Miażdżyca - objawy, przyczyny, leczenie

Miażdżyca to przewlekła choroba naczyń krwionośnych, charakteryzująca się odkładaniem się blaszek miażdżycowych w ścianach tętnic, co prowadzi do ich zwężenia i utraty elastyczności. Proces ten może dotyczyć zarówno tętnic wieńcowych, szyjnych, mózgowych jak i i obwodowych. Miażdżyca rozwija się stopniowo i przez długi czas może przebiegać bezobjawowo, jednak w miarę postępu choroby, zmniejszenie przepływu krwi do ważnych narządów może prowadzić do poważnych powikłań zdrowotnych, takich jak zawał serca, udar mózgu czy niedokrwienie kończyn. Leczenie miażdżycy może obejmować zarówno stosowanie farmaceutyków, jak i interwencyjne zabiegi medyczne, takie jak angioplastyka bypassy czy endarterektomia.

Objawy miażdżycy

Objawy miażdżycy mogą się różnić w zależności od lokalizacji i stopnia zaawansowania choroby. Pierwsze symptomy mogą być niezauważalne, dopóki tętnice nie ulegną znacznemu zwężeniu lub zablokowaniu.

• Ból w klatce piersiowej (dławica piersiowa): zwykle odczuwany jako ucisk, ciężar lub pieczenie w klatce piersiowej. Może promieniować do ramion, szyi, szczęki lub pleców.
• Duszność: może występować podczas wysiłku lub w spoczynku, gdy serce nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu.
• Zawał serca: ostry ból w klatce piersiowej, któremu mogą towarzyszyć nudności, zimne poty, zawroty głowy.
• Przemijające ataki niedokrwienne mózgu (TIA): tymczasowe objawy podobne do udaru, takie jak nagłe osłabienie, drętwienie twarzy lub kończyn, problemy z mówieniem lub widzeniem.
• Udar mózgu: może wystąpić, gdy przepływ krwi do mózgu zostanie przerwany, co prowadzi do trwałego uszkodzenia mózgu.
• Chromanie przestankowe: ból, skurcze lub uczucie ciężkości w nogach podczas chodzenia lub ćwiczeń, który ustępuje w spoczynku.
• Zimne nogi lub stopy: szczególnie w porównaniu z innymi częściami ciała.
• Rany lub owrzodzenia na stopach lub palcach, które goją się powoli lub nie goją się wcale.
• Niewydolność nerek: zwężenie tętnic nerkowych objawiające się zmęczeniem, obrzękami czy zmianami w ilości wydalanego moczu.

Wszelkie niepokojące objawy sygnalizujące obecność miażdżycy należy niezwłocznie skonsultować z lekarzem, ponieważ jej wczesne wykrycie i leczenie mogą zapobiec poważnym powikłaniom zdrowotnym.

Miażdżyca przyczyny

Miażdżyca rozwija się w wyniku skomplikowanego procesu, który zaczyna się od uszkodzenia wewnętrznej wyściółki tętnic, zwanej śródbłonkiem. Najczęstsze przyczyny i czynniki ryzyka, które przyczyniają się do rozwoju miażdżycy to: podwyższony cholesterol, nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, cukrzyca, niewłaściwy styl życia (stres, zła dieta, brak aktywności fizycznej, a w efekcie nadwaga lub otyłość), a także starzenie się i predyspozycje genetyczne.

• Dieta — spożywanie dużych ilości tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans, cukrów oraz soli może prowadzić do wzrostu poziomu złego cholesterolu i ciśnienia krwi. Nadmiar „złego cholestrerolu” LDL odkłada się w ścianach tętnic, tworząc płytki miażdżycowe, podwyższone ciśnienie krwi natomiast może uszkadzać ściany tętnic, co sprzyja odkładaniu się cholesterolu i innych substancji.
• Hiperglikemia — wysoki poziom glukozy we krwi może prowadzić do uszkodzenia naczyń krwionośnych i przyspieszać procesy miażdżycowe.
• Nadwaga i otyłość — nadmierna masa ciała jest związana z podwyższonym poziomem cholesterolu, nadciśnieniem i cukrzycą, co zwiększa ryzyko miażdżycy.
• Palenie papierosów — chemikalia zawarte w dymie papierosowym uszkadzają śródbłonek tętnic, co przyspiesza proces miażdżycowy.
• Długotrwały stres — stres może wpływać negatywnie na zdrowie serca i naczyń krwionośnych.
• Genetyka — historia miażdżycy w rodzinie może zwiększać ryzyko wystąpienia choroby.
• Wiek — z wiekiem ryzyko miażdżycy wzrasta, ponieważ ściany tętnic stają się mniej elastyczne i bardziej podatne na uszkodzenia.

