Sepsa – przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Sepsa, inaczej posocznica,  to stan bezpośredniego zagrożenia życia, który rozwija się w wyniku nieprawidłowej i nadmiernej reakcji organizmu na zakażenie. Choć może rozpocząć się od pozornie niegroźnej infekcji bakteryjnej, wirusowej lub grzybiczej, w krótkim czasie prowadzi do poważnych zaburzeń pracy narządów i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. Świadomość przyczyn oraz pierwszych objawów sepsy ma ogromne znaczenie dla szybkiego rozpoznania zagrożenia. Wczesna diagnoza znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie i ograniczenie groźnych powikłań. 

Co to jest sepsa?

Sepsa to gwałtowna, ogólnoustrojowa reakcja organizmu na zakażenie, prowadząca do zaburzeń funkcjonowania tkanek i narządów. Dochodzi do niej wtedy, gdy układ odpornościowy, zamiast skutecznie zwalczać drobnoustroje, uruchamia nadmierną odpowiedź zapalną. W efekcie procesy obronne zaczynają uszkadzać własne komórki, co może doprowadzić do niewydolności wielonarządowej. Stan ten nie jest odrębną chorobą, lecz poważnym powikłaniem infekcji. Ze względu na dynamiczny przebieg sepsa wymaga natychmiastowej diagnostyki i leczenia w warunkach szpitalnych. 

Sepsa przyczyny

Bezpośrednią przyczyną sepsy jest zakażenie, które wywołuje niekontrolowaną reakcję zapalną całego organizmu. Najczęściej odpowiadają za nią bakterie, zwłaszcza meningokoki, pneumokoki i gronkowce, a także wirusy oraz grzyby. Posocznica bywa powikłaniem zapalenia płuc, zakażenia dróg moczowych, zakażeń jamy brzusznej, skóry lub tkanek miękkich. Ryzyko wzrasta również po zabiegach chirurgicznych, w przypadku rozległych ran, oparzeń czy stosowania inwazyjnych procedur medycznych, takich jak np. cewniki lub wenflony. Na rozwój sepsy szczególnie narażone są niemowlęta, osoby starsze oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi, cukrzycą, nowotworami lub obniżoną odpornością. Większe prawdopodobieństwo występuje także u osób przyjmujących leki immunosupresyjne oraz u pacjentów długoterminowo hospitalizowanych.

Czy sepsa jest zaraźliwa?

Sepsa sama w sobie nie jest chorobą zakaźną i nie przenosi się bezpośrednio z człowieka na człowieka. Stanowi reakcję organizmu na zakażenie, a nie jego źródło. Zakaźne mogą być natomiast drobnoustroje, które doprowadziły do rozwoju infekcji — niektóre bakterie i wirusy rozprzestrzeniają się drogą kropelkową, przez kontakt bezpośredni lub zanieczyszczone powierzchnie.

Sepsa objawy

Objawy sepsy mogą rozwijać się bardzo szybko i początkowo przypominać przebieg ciężkiej infekcji. Organizm reaguje intensywnym stanem zapalnym, co prowadzi do ogólnego pogorszenia samopoczucia oraz zaburzeń pracy wielu układów jednocześnie. Charakterystyczna jest nagła zmiana stanu zdrowia, która wymaga pilnej oceny medycznej.

Do najczęściej obserwowanych symptomów należą:

• wysoka gorączka lub przeciwnie — obniżona temperatura ciała,
• przyspieszony oddech i uczucie duszności,
• szybkie tętno,
• dreszcze oraz silne osłabienie,
• splątanie, dezorientacja lub trudności z koncentracją,
• zimna, blada albo marmurkowata skóra,
• zmniejszona ilość oddawanego moczu.

W bardziej zaawansowanym stadium może dojść do spadku ciśnienia tętniczego, zaburzeń świadomości oraz niewydolności narządów, takich jak nerki czy płuca. Ze względu na dynamiczny przebieg kluczowe znaczenie ma szybkie rozpoznanie niepokojących objawów i natychmiastowe wdrożenie specjalistycznego leczenia.

Wysypka przy sepsie

Wysypka może być jednym z objawów sepsy, choć nie występuje u każdego pacjenta. Najczęściej pojawia się w zakażeniach wywołanych przez meningokoki, czyli bakterie odpowiedzialne za ciężkie infekcje krwi i opon mózgowo-rdzeniowych. Charakterystyczna wysypka przy sepsie ma postać czerwonych lub fioletowych plamek, które nie bledną po ucisku. 

Diagnostyka – badanie CRP

Badanie CRP (białko C-reaktywne) jest jednym z podstawowych testów stosowanych w diagnostyce sepsy. CRP jest markerem stanu zapalnego w organizmie, którego poziom szybko rośnie w odpowiedzi na infekcję bakteryjną, wirusową lub grzybiczą. W przypadku podejrzenia sepsy oznaczenie CRP pozwala ocenić intensywność reakcji zapalnej i monitorować skuteczność leczenia. Podwyższony poziom CRP nie jest specyficzny wyłącznie dla sepsy, ponieważ może występować przy wielu innych stanach zapalnych. Dlatego wynik badania zawsze interpretuje się w połączeniu z objawami klinicznymi, wynikami innych badań laboratoryjnych oraz obrazowych. 

