RSV – objawy, leczenie i zapobieganie

RSV (Respiratory Syncytial Virus), czyli syncytialny wirus oddechowy,  należy do najczęstszych przyczyn infekcji dróg oddechowych – szczególnie w sezonie jesienno-zimowym. Choć kojarzony jest głównie z zachorowaniami u niemowląt i małych dzieci, może stanowić zagrożenie także dla osób starszych oraz pacjentów z obniżoną odpornością. Wczesne rozpoznanie symptomów oraz odpowiednie postępowanie wspierające leczenie mają duże znaczenie dla ograniczenia rozwoju choroby i jej następstw.

RSV co to?

RSV to wirus odpowiedzialny za ostre zakażenia układu oddechowego. Rozprzestrzenia się głównie drogą kropelkową oraz poprzez kontakt z zakażonymi powierzchniami, dlatego do infekcji często dochodzi w skupiskach ludzi, takich jak żłobki, przedszkola czy placówki opieki zdrowotnej. Wirus atakuje nabłonek dróg oddechowych, prowadząc do stanu zapalnego, obrzęku i zwiększonej produkcji wydzieliny. Najczęściej zakażenie ma łagodny przebieg i przypomina przeziębienie, jednak u części pacjentów może powodować zapalenie oskrzelików lub płuc. Szczególnie narażone na cięższy przebieg choroby są niemowlęta, wcześniaki, seniorzy oraz osoby z przewlekłymi chorobami serca lub płuc. Okres wylęgania wirusa wynosi zazwyczaj od 2 do 8 dni, Osoba zakażona może zarażać jeszcze przed pojawieniem się pierwszych objawów, a u małych dzieci i osób z osłabionym układem immunologicznym zdolność do przenoszenia wirusa może utrzymywać się nawet przez kilka tygodni.

Wirus RSV objawy

Objawy zakażenia wirusem RSV mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych symptomów przypominających przeziębienie po poważniejsze dolegliwości ze strony dolnych dróg oddechowych. Pierwsze oznaki infekcji zazwyczaj pojawiają się stopniowo i początkowo nie zawsze wzbudzają niepokój.

Najczęstsze objawy RSV:

• katar i zatkany nos,
• suchy lub mokry kaszel,
• stan podgorączkowy lub gorączka,
• ból gardła,
• osłabienie i mniejsza aktywność,
• brak apetytu.

U niemowląt i małych dzieci przebieg zakażenia bywa bardziej dynamiczny. Może pojawić się świszczący oddech, przyspieszony oddech, trudności w oddychaniu czy problemy z karmieniem. W niektórych przypadkach obserwuje się także bezdechy, wymagające pilnej konsultacji medycznej. RSV u dorosłych często ma łagodniejszy charakter, jednak osoby starsze oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi są bardziej narażeni na rozwój zapalenia oskrzelików lub płuc. Nasilenie objawów zwykle osiąga szczyt między 3. a 5. dniem choroby, a całkowity czas trwania infekcji najczęściej wynosi od jednego do dwóch tygodni, choć kaszel może utrzymywać się nieco dłużej.

Test combo – diagnozowanie RSV

Szybkie rozpoznanie infekcji RSV ma duże znaczenie, szczególnie w okresach zwiększonej zachorowalności na choroby wirusowe układu oddechowego. Objawy wywoływane przez RSV często przypominają przeziębienie, grypę lub COVID-19, dlatego trafna diagnostyka pomaga wdrożyć właściwe postępowanie oraz ograniczyć rozprzestrzenianie się patogenów. Jednym z najczęściej stosowanych rozwiązań są tzw. testy combo, czyli wielopanelowe testy diagnostyczne umożliwiające jednoczesne wykrycie kilku wirusów na podstawie jednej próbki – zazwyczaj wymazu z nosa lub nosogardzieli. Pozwalają one w krótkim czasie odróżnić RSV od innych infekcji o podobnym przebiegu, co ma szczególne znaczenie u dzieci, seniorów oraz osób z grup ryzyka ciężkiego przebiegu choroby. Testy tego typu najczęściej wykorzystują metodę immunochromatograficzną i mogą dostarczyć wynik już w kilkanaście minut. Dostępne są zarówno w placówkach medycznych, jak i w formie testów do użytku domowego. Należy jednak pamiętać, że w przypadku nasilonych objawów lub wątpliwego wyniku wskazana jest konsultacja z lekarzem, który może zalecić bardziej szczegółową diagnostykę. Wczesne potwierdzenie zakażenia ułatwia podjęcie odpowiednich działań – od izolacji po właściwą opiekę nad osobą chorą – a także zwiększa czujność wobec objawów mogących świadczyć o rozwoju powikłań.

RSV jak leczyć?