Jak leczyć miażdżycę?

Leczenie miażdżycy koncentruje się na poprawie przepływu krwi przez tętnice w celu spowolnienia lub zatrzymaniu postępu choroby i obejmuje: zmiany w stylu życia, farmakoterapię oraz specjalistyczne zabiegi medyczne.

Zdrowy styl życia

Podstawą skutecznego leczenia miażdżycy jest zmiana stylu życia, czyli zdrowe odżywianie, regularna aktywność fizyczna oraz unikanie używek. 

• Bogata w owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, chude białka i zdrowe tłuszcze dieta antycholesterolowa pomoże w obniżeniu złego cholesterolu LDL.
• Regularna aktywność fizyczna (ćwiczenia aerobowe, bieganie, pływanie lub jazda na rowerze) zwiększa poziom „dobrego” cholesterolu HDL, który chroni naczynia krwionośne przed rozwojem miażdżycy.
• Rzucenie palenia oraz ograniczenie spożycia alkoholu wpłynie pozytywnie na poprawę zdrowia naczyń krwionośnych.

Leki na miażdżycę

Statyny to grupa leków powszechnie stosowanych w leczeniu wysokiego poziomu cholesterolu we krwi i w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych, takich jak miażdżyca. Ich głównym mechanizmem działania jest hamowanie aktywności enzymu zwanego reduktazą HMG-CoA, który odgrywa kluczową rolę w syntezie cholesterolu w wątrobie. Poprzez blokowanie enzymu reduktazy HMG-CoA, statyny zmniejszają produkcję cholesterolu w wątrobie. Prowadzi to do obniżenia poziomu cholesterolu we krwi, szczególnie frakcji LDL. Statyny mają również właściwości przeciwzapalne i mogą stabilizować blaszki miażdżycowe w naczyniach krwionośnych, co zmniejsza ryzyko ich pęknięcia i powstawania zakrzepów; wpływają również korzystnie na funkcję śródbłonka naczyń krwionośnych, co jest istotne w zapobieganiu rozwojowi miażdżycy.

Leki przeciwpłytkowe są istotnym elementem profilaktyki i leczenia miażdżycy, zwłaszcza w kontekście zapobiegania zakrzepicy, która jest częstym powikłaniem miażdżycy. Poprzez zmniejszenie skłonności płytek krwi do agregacji, leki te pomagają w zmniejszeniu ryzyka poważnych komplikacji sercowo-naczyniowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu. Leki przeciwpłytkowe odgrywają kluczową rolę w prewencji powikłań miażdżycy, szczególnie u pacjentów z chorobą wieńcową, przebytym udarem niedokrwiennym, przewlekłą chorobą niedokrwienną kończyn dolnych. W przypadku choroby wieńcowej, szczególnie po zawale serca lub angioplastyce wieńcowej, leki przeciwpłytkowe zmniejszają ryzyko ponownych epizodów sercowych. U pacjentów po udarze niedokrwiennym leki przeciwpłytkowe zmniejszają ryzyko nawrotu udaru. U osób z przewlekłą chorobą niedokrwienną kończyn dolnych pomagają w zapobieganiu dalszej progresji choroby i potencjalnym powikłaniom zakrzepowym.

Nadciśnienie tętnicze jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju miażdżycy, ponieważ wysokie ciśnienie krwi uszkadza ściany naczyń krwionośnych, sprzyja odkładaniu się cholesterolu i innych lipidów, oraz przyspiesza rozwój blaszek miażdżycowych. Leki na nadciśnienie odgrywają zatem ważną rolę w zapobieganiu miażdżycy oraz jej powikłaniom. U pacjentów z chorobą wieńcową leki na nadciśnienie pomagają zmniejszyć ciśnienie krwi i obciążenie serca, co poprawia perfuzję serca i zmniejsza ryzyko powikłań. Wsparcie ciśnienia krwi jest jednym z najważniejszych sposobów zapobiegania udarom mózgu, które mogą być wynikiem pęknięcia blaszek miażdżycowych lub zakrzepicy. Nadciśnienie tętnicze może prowadzić również do uszkodzenia naczyń nerkowych i przewlekłej choroby nerek. Leki na nadciśnienie chronią nerki przed dalszym uszkodzeniem i spowalniają progresję choroby.

