Kurkuma – co to, właściwości lecznicze i zastosowanie

Kurkuma to przyprawa pozyskiwana z kłącza ostryżu długiego (Curcuma longa), ceniona nie tylko za charakterystyczny żółtopomarańczowy kolor i intensywny smak, ale również za zawartość substancji biologicznie czynnych. Szczególne zainteresowanie wzbudza kurkumina – główny składnik aktywny kurkumy, któremu przypisuje się m.in. właściwości przeciwutleniające, przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Kurkuma od wieków znajduje zastosowanie w tradycyjnej medycynie wschodniej, a współcześnie jest wykorzystywana zarówno jako przyprawa, jak i składnik suplementów diety. 

Jak wygląda kurkuma?

Kurkuma jest wieloletnią rośliną należącą do rodziny imbirowatych (Zingiberaceae). Dorasta do około 1 m wysokości i tworzy duże, podłużne liście oraz żółte lub białożółte kwiaty. Największe znaczenie ma jednak jej podziemna część – kłącze, które z wyglądu przypomina kłącze imbiru. Po przekrojeniu ma intensywnie żółtopomarańczową barwę, wynikającą przede wszystkim z obecności kurkuminoidów. 

Kurkuma właściwości

Najważniejszymi substancjami aktywnymi obecnymi w kurkumie są kurkuminoidy, wśród których dominuje kurkumina. Związkom tym przypisuje się właściwości przeciwutleniające, przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe, przeciwgrzybicze i przeciwzapalne. Kurkuma zawiera ponadto olejki eteryczne, które również mogą odpowiadać za część jej właściwości biologicznych. Ze względu na obecność tych związków kurkuma jest przedmiotem badań dotyczących m.in. funkcjonowania układu trawiennego, reakcji zapalnych oraz ochrony komórek przed stresem oksydacyjnym. Trzeba jednak uwzględnić, że zawartość kurkuminoidów w samej przyprawie jest stosunkowo niewielka, a ich przyswajalność po spożyciu jest ograniczona. Z tego względu działanie preparatów zawierających skoncentrowane ekstrakty z kurkumy nie powinno być utożsamiane z efektem stosowania kurkumy jako przyprawy.

Kurkuma na co?

Kurkuma znajduje zastosowanie przede wszystkim jako składnik diety oraz preparatów zawierających ekstrakt z jej kłącza. Ze względu na obecność kurkuminoidów jest wykorzystywana w celu: wsparcia stawów, trawienia, prawidłowej odpowiedzi organizmu na procesy zapalne oraz ochrony przed szkodliwym działaniem wolnych rodników

• Kurkuma na stawy – szczególnie w przypadku dolegliwości związanych z chorobą zwyrodnieniową stawów. Badania nad ekstraktami z kurkumy i kurkuminą wskazują na możliwe zmniejszenie bólu oraz poprawę sprawności stawów, zwłaszcza kolanowych.
• Wspomaganie prawidłowego trawienia – kurkuma od dawna jest stosowana tradycyjnie przy dolegliwościach trawiennych.
• Ochrona organizmu przed stresem oksydacyjnym – kurkuminoidy wykazują działanie przeciwutleniające, dzięki czemu kurkuma jest wykorzystywana jako źródło związków pomagających ograniczać skutki działania wolnych rodników.
• Wsparcie prawidłowej odpowiedzi organizmu na procesy zapalne – kurkumina wpływa na szlaki związane z procesami zapalnymi, choć nie oznacza to, że suplementy z kurkumą mogą zastępować leczenie chorób o podłożu zapalnym.
• Potencjalne działanie przeciwnowotworowe – kurkumina jest przedmiotem badań pod kątem jej wpływu na rozwój nowotworów. Wyniki badań na zwierzętach wskazują na jej potencjalne działanie hamujące namnażanie zmienionych komórek.

Warto przy tym rozróżnić kurkumę stosowaną jako przyprawę od preparatów zawierających skoncentrowane ekstrakty. Ilość kurkuminoidów dostarczana wraz z typową porcją przyprawy jest znacznie mniejsza niż w suplementach, a ich wchłanianie z przewodu pokarmowego jest ograniczone. Skład preparatu, zawartość kurkuminoidów oraz zastosowana technologia zwiększająca ich biodostępność mogą więc mieć znaczenie dla jego działania.

Jak spożywać kurkumę leczniczo?

Kurkuma może być stosowana w codziennej diecie jako przyprawa, jednak ilość kurkuminoidów dostarczana wraz z potrawami jest niewielka. Jeśli celem jest uzyskanie efektu związanego z obecnością tych związków, częściej stosuje się preparaty zawierające ekstrakt z kłącza kurkumy o określonej zawartości kurkuminoidów. W przypadku suplementów diety sposób stosowania i ilość przyjmowanego preparatu powinny odpowiadać zaleceniom producenta. Istotne znaczenie ma również biodostępność kurkuminy, która po podaniu doustnym wchłania się w ograniczonym stopniu. Z tego względu w preparatach stosuje się niekiedy składniki lub technologie mające zwiększać jej przyswajanie, np. piperynę. 

