Jakich preparatów unikać latem? Leki, zioła i kosmetyki światłouczulające

Latem chętnie spacerujemy, opalamy się, wypoczywamy na świeżym powietrzu. Korzystając z uroków słońca, jednocześnie stosujemy różne preparaty – zarówno lecznicze, jak i pielęgnacyjne, nie zdając sobie sprawy, że niektóre leki, zioła, a nawet kosmetyki w kontakcie z promieniowaniem UV mogą powodować reakcje fotouczulające. Reakcja fototoksyczna może prowadzić do przebarwień, podrażnień, a nawet poważnych zmian skórnych, dlatego wiedzieć, czego unikać latem, aby cieszyć się słońcem bez ryzyka dla zdrowia i urody. 

Reakcja fototoksyczna

Reakcja fototoksyczna to najczęstszy rodzaj nadwrażliwości na światło, który może wystąpić po zastosowaniu niektórych leków, ziół czy kosmetyków zawierających substancje światłouczulające. Do reakcji fototoksycznej dochodzi, gdy dana substancja w organizmie wchodzi w reakcję z promieniowaniem UV, powodując uszkodzenie komórek skóry. Objawy przypominają silne oparzenie słoneczne – pojawia się zaczerwienienie, obrzęk, pieczenie, a czasem także pęcherze. Warto pamiętać, że nawet jednorazowa ekspozycja na słońce po zażyciu fototoksycznego preparatu może zakończyć się nieprzyjemnymi konsekwencjami skórnymi. Dlatego latem szczególnie ważne jest, aby dokładnie czytać ulotki i zachować ostrożność przy stosowaniu produktów o działaniu światłouczulającym.

Leki światłouczulające

Wiele popularnych leków może zwiększać wrażliwość skóry na promieniowanie słoneczne, prowadząc do reakcji fototoksycznych lub fotoalergicznych. Do grupy leków światłouczulających należą m.in. niektóre antybiotyki, leki przeciwzapalne, moczopędne, a także niektóre leki przeciwdepresyjne czy stosowane w leczeniu trądziku i chorób skóry. W okresie letnim szczególną ostrożność powinny zachować osoby stosujące te preparaty regularnie – zarówno w formie doustnej, jak i miejscowej. Przed rozpoczęciem kuracji warto skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą i dopytać o ewentualne działania fotouczulające. Jeśli odstawienie leku nie jest możliwe, należy unikać słońca, stosować kremy z wysokim filtrem UV i osłaniać skórę przewiewną odzieżą. 

Leki światłouczulające wykaz

Do najważniejszych grup leków, które mogą powodować reakcje fotouczulające, należą:

• antybiotyki: tetracykliny (np. doksycyklina, tetracyklina), fluorochinolony (np. cyprofloksacyna), sulfonamidy,
• leki przeciwzapalne niesteroidowe (NLPZ): ketoprofen, naproksen, ibuprofen,
• moczopędne: hydrochlorotiazyd, furosemid,
• leki przeciwdepresyjne i psychotropowe: amitryptylina, chloropromazyna,
  retinoidy: izotretynoina stosowana w leczeniu trądziku,
• leki przeciwcukrzycowe: niektóre pochodne sulfonylomocznika, preparaty na nadciśnienie: np. amiodaron.

Stosując któryś z wymienionych preparatów, należy zwiększyć ochronę skóry, używając kremów z wysokim filtrem, nosząc nakrycie głowy i unikając długotrwałego przebywania na słońcu w godzinach największego nasłonecznienia. Pamiętać należy również, że lista ta nie jest wyczerpująca, dlatego zawsze należy zapoznać się z ulotką dołączoną do leku.

Zioła fotouczulające

Choć zioła kojarzą się przede wszystkim z naturalnym wsparciem dla zdrowia, nie wszystkie są bezpieczne podczas kontaktu ze słońcem. Niektóre z nich zawierają substancje, które mogą wywoływać reakcje fotouczulające lub fototoksyczne, zwiększając ryzyko podrażnień, zaczerwienień czy przebarwień skóry. Do ziół o właściwościach światłouczulających należą m.in.: dziurawiec, arcydzięgiel, lubczyk, a także olejek eteryczny z bergamotki czy cytryny. Szczególną ostrożność powinny zachować osoby stosujące ziołowe preparaty lub napary na co dzień – na przykład w formie suplementów diety, herbatek czy maści. W okresie letnim warto ograniczyć ich stosowanie, pamiętając, że nawet naturalne produkty mogą mieć silne działanie i w połączeniu z promieniowaniem UV prowadzić do nieprzyjemnych skutków ubocznych.