Leczenie sepsy

Leczenie posocznicy wymaga natychmiastowej interwencji medycznej i odbywa się wyłącznie w warunkach szpitalnych, często na oddziale intensywnej terapii. Podstawowym celem terapii jest zwalczanie źródła zakażenia, kontrola stanu zapalnego oraz podtrzymanie funkcji życiowych narządów.  Najważniejsze elementy leczenia obejmują: antybiotykoterapię, nawadnianie, leczenie wspomagające oraz kontrolę powikłań.

• Antybiotykoterapia – stosowana jak najszybciej po rozpoznaniu sepsy, najczęściej dożylnie, w celu zwalczenia bakterii odpowiedzialnych za infekcję.
• Nawadnianie i wyrównywanie elektrolitów – poprzez dożylne podawanie płynów i soli mineralnych, co pomaga utrzymać ciśnienie krwi i funkcjonowanie narządów.
• Leczenie wspomagające narządy i tlenoterapia – w przypadkach niewydolności nerek, płuc lub serca stosuje się dializy, leki wspomagające pracę serca, a także tlenoterapię lub wspomaganie oddechu za pomocą respiratora. Tlenoterapia zapewnia odpowiednie utlenowanie krwi, wspomaga funkcjonowanie narządów i ogranicza skutki niedotlenienia tkanek, które często towarzyszą sepsie.
• Kontrola powikłań – monitorowanie parametrów życiowych, badania laboratoryjne i ewentualne zabiegi chirurgiczne w celu usunięcia źródła zakażenia, np. ropnia lub zakażonego implantu.

Szybkie rozpoczęcie leczenia i ścisłe monitorowanie stanu pacjenta znacząco zwiększają szanse na opanowanie sepsy i ograniczenie ryzyka trwałych powikłań. 

Sepsa rokowania

Śmiertelność w sepsie jest wysoka, zwłaszcza w przypadkach wstrząsu septycznego, gdy dochodzi do niewydolności wielonarządowej. Rokowania zależą przede wszystkim od szybkości rozpoznania i rozpoczęcia leczenia oraz od ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Osoby starsze, niemowlęta, pacjenci z chorobami przewlekłymi lub osłabionym układem odpornościowym znajdują się w grupie szczególnie wysokiego ryzyka. Po wyjściu ze szpitala wielu pacjentów wymaga dalszej rehabilitacji, zarówno fizycznej, jak i psychicznej.

Powikłania po sepsie. Co uszkadza sepsa?

Sepsa, szczególnie gdy jest rozpoznana zbyt późno lub przebiega w ciężkiej postaci, może prowadzić do uszkodzeń wielu narządów i długotrwałych konsekwencji zdrowotnych. Wynikają one przede wszystkim z intensywnej reakcji zapalnej organizmu, niewydolności krążenia oraz niedotlenienia tkanek. Najczęściej obserwowane powikłania obejmują: niewydolność nerek, problemy z sercem i układem krążenia, uszkodzenia wątroby, niedotlenienie płuc, zaburzenia neurologiczne i problemy z układem krzepnięcia.

• Niewydolność nerek – konieczność stosowania dializ w przebiegu ostrej niewydolności.
• Problemy z sercem i układem krążenia – zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca, spadki ciśnienia tętniczego.
• Uszkodzenia wątroby – zaburzenia metabolizmu i funkcji detoksykacyjnych.
• Niedotlenienie płuc i niewydolność oddechowa – często wymagające wspomagania oddechu za pomocą respiratora.
• Zaburzenia neurologiczne – trudności z pamięcią, koncentracją, przewlekłe zmęczenie, a w ciężkich przypadkach encefalopatia septyczna.
• Problemy z układem krzepnięcia – powstawanie zakrzepów, krwawienia, a w najcięższych przypadkach martwica tkanek i amputacje kończyn.

Powikłania mogą utrzymywać się miesiącami, a niektóre pozostawiają trwałe ograniczenia funkcjonalne. Właśnie dlatego w sepsie tak ważna jest szybka diagnostyka, natychmiastowe leczenie oraz odpowiednia rehabilitacja po przebytej infekcji.

Bibliografia:

1. Adamik B., Sepsa, wstrząs septyczny, definicja, rozpoznanie, online: https://www.umed.wroc.pl/sites/default/files/struktura/lekarski/anestezjologia/2_sepsa_definicja_seminarium_4_rok.pdf [dostęp: 10.02.2026]
2. Futoma-Kołoch B., Sepsa – zagrożenia, etiologia i terapia, Laboratorium Medyczne, 12/2008.
3. Kübler A., Sepsa, Edra Urban & Partner Sp. z o. o., Wrocław 2017