Zapalenie mięśnia sercowego – przyczyny, objawy, leczenie i powikłania

Zapalenie mięśnia sercowego to choroba, która może zaburzać prawidłową pracę serca i prowadzić do poważnych powikłań. Najczęściej rozwija się w następstwie infekcji, zwłaszcza wirusowej, choć jej przyczyną mogą być również bakterie, choroby autoimmunologiczne, niektóre leki czy toksyny. Przebieg choroby jest zróżnicowany – od łagodnych przypadków, które ustępują samoistnie, po ciężkie postacie prowadzące do niewydolności serca lub groźnych zaburzeń rytmu. Objawy zapalenia mięśnia sercowego nie zawsze są charakterystyczne i mogą przypominać dolegliwości towarzyszące infekcji lub innym chorobom układu krążenia. Wśród najczęstszych wymienia się ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, osłabienie oraz obniżoną tolerancję wysiłku. Znaczenie ma zatem odpowiednia diagnostyka i szybkie wdrożenie leczenia. 

Zapalenie mięśnia sercowego przyczyny

Przyczyny zapalenia mięśnia sercowego są zróżnicowane, choć najczęściej choroba rozwija się w następstwie infekcji. Szczególne znaczenie mają zakażenia wirusowe, m.in. wywołane przez enterowirusy, adenowirusy, wirusy grypy czy SARS-CoV-2. Zapalenie może być również konsekwencją zakażenia bakteryjnego, grzybiczego lub pasożytniczego. W takich przypadkach drobnoustroje mogą bezpośrednio uszkadzać komórki mięśnia sercowego albo wywoływać reakcję zapalną, która prowadzi do jego uszkodzenia. Do innych możliwych przyczyn należą choroby autoimmunologiczne i układowe, takie jak toczeń rumieniowaty układowy, reumatoidalne zapalenie stawów, twardzina układowa czy niektóre zapalenia naczyń. Zapalenie mięśnia sercowego może również towarzyszyć sarkoidozie oraz innym chorobom zapalnym, a także wystąpić w związku z działaniem niektórych leków, substancji toksycznych lub narkotyków. W części przypadków nie udaje się jednoznacznie ustalić czynnika odpowiedzialnego za rozwój choroby.

Zapalenie mięśnia sercowego objawy

Objawy zapalenia mięśnia sercowego mogą być bardzo zróżnicowane i zależą m.in. od przyczyny oraz stopnia zajęcia serca. W łagodnych przypadkach choroba może przebiegać skąpoobjawowo lub nawet bez wyraźnych dolegliwości. Często pierwsze symptomy pojawiają się w trakcie infekcji lub wkrótce po jej przebyciu i mogą przypominać objawy zwykłego zakażenia, takie jak osłabienie, gorączka czy bóle mięśni. Wraz z rozwojem procesu zapalnego mogą pojawić się dolegliwości związane z zaburzeniem pracy serca. Typowe objawy zapalenia mięśnia sercowego obejmują ból lub uczucie ucisku w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca, przyspieszone lub nieregularne bicie serca oraz wyraźne zmniejszenie tolerancji wysiłku. W cięższych przypadkach mogą wystąpić obrzęki kończyn dolnych, omdlenia, sinienie, a nawet objawy ostrej niewydolności serca. Niepokój powinny wzbudzić zwłaszcza ból w klatce piersiowej, duszność lub zaburzenia rytmu serca pojawiające się podczas infekcji albo w okresie kilku tygodni po jej zakończeniu. Takie dolegliwości wymagają pilnej oceny lekarskiej.

Diagnozowanie ZMS

Diagnostyka zapalenia mięśnia sercowego obejmuje przede wszystkim wywiad lekarski i badanie fizykalne, a następnie odpowiednio dobrane badania laboratoryjne oraz obrazowe. Istotna jest informacja o niedawno przebytej infekcji, występujących dolegliwościach oraz czasie ich pojawienia się. W badaniach krwi mogą być oznaczane markery uszkodzenia mięśnia sercowego, przede wszystkim troponiny, a także parametry wskazujące na obecność stanu zapalnego, takie jak CRP i OB. Wykonuje się również EKG, które może wykazać zaburzenia rytmu lub inne nieprawidłowości w czynności elektrycznej serca. Ważnym elementem diagnostyki jest echokardiografia (echo serca) pozwalająca ocenić m.in. kurczliwość mięśnia sercowego i funkcję komór. W wybranych przypadkach lekarz może zlecić rezonans magnetyczny serca, który umożliwia dokładniejszą ocenę zmian zapalnych i uszkodzenia mięśnia sercowego. Rzadziej wykonywana jest biopsja endomiokardialna, polegająca na pobraniu niewielkiego fragmentu tkanki serca do badania. Stosuje się ją przede wszystkim w określonych, ciężkich przypadkach, gdy wynik może mieć znaczenie dla dalszego leczenia.

