Zespół Reye'a – przyczyny, objawy, powikłania

Zespół Reye’a to bardzo poważne schorzenie, które najczęściej dotyka dzieci i młodzież w trakcie lub po przebyciu infekcji wirusowej. Choroba rozwija się nagle, a jej przebieg może być dramatyczny – prowadząc do uszkodzenia wątroby i mózgu (encefalopatia), a nawet śmierci. Choć dziś występuje znacznie rzadziej niż jeszcze kilkadziesiąt lat temu, nadal warto znać jej przyczyny, wiedzieć, jakie objawy powinny zaniepokoić rodziców oraz jakie mogą być konsekwencje zdrowotne.

Zespół Reye'a – przyczyny

Ryzyko wystąpienia choroby zwiększa się szczególnie w okresie infekcji wirusowych, gdy stosowane są niewłaściwe leki przeciwgorączkowe.

• Zespołu Reye’a najczęściej spowodowany jest nieprawidłową reakcją organizmu na przebytą infekcję wirusową.
• Najsilniej z chorobą wiąże się zastosowanie kwasu acetylosalicylowego (aspiryny) u dzieci i młodzieży poniżej 12. roku życia w trakcie leczenia gorączki i bólu.
• Uważa się również, że u niektórych osób zespół Reye’a może być związany z predyspozycjami genetycznymi, które wpływają na metabolizm kwasów tłuszczowych w wątrobie. 

Aspiryna dla dzieci

Stosowanie aspiryny (kwasu acetylosalicylowego) u dzieci i młodzieży poniżej 12. roku życia jest zdecydowanie odradzane ze względu na ryzyko rozwoju zespołu Reye’a. Choć lek ten od lat jest popularnym środkiem przeciwbólowym i przeciwgorączkowym u dorosłych, u najmłodszych może prowadzić do groźnych powikłań neurologicznych i uszkodzenia wątroby. Z tego powodu w pediatrii aspiryna nie powinna być stosowana, a w razie potrzeby obniżania temperatury czy łagodzenia bólu zaleca się sięganie po alternatywne leki przeciwgorączkowe, takie jak paracetamol lub ibuprofen w odpowiednich – dostosowanych do wieku i wagi dziecka dawkach. 

Objawy zespołu Reye'a

Pierwsze symptomy zespołu Reye’a pojawiają się zazwyczaj w ciągu kilku dni od przebycia infekcji wirusowej. Choroba rozwija się gwałtownie, a jej objawy mogą być mylące – początkowo przypominają typowe dolegliwości żołądkowe. Do najczęstszych należą nagłe i uporczywe wymioty, senność, drażliwość czy spadek energii. W miarę postępu choroby mogą wystąpić: dezorientacja