Leki zmniejszające wchłaniania cholesterolu stanowią istotny element terapii mającej na celu obniżenie poziomu cholesterolu LDL, co jest kluczowe w prewencji i leczeniu miażdżycy. Dzięki mechanizmowi działania polegającemu na hamowaniu wchłaniania cholesterolu w jelitach, a w efekcie na obniżeniu jego stężenia w wątrobie, są skuteczne zarówno jako monoterapia, jak i w połączeniu ze statynami. Leki te pomagają zmniejszyć ryzyko rozwoju miażdżycy i jej powikłań, a przy tym charakteryzują się dobrą tolerancją i stosunkowo niewielkim ryzykiem działań niepożądanych.

Miażdżyca – zabiegi

Angioplastyka - angioplastyka tętnic to zabieg medyczny, który ma na celu poszerzenie tętnic zwężonych lub zablokowanych na skutek odkładania się blaszek miażdżycowych. Zabieg angioplastyki poprawia przepływ krwi do serca lub innych części ciała. Wykonuje się ją najczęściej w znieczuleniu miejscowym, wprowadzając do zwężonej lub zablokowanej tętnicy (najczęściej przez tętnicę udową w pachwinie lub promieniową w nadgarstku) cewnik zakończony balonikiem. Balonik jest napełniany płynem, co powoduje jego rozszerzenie i mechaniczne rozpychanie blaszek miażdżycowych na ścianie tętnicy. Dzięki temu światło tętnicy zostaje powiększone, a przepływ krwi poprawiony.

Często po angioplastyce balonikowej w miejscu zwężenia umieszcza się stent — metalową siateczkę, która utrzymuje tętnicę otwartą i zapobiega ponownemu zwężeniu. Stenty mogą być powlekane lekami (stenty uwalniające leki), które zapobiegają nadmiernemu wzrostowi tkanki wewnątrz stentu.

Bajpasy czyli pomostowanie aortalno-wieńcowe tętnic to operacja chirurgiczna, której celem jest poprawa przepływu krwi do mięśnia sercowego. Zabieg ten jest stosowany głównie u pacjentów z zaawansowaną chorobą wieńcową, kiedy tętnice wieńcowe są znacznie zwężone lub zablokowane przez blaszki miażdżycowe, a angioplastyka tętnic lub inne mniej inwazyjne metody leczenia nie są odpowiednie lub skuteczne. Zabieg przeprowadza się w znieczuleniu ogólnym. Podczas operacji chirurg pobiera fragment zdrowej żyły lub tętnicy z innej części ciała pacjenta — najczęściej wykorzystuje się żyłę odpiszczelową z nogi lub tętnicę promieniową z ręki. Inną często wykorzystywaną tętnicą jest tętnica piersiowa wewnętrzna, która naturalnie biegnie w pobliżu serca. Chirurg wykonuje nacięcie na klatce piersiowej, aby uzyskać dostęp do serca. Operację bajpasów można przeprowadzić zarówno na bijącym sercu, jak i na sercu zatrzymanym (z użyciem krążenia pozaustrojowego). W przypadku serca zatrzymanego maszyna do krążenia pozaustrojowego (płuco-serce) przejmuje funkcje serca i płuc, zapewniając krążenie krwi i utlenowanie podczas operacji. Chirurg przyszywa jeden koniec przeszczepu do aorty (głównej tętnicy wychodzącej z serca) lub innego dużego naczynia krwionośnego, a drugi koniec poniżej miejsca zwężenia lub zablokowania w tętnicy wieńcowej. Dzięki temu krew omija zwężony lub zablokowany odcinek tętnicy, co poprawia przepływ krwi do serca.

Endarterektomia to zabieg chirurgiczny mający na celu usunięcie blaszek miażdżycowych lub skrzepów z wnętrza tętnicy, aby przywrócić prawidłowy przepływ krwi. Jest to metoda stosowana szczególnie wtedy, gdy inne metody, takie jak farmakoterapia, angioplastyka czy bajpasy nie są wystarczająco skuteczne. Endarterektomia tętnicy szyjnej to najczęściej wykonywana forma endarterektomii. Zabieg ten ma na celu usunięcie blaszek miażdżycowych z tętnicy szyjnej wewnętrznej lub wspólnej, które dostarczają krew do mózgu. Zwężenie tych tętnic może prowadzić do niedokrwienia mózgu, powodując objawy takie jak przejściowe ataki niedokrwienne (TIA) lub udar mózgu. Endarterektomia tętnicy udowej to zabieg wykonywany na tętnicy, która biegnie wzdłuż nogi. Zwężenie tej tętnicy może powodować ból kończyny dolnej, trudności w chodzeniu, a w skrajnych przypadkach prowadzić do martwicy tkanek i konieczności amputacji. Usunięcie blaszek miażdżycowych z tętnicy poprawia przepływ krwi i usprawnia dostarczanie tlenu do narządów i tkanek, co może złagodzić objawy, takie jak ból kończyn czy zawroty głowy.