Kurkuma przeciwwskazania

Stosowanie kurkumy jako przyprawy w ilościach typowych dla codziennej diety jest uznawane za bezpieczne. Większej ostrożności wymagają preparaty zawierające skoncentrowane ekstrakty. Ich stosowanie nie jest wskazane w przypadku: niedrożności dróg żółciowych, kamicy żółciowej, przyjmowania niektórych leków oraz w czasie ciąży i karmienia piersią.

• Kurkumina może zwiększać wydzielanie żółci, dlatego preparatów z kurkumą nie powinno się stosować przy niedrożności dróg żółciowych i kamicy żółciowej.
• Kurkumina może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, m.in. wpływając na krzepnięcie krwi lub metabolizm substancji leczniczych. Szczególnej ostrożności wymagają osoby przyjmujące leki przeciwkrzepliwe i przeciwpłytkowe. Przy stałej farmakoterapii stosowanie preparatów z kurkumą warto skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.
• Ze względu na ograniczoną ilość danych dotyczących bezpieczeństwa skoncentrowanych dawek kurkuminy w ciąży i okresie laktacji, stosowanie kurkumy w ilościach większych niż typowe ilości spożywane wraz z żywnością wymaga konsultacji z lekarzem.

Kurkuma skutki uboczne

Działania niepożądane związane ze stosowaniem skoncentrowanych dawek kurkuminy dotyczą przede wszystkim układu pokarmowego. Mogą pojawić się m.in. nudności, niestrawność, biegunka, bóle brzucha czy nasilenie objawów refluksu, a także zaburzenia czynności wątroby. U osób nadwrażliwych na kurkumę lub kurkuminę mogą wystąpić również reakcje alergiczne, takie jak wysypka, świąd czy podrażnienie skóry.

Czy kurkuma szkodzi na żołądek?

Choć kurkuma jest tradycyjnie stosowana jako składnik wspierający prawidłowe trawienie, większe ilości, szczególnie przyjmowane w postaci suplementów, mogą u części osób powodować dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak dyskomfort w jamie brzusznej, niestrawność czy nudności. Dotyczy to zwłaszcza preparatów zawierających wysokie dawki kurkuminy oraz wzbogacone o piperynę. Ilości kurkumy stosowane jako przyprawa są zazwyczaj dobrze tolerowane.

Jak długo można stosować kurkumę?

Kurkuma stosowana jako dodatek do potraw może być elementem codziennej diety. W przypadku suplementów zawierających wysokie dawki kurkuminy nie ma natomiast uniwersalnych zaleceń dotyczących czasu stosowania ani konieczności okresowego robienia przerw. Długość suplementacji powinna uwzględniać dawkę, skład preparatu oraz indywidualny stan zdrowia. Przy długotrwałym stosowaniu wysokich dawek kurkuminy wskazana jest konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.

Bibliografia:

1. Deptuła T., Gruber B., Krówczyński A., Kurkumina i jej pochodne – zastosowanie w terapii przeciwnowotworowej i chemoochronnej, Postępy Fitoterapii 3/2014, online: https://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2015/02/pf_2014_155-165.pdf [dostęp: 16.09.2026]
2. Kania M., Baraniak J., Właściwości lecznicze roślin przyprawowych na przykładzie ostryżu długiego, Post Fitoter 2015; (16)2: 102-106, online: https://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2015/08/pf_2015_102-106.pdf [dostęp: 16.09.2026]
3. Lachowicz M., Stańczak A., Kołodziejczyk M., Kurkumina – naturalny polifenol o wielu właściwościach – rozwiązania technologiczne wspomagające farmakoterapię, Farmacja Polska, 2020, t.76, pp. 603–610.
4. Malec M., Właściwości przeciwnowotworowe kurkuminy, Farm Pol, 2019, 75(8): 431–436. online: https://www.researchgate.net/publication/335908015_Wlasciwosci_przeciwnowotworowe_kurkuminy [dostęp: 16.09.2026]
5. Przybylska S. Kurkumina – prozdrowotny barwnik kurkumy, Probl Hig Epidemiol 2015, 96(2): 414-420, online: http://www.phie.pl/pdf/phe-2015/phe-2015-2-414.pdf [dostęp: 16.09.2026]
6. Wnęk D., Kurkumina i jej prozdrowotne działanie, online: https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/116408,kurkumina-i-jej-prozdrowotne-dzialanie [dostęp: 16.09.2026]