Leczenie zakażenia RSV ma najczęściej charakter objawowy i polega na łagodzeniu dolegliwości oraz wspieraniu naturalnych mechanizmów obronnych organizmu. W większości przypadków infekcja ustępuje samoistnie, jednak szczególnej uwagi wymagają niemowlęta, osoby starsze oraz pacjenci z chorobami przewlekłymi, u których ryzyko powikłań jest większe. Podstawą postępowania jest odpoczynek oraz odpowiednie nawodnienie, które pomaga rozrzedzić wydzielinę zalegającą w drogach oddechowych. W przypadku gorączki lub bólu stosuje się leki o działaniu przeciwgorączkowym i przeciwbólowym, natomiast przy nasilonym katarze pomocne mogą być preparaty nawilżające błonę śluzową nosa. U najmłodszych często rekomenduje się także delikatne oczyszczanie nosa, aby ułatwić oddychanie i karmienie. W cięższych przypadkach, gdy pojawiają się trudności z oddychaniem lub spadek saturacji, konieczne może być leczenie szpitalne. Obejmuje ono m.in. tlenoterapię, nawadnianie dożylne, a niekiedy również wsparcie oddechowe. Antybiotyki nie są stosowane rutynowo, ponieważ RSV jest wirusem — mogą być włączone jedynie wtedy, gdy dojdzie do nadkażenia bakteryjnego.

Powikłania po RSV

U większości pacjentów zakażenie RSV ma łagodny przebieg i ustępuje bez trwałych następstw, jednak w niektórych przypadkach może prowadzić do powikłań ze strony układu oddechowego. Najczęściej obserwuje się zapalenie oskrzeli lub płuc, a także nasilenie objawów chorób przewlekłych, takich jak astma czy przewlekła obturacyjna choroba płuc. Na cięższy przebieg infekcji bardziej narażone są osoby starsze, pacjenci z obniżoną odpornością oraz chorujący przewlekle — m.in. na schorzenia serca, płuc, nerek czy cukrzycę. Przedłużający się kaszel, narastająca duszność czy pogorszenie ogólnego stanu zdrowia po przebytej infekcji wymagają konsultacji medycznej, aby wykluczyć rozwój poważniejszych powikłań.

Powikłania po RSV u dzieci

U części małych pacjentów zakażenie wirusem RSV może prowadzić do poważniejszych problemów zdrowotnych. Do najczęstszych powikłań należą zapalenie oskrzelików oraz zapalenie płuc, które mogą powodować trudności w oddychaniu i wymagać leczenia szpitalnego. W perspektywie długoterminowej przebycie zapalenia oskrzelików wywołanego RSV może zwiększać ryzyko nawracających świstów oddechowych, a czasem także przewlekłych zaburzeń oddechowych, takich jak astma.

Profilaktyka – szczepienia na RSV

Zapobieganie zakażeniom RSV opiera się przede wszystkim na ograniczaniu ryzyka kontaktu z wirusem oraz odpowiednio dobranej profilaktyce. Szczególne znaczenie mają codzienne nawyki higieniczne, takie jak dokładne mycie rąk, zasłanianie ust i nosa podczas kaszlu oraz unikanie bliskiego kontaktu z osobami wykazującymi objawy infekcji. W okresach zwiększonej zachorowalności warto także rozważyć ograniczenie przebywania w dużych skupiskach ludzi, zwłaszcza w przypadku noworodków, niemowląt, seniorów oraz osób z obniżoną odpornością. Uzupełnieniem działań profilaktycznych mogą być szczepienia na RSV przeznaczone dla wybranych grup oraz podawanie gotowych przeciwciał najmłodszym dzieciom z grup ryzyka ciężkiego przebiegu zakażenia. Uodpornienie bierne niemowląt i noworodków polega na podaniu specjalnych preparatów zawierających przeciwciała monoklonalne, które pomagają chronić przed chorobami dolnych dróg oddechowych wywołanymi przez RSV. Zapewniają one natychmiastową ochronę, ponieważ organizm dziecka nie musi samodzielnie wytwarzać odpowiedzi immunologicznej. Preparat podaje się w formie zastrzyku, a uzyskana ochrona utrzymuje się przez kilka miesięcy, obejmując okres największej aktywności wirusa.

Bibliografia:

1. Narodowy Fundusz Zdrowia, Co to jest RSV? Online: https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/co-jest-rsv [dostęp: 16.02.2026],
2. Nitsch-Osuch A., Przewodnik po szczepieniu przeciwko zakażeniom wywołanym przez syncytialny wirus oddechowy (RSV). Poradnik dla farmaceuty, online:https://opzci.pl/wp-content/uploads/2025/02/Przewodnik-RSV-.pdf [dostęp: 16.02.2026], Warszawa, 2025.
3. Walczak, M., Zakażenia syncytialnym wirusem oddechowym jako istotny czynnik epidemiologiczny w zakażeniach układu oddechowego u dzieci – diagnostyka, leczenie i profilaktyka, Przegląd Pediatryczny 2020/Vol. 49/No. 1