Chora tarczyca – przyczyny, diagnozowanie, leczenie

Tarczyca to mały, ale niezwykle ważny gruczoł, który wpływa na niemal każdy aspekt funkcjonowania organizmu – od metabolizmu, przez nastrój, aż po pracę serca. Problemy z tarczycą mogą pojawić się na różnych etapach życia i często objawiają się w sposób nieoczywisty, co utrudnia szybkie rozpoznanie. Zaburzenia pracy tarczycy, takie jak nadczynność czy niedoczynność, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, dlatego tak ważna jest znajomość przyczyn chorób tarczycy, sposobów ich diagnozowania oraz dostępnych metod leczenia, które pozwalają skutecznie przywrócić równowagę hormonalną i poprawić samopoczucie.

Co to jest tarczyca?

Tarczyca to niewielki gruczoł położony u podstawy szyi, przypominający kształtem motyla. Jest odpowiedzialna za produkcję hormonów, które regulują tempo przemiany materii, wpływają na pracę serca, układu nerwowego oraz wiele innych procesów w organizmie. Prawidłowe funkcjonowanie tarczycy jest bardzo istotne dla utrzymania zdrowia i dobrego samopoczucia.

Za co odpowiada tarczyca? Funkcje tarczycy

Tarczyca to gruczoł, który wytwarza hormony wpływające na wiele procesów życiowych. Jej główne funkcje to regulacja metabolizmu, wspieranie pracy układu sercowo-naczyniowego oraz wpływ na rozwój i funkcjonowanie układu nerwowego. Hormony tarczycy pomagają też utrzymać odpowiednią temperaturę ciała oraz mają znaczenie dla zdrowia kości i mięśni. Dzięki nim organizm efektywnie wykorzystuje energię, co przekłada się na dobre samopoczucie i zdrowie.

Najważniejsze funkcje tarczycy:

• regulacja tempa przemiany materii (metabolizmu),
• wpływ na pracę serca i układ krążenia,
• wspieranie prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego,
• kontrola temperatury ciała,
• udział w rozwoju i regeneracji mięśni oraz kości,
• wpływ na wzrost i rozwój organizmu, zwłaszcza u dzieci.

Jaki hormon produkuje tarczyca?

• Tarczyca wytwarza kilka hormonów, które mają ważne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania organizmu. Najważniejsze z nich to: tyroksyna (T4), trójjodotyronina (T3), kalcytonina
• Tyroksyna (T4) to główny hormon tarczycy, który wpływa na tempo przemiany materii, energię komórek oraz rozwój narządów. W organizmie część T4 przekształca się w aktywną formę T3.
• Trójjodotyronina (T3) to aktywniejsza forma hormonu, bezpośrednio regulująca metabolizm i wpływająca na funkcje serca, układu nerwowego oraz mięśni.
• Kalcytonina jest hormonem odpowiedzialnym za regulację poziomu wapnia we krwi, wspierający zdrowie kości i przeciwdziałający nadmiernemu uwalnianiu wapnia z kości.

Objawy chorej tarczycy

Problemy z tarczycą często są trudne do jednoznacznego rozpoznania. Najczęstsze symptomy to zmęczenie, zmiana wagi ciała, problemy z koncentracją, a także zaburzenia nastroju. Objawy mogą się różnić w zależności od tego, czy tarczyca pracuje zbyt wolno, czy zbyt szybko i mogą obejmować m.in. uczucie chłodu lub nadmierne pocenie się, suchą skórę lub drżenie rąk. Warto zwracać uwagę na sygnały płynące z organizmu, ponieważ wczesne rozpoznanie ułatwia skuteczne leczenie.

Choroby tarczycy

Do najczęstszych zaburzeń funkcjonowania tarczycy zaliczamy niedoczynność i nadczynność, a także choroby o podłożu autoimmunologicznym – takie jak Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa. Dzięki nowoczesnej diagnostyce laboratoryjnej oraz dostępności leków możliwe jest skuteczne kontrolowanie chorób tarczycy i poprawa jakości życia pacjentów.

Niedoczynność tarczycy

Niedoczynność to stan, w którym gruczoł tarczowy produkuje zbyt mało hormonów w stosunku do potrzeb organizmu. Jest to jedno z najczęściej diagnozowanych schorzeń endokrynologicznych, a jego przyczyną może być m.in. choroba Hashimoto, niedobór jodu, usunięcie tarczycy lub leczenie jodem radioaktywnym. Objawy niedoczynności często rozwijają się stopniowo i mogą obejmować przewlekłe zmęczenie, przyrost masy ciała, uczucie chłodu, suchość skóry, obniżony nastrój czy problemy z koncentracją. Pomocne w postawieniu diagnozy są badania laboratoryjne, w szczególności oznaczenie poziomu TSH i hormonów tarczycy (fT3, fT4). Leczenie polega najczęściej na codziennym przyjmowaniu lewotyroksyny, która uzupełnia niedobory hormonów. Odpowiednio dobrana dawka leku i regularna kontrola wyników pozwolą złagodzić objawy i prowadzić normalne, aktywne życie. 