Zioła fotouczulające lista

• Dziurawiec – stosowany na nerwy i trawienie bardzo silnie zwiększa ryzyko oparzeń słonecznych.
• Arcydzięgiel – wykorzystywany w ziołolecznictwie i kuchni, może powodować reakcje fototoksyczne.
• Lubczyk – popularny dodatek kulinarny, który u niektórych osób wywołuje nadwrażliwość na słońce.

Stosując preparaty z tymi składnikami lub pijąc ziołowe napary, należy pamiętać o odpowiedniej ochronie przeciwsłonecznej i ograniczeniu czasu przebywania na słońcu. 

Składniki kosmetyków, których należy unikać latem

Latem nasza skóra jest szczególnie narażona na działanie promieni UV, dlatego warto zwracać uwagę nie tylko na kosmetyki z filtrem, ale także na te, które mogą zwiększać jej wrażliwość na słońce. Niektóre składniki aktywne zawarte w kremach, olejkach czy perfumach mają właściwości światłouczulające, co może prowadzić do przebarwień, podrażnień, a nawet oparzeń słonecznych. Do składników, których latem warto unikać, należą: cytrusowe olejki eteryczne, olejek cynamonowy, niektóre retinoidy i kwasy owocowe (AHA), które intensyfikują reakcję skóry na promienie UV. 

Naturalne olejki eteryczne 

Choć naturalne olejki eteryczne cieszą się dużą popularnością w pielęgnacji skóry i aromaterapii, latem mogą stać się przyczyną nieprzyjemnych reakcji skórnych. Niektóre z nich – zwłaszcza olejki cytrusowe, takie jak bergamotowy, cytrynowy, limetkowy czy grejpfrutowy – zawierają związki fotouczulające (np. furanokumaryny), które w kontakcie ze słońcem mogą prowadzić do podrażnień, przebarwień, a nawet oparzeń. Ich działanie bywa równie silne jak retinol latem, dlatego w okresie letnim warto unikać kosmetyków z dodatkiem tych olejków lub stosować je wyłącznie wieczorem. Do fotouczulających olejków eterycznych zalicza się także olejek cynamonowy (ze względu na wysoką zawartość eugenolu). Sięgając po produkty naturalne, zawsze należy sprawdzać ich skład i pamiętać o właściwej ochronie przeciwsłonecznej. 

Kremy z retinolem

Retinol latem to temat, który budzi wiele wątpliwości. Ten popularny składnik kosmetyczny, znany ze swoich właściwości przeciwstarzeniowych i regenerujących, jednocześnie znacząco zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Stosowanie kremów z retinolem podczas letnich miesięcy może prowadzić do silnych podrażnień, zaczerwienień, a nawet oparzeń słonecznych. Dlatego zaleca się ograniczenie używania retinolu właśnie w okresie wiosenno-letnim lub stosowanie go wyłącznie wieczorem, zawsze z dodatkową, skuteczną ochroną przeciwsłoneczną.

Kwasy na twarz

Stosowanie kwasów na twarz latem wymaga szczególnej uwagi ze względu na ich właściwości złuszczające, które zwiększają podatność skóry na działanie promieni słonecznych. Podobnie jak retinol, kwasy owocowe (AHA), salicylowy (BHA) czy migdałowy mogą powodować przesuszenie i podrażnienia, a w efekcie – łatwiejsze powstawanie zaczerwienień czy przebarwień po ekspozycji na słońce. W miesiącach letnich warto zatem zrezygnować z intensywnych peelingów chemicznych  lub ograniczyć ich stosowanie wyłącznie do pielęgnacji wieczornej, pamiętając o wysokiej ochronie przeciwsłonecznej w ciągu dnia. 

Bibliografia:

1. Lis A., Wyszomierska K., Znajdek K., Szeleszczuk Ł., Zielińska-pisklak M., Zjawisko fotonadwrażliwości – istotne działanie niepożądane powszechnie stosowanych leków, Biul. Wydz. Farm. WUM, 2021, 3, 18-27.
2. Lulek K., Grodecka A., Piotrowska A., Badanie poziomu wiedzy kosmetologów na temat substancji fotoalergicznych i fototoksycznych, Aesthetic Cosmetology And Medicine 3 / 2023 / Vol. 12.
3. Muzykiewicz A., Nowak A., Klimowicz A., Florkowska K.m., Fotoalergeny i związki fototoksyczne pochodzenia roślinnego. Zagrożenia i korzyści terapeutyczne, Kosmos Vol. 66, 2, 207–216, 2017.
4. Nikiel A., Przegląd surowców roślinnych o działaniu fotouczulającym i fototoksycznym, Kosmetologia Estetyczna 3 / 2017 / Vol. 6.
5. Skrobiszewski A., Reakcje fototoksyczne oraz fotoalergiczne, Kosmetologia Estetyczna, Wrocław, 2012