Jak leczyć zapalenie mięśnia sercowego?

Leczenie zapalenia mięśnia sercowego zależy przede wszystkim od przyczyny choroby, jej nasilenia oraz występujących zaburzeń pracy serca. W łagodnych przypadkach podstawowe znaczenie ma odpoczynek, a także leczenie choroby, która doprowadziła do rozwoju stanu zapalnego. Konieczne może być czasowe zaprzestanie intensywnej aktywności fizycznej, ponieważ przeciążanie serca w okresie choroby zwiększa ryzyko powikłań W przypadku wystąpienia niewydolności serca stosuje się leki poprawiające jego pracę i zmniejszające obciążenie układu krążenia. Zaburzenia rytmu serca mogą wymagać dodatkowego leczenia farmakologicznego, a w ciężkich przypadkach także zastosowania specjalistycznych metod terapii. Jeżeli przyczyną zapalenia jest konkretne zakażenie, leczenie dobiera się do rodzaju drobnoustroju. W przypadku niektórych postaci związanych z chorobami autoimmunologicznymi lub innymi zaburzeniami układu odpornościowego lekarz może rozważyć zastosowanie leków immunosupresyjnych. Ciężkie zapalenie mięśnia sercowego może wymagać hospitalizacji, szczególnie gdy prowadzi do znacznego osłabienia funkcji serca, poważnych zaburzeń rytmu lub ostrej niewydolności krążenia.

Rokowania – czy zapalenie mięśnia sercowego jest groźne?

U części osób choroba ma łagodny przebieg i ustępuje bez trwałych następstw. W innych przypadkach może jednak prowadzić do poważnych powikłań. Do najpoważniejszych konsekwencji zapalenia mięśnia sercowego należą niewydolność serca, zaburzenia rytmu serca oraz kardiomiopatia rozstrzeniowa. W ciężkich, rzadkich przypadkach może dojść do ostrej niewydolności krążenia, wymagającej intensywnego leczenia szpitalnego, a nawet przeszczepienia serca. Ryzyko powikłań jest większe przy ciężkim przebiegu choroby i znacznym uszkodzeniu mięśnia sercowego. Po przebyciu zapalenia ważne są regularne kontrole kardiologiczne oraz stopniowy powrót do aktywności fizycznej zgodnie z zaleceniami lekarza. Odpowiednia obserwacja pozwala ocenić, czy funkcja serca wraca do normy i czy nie utrzymują się zaburzenia rytmu lub inne następstwa choroby.

Zapobieganie ZMS

Ponieważ zapalenie mięśnia sercowego może mieć różne przyczyny, nie wszystkim przypadkom choroby można zapobiec. Istotne znaczenie ma jednak ograniczanie ryzyka infekcji, które są jednym z najczęstszych czynników związanych z rozwojem ZMS. Pomocne jest przestrzeganie zasad higieny, unikanie kontaktu z osobami cierpiącymi na infekcje oraz stosowanie szczepień ochronnych zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Ważne jest również odpowiednie postępowanie w czasie infekcji. W przypadku gorączki, znacznego osłabienia czy innych objawów ogólnoustrojowych należy unikać intensywnego wysiłku fizycznego i zapewnić organizmowi czas na regenerację. Szczególnej uwagi wymagają objawy takie jak ból w klatce piersiowej, duszność, kołatanie serca czy nietypowe osłabienie pojawiające się podczas infekcji lub po jej zakończeniu. Mogą one wskazywać na zajęcie mięśnia sercowego i wymagają konsultacji lekarskiej. Ryzyko powikłań można także zmniejszyć poprzez unikanie substancji mogących uszkadzać serce, w tym nadmiernego spożywania alkoholu oraz palenia papierosów. W przypadku chorób autoimmunologicznych i innych schorzeń zwiększających ryzyko zajęcia serca ważne jest ich właściwe leczenie i pozostawanie pod opieką lekarza.

Bibliografia:

1. Spinczyk B., Reichman-Warmusz E., Wojnicz R., Poloński L., Zapalenie mięśnia sercowego, Choroby Serca i Naczyń 2011, tom 8, nr 3, 124–131
2. Szpotowicz A., Gorczyca-Michta I., Krzciuk M., Wożakowska-Kapłon B., Zapalenie mięśnia sercowego jako groźne powikłanie infekcji dróg oddechowych, Folia Cardiologica 2017, tom 12, nr 2, strony 208–210
3. Wiligórska N., Wiligórska  D., Pawlak A., Zapalenie mięśnia sercowego, Kardiologia Inwazyjna nr 3 (12), Rok 2017.