Nadczynność tarczycy

Nadczynność to zaburzenie, w którym gruczoł tarczowy produkuje zbyt dużą ilość hormonów, przyspieszając tym samym metabolizm i wpływając na wiele procesów zachodzących w organizmie. Najczęstsze przyczyny to choroba Gravesa-Basedowa, guzki autonomiczne tarczycy oraz zapalenia tarczycy. Objawy nadczynności są zwykle dość charakterystyczne – należą do nich m.in. uczucie niepokoju, kołatanie serca, utrata masy ciała mimo zwiększonego apetytu, nadmierna potliwość, drżenie rąk czy problemy ze snem. W diagnostyce najważniejsze jest oznaczenie poziomu TSH, fT3 i fT4, a także wykonanie badań obrazowych. Leczenie nadczynności tarczycy może obejmować farmakoterapię (leki tyreostatyczne), leczenie jodem radioaktywnym lub interwencję chirurgiczną – w zależności od przyczyny i stopnia nasilenia choroby. 

Hashimoto 

Choroba Hashimoto, czyli przewlekłe limfocytarne zapalenie tarczycy, to najczęstsza przyczyna niedoczynności tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. W jej przebiegu układ odpornościowy błędnie atakuje własne komórki tarczycy, prowadząc do ich stopniowego uszkodzenia i osłabienia funkcji hormonalnej gruczołu. Choroba rozwija się powoli, a pierwsze objawy często bywają mylące – należą do nich m.in. senność, przyrost masy ciała, obniżenie nastroju, suchość skóry czy wypadanie włosów. Diagnoza opiera się na badaniach laboratoryjnych – szczególnie oznaczeniu przeciwciał anty-TPO i anty-TG, poziomu TSH oraz hormonów fT3 i fT4. Leczenie Hashimoto polega głównie na przyjmowaniu lewotyroksyny, a w niektórych przypadkach również na wsparciu dietetycznym i suplementacji, np. selenem, witaminą D czy cynkiem. 

Choroba Gravesa-Basedowa

Choroba Gravesa-Basedowa to autoimmunologiczne schorzenie tarczycy, które prowadzi do jej nadczynności. W przebiegu choroby układ odpornościowy produkuje przeciwciała pobudzające tarczycę do nadmiernej produkcji hormonów, co skutkuje przyspieszeniem metabolizmu i występowaniem szeregu uciążliwych objawów, takich jak: utrata masy ciała mimo zwiększonego apetytu, uczucie niepokoju, drżenie rąk, nadmierna potliwość, osłabienie, a także charakterystyczne objawy oczne – tzw. wytrzeszcz oczu. Diagnoza opiera się na badaniach poziomu TSH, fT3, fT4 oraz obecności przeciwciał TRAb. Leczenie choroby Gravesa-Basedowa może obejmować podanie leków przeciwtarczycowych, jodu radioaktywnego, a w niektórych przypadkach – leczenie chirurgiczne. Wsparciem terapii mogą być również suplementy łagodzące objawy, takie jak magnez, witaminy z grupy B czy preparaty wspierające układ nerwowy.

Leczenie tarczycy

Leczenie chorób tarczycy zależy od rodzaju i przyczyny schorzenia – inne metody stosuje się w przypadku niedoczynności, a inne przy nadczynności czy chorobach autoimmunologicznych, takich jak Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa. W niedoczynności tarczycy podstawą terapii jest codzienne przyjmowanie syntetycznego hormonu – lewotyroksyny – który uzupełnia niedobór naturalnych hormonów. Nadczynność natomiast wymaga zastosowania leków tyreostatycznych, jodu radioaktywnego lub – w niektórych przypadkach – leczenia chirurgicznego. Niezależnie od rodzaju schorzenia, najważniejsza jest regularna kontrola poziomu hormonów (TSH, fT3, fT4) i dopasowanie dawki leków do aktualnych potrzeb organizmu.

Bibliografia:

1. Gier D., Ostrowska L., Choroba Hashimoto a otyłość, Forum Zaburzeń Metabolicznych, 10 (1): 10–15, 2019.
2. Kuliczkowska-Płaksej J., Bednarek-Tupikowska G., Nadczynność tarczycy, Wrocław,  online: https://www.umed.wroc.pl/sites/default/files/struktura/wlkp/endokrynologia/Nadczynnosc_tarczycy(1).pdf [dostęp: 09.07.2025]
3. Lis A., Farmakoterapia chorób tarczycy ze szczególnym uwzględnieniem choroby Hashimoto i choroby, Gravesa-Basedowa, Gostyń, 2021.
4. Skoczek W., Salamaga Ł., Szymajda W., Zalewski B., Szymczak M., Araszewski M., Brzezińska K., Owecki M., Postępy biologii komórki, Tom 47, nr 2 (119–140), Poznań, 2020.