WZW typu B (druga dawka), |
| 3.–4. miesiąc życia | DTP – druga dawka, Hib – druga dawka, Polio – druga dawka, Pneumokoki – druga dawka |
| 5.–6. miesiąc życia | DTP – trzecia dawka, Hib – trzecia dawka, Polio – trzecia dawka, Pneumokoki – trzecia dawka |
| 7. miesiąc życia | WZW typu B – trzecia dawka |
| 13.–14. miesiąc życia | MMR (odra, świnka, różyczka) – pierwsza dawka, Pneumokoki – czwarta dawka |
| 16.–18. miesiąc życia | DTP – czwarta dawka, Hib – czwarta dawka, Polio – czwarta dawka |
| 6. rok życia | DTP – piąta dawka (szczepienie przypominające), Polio – piąta dawka |
| 10. rok życia | MMR – druga dawka |
| 14. rok życia | dT (błonica i tężec) – szczepienie przypominające |
| 19. rok życia | dT – kolejne szczepienie przypominające |
Kary za nieszczepienie dzieci
W Polsce szczepienia obowiązkowe są regulowane przepisami prawa i mają na celu ochronę zdrowia publicznego. Rodzice, którzy odmawiają szczepienia swoich dzieci bez uzasadnionych przyczyn medycznych, mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności administracyjnej. Najczęściej wiąże się to z nałożeniem grzywny w celu przymuszenia do wykonania szczepień – kara ta może być nakładana wielokrotnie aż do skutku, a jej łączna wysokość może wynieść nawet kilkanaście tysięcy złotych. Odmowa szczepień może mieć również inne konsekwencje – m.in. utrudnienia w zapisaniu dziecka do żłobka, przedszkola lub udziału w koloniach. W skrajnych przypadkach, gdy zdrowie dziecka jest poważnie zagrożone z powodu zaniechania obowiązkowych szczepień, sprawą może zająć się sąd rodzinny.
Szczepienia zalecane
Szczepienia zalecane to te, które – choć nieobowiązkowe – są rekomendowane przez ekspertów medycznych ze względu na swoją wysoką skuteczność i istotną rolę w profilaktyce zdrowotnej. Chronią przed chorobami, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, a w niektórych przypadkach – nawet zagrożenia życia. Do najczęściej zalecanych szczepień należą m.in.:
- przeciwko rotawirusom (dla niemowląt),
- przeciwko meningokokom i pneumokokom,
- przeciwko grypie sezonowej,
- przeciwko wirusowi HPV (dla dziewcząt i chłopców),
- przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu,
- oraz szczepienia przypominające dla dorosłych – np. na tężec.
Choć szczepienia zalecane są odpłatne, wiele z nich jest częściowo lub całkowicie refundowanych, szczególnie dla wybranych grup wiekowych lub osób z grup ryzyka. Decyzję o ich podaniu warto skonsultować z lekarzem, który dobierze szczepienia odpowiednie do wieku, stanu zdrowia i stylu życia pacjenta.
Bibliografia:
- Małecka I., Matkowska-Kocjan A., Stryczyńska-Kazubska J., Talarek E., Przewodnik po szczepieniach ochronnych dla rodziców i małych dzieci, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa, 2021.
- https://vaccination-info.europa.eu/pl/informacje-o-szczepionkach/jak-dzialaja-szczepionki-0
- https://szczepienia.pzh.gov.pl/wszystko-o-szczepieniach/jakie-sa-rodzaje-szczepionek-2/
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Ewa Rutkowska-Król – redaktor naczelna z ponad 10-letnim doświadczeniem, specjalizująca się w tworzeniu treści produktowych oraz artykułów o tematyce medycznej. Przez lata miała okazję współpracować z różnymi firmami z branży zdrowia i farmacji, dostarczając merytoryczne i angażujące teksty. Jej pasją jest przekształcanie skomplikowanych zagadnień medycznych w przystępne treści, które pomagają czytelnikom lepiej zrozumieć świat zdrowia i dbania o siebie.
PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Guarana – co to, jakie ma właściwości i czy jest szkodliwa?
Guarana to roślina ceniona przede wszystkim za swoje wyjątkowe właściwości pobudzające. Jej nasiona zawierają naturalnie wysokie stężenie kofeiny, dlatego często stanowi składnik suplementów diety wspierających koncentrację, redukcję zmęczenia oraz wydolność organizmu. W ostatnich latach guarana pojawia się nie tylko w preparatach energetyzujących, lecz także w produktach wspomagających odchudzanie i poprawę samopoczucia. Rosnące zainteresowanie guaraną budzi jednak pytania o bezpieczeństwo jej stosowania. Choć uznawana jest za naturalne źródło energii, nadmierna suplementacja może wiązać się z działaniami niepożądanymi, szczególnie u osób wrażliwych na kofeinę.
czytaj
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Inkontynencja kałowa – przyczyny, leczenie i domowe sposoby na nietrzymanie stolca
Inkontynencja kałowa, określana również jako nietrzymanie stolca, to dolegliwość polegająca na niekontrolowanym oddawaniu gazów lub treści jelitowej. Choć problem ten wciąż bywa tematem tabu, dotyka osób w różnym wieku i może znacząco obniżać komfort codziennego funkcjonowania oraz poczucie bezpieczeństwa. Często wiąże się z chorobami przewodu pokarmowego, zaburzeniami neurologicznymi, powikłaniami po porodzie lub osłabieniem mięśni dna miednicy, jednak jego podłoże nie zawsze jest oczywiste. Współczesna medycyna oferuje wiele możliwości diagnostycznych i terapeutycznych, które pomagają ograniczyć objawy oraz poprawić jakość życia. Istotną rolę odgrywa także odpowiednio dobrana dieta, rehabilitacja oraz wsparcie w postaci wyrobów chłonnych i innych rozwiązań zwiększających komfort. Zrozumienie przyczyn problemu stanowi pierwszy krok do wdrożenia skutecznego postępowania i odzyskania większej kontroli nad organizmem.
czytaj
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Spirulina – właściwości, wskazania i przeciwwskazania
Spirulina to mikroskopijna alga o intensywnie zielononiebieskiej barwie, która budzi zainteresowanie zarówno naukowców, jak i osób dbających o zbilansowaną dietę. Uznawana jest za jedno z najbardziej skoncentrowanych źródeł składników odżywczych - zawiera m.in. pełnowartościowe białko, witaminy z grupy B, żelazo oraz cenne przeciwutleniacze. Dzięki temu coraz częściej pojawia się w zestawieniach tzw. superfoods i stanowi popularny składnik suplementów diety. Rosnąca popularność spiruliny wynika przede wszystkim z jej potencjalnego wpływu na odporność, poziom energii oraz ogólną kondycję organizmu. Jednocześnie, jak każdy produkt o wysokiej aktywności biologicznej, nie jest odpowiednia dla wszystkich. Warto więc poznać jej właściwości, możliwe zastosowania oraz sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność przed włączeniem jej do codziennej suplementacji.
czytaj
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Sepsa – przyczyny, objawy i sposoby leczenia
Sepsa, inaczej posocznica, to stan bezpośredniego zagrożenia życia, który rozwija się w wyniku nieprawidłowej i nadmiernej reakcji organizmu na zakażenie. Choć może rozpocząć się od pozornie niegroźnej infekcji bakteryjnej, wirusowej lub grzybiczej, w krótkim czasie prowadzi do poważnych zaburzeń pracy narządów i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Świadomość przyczyn oraz pierwszych objawów sepsy ma ogromne znaczenie dla szybkiego rozpoznania zagrożenia. Wczesna diagnoza znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie i ograniczenie groźnych powikłań.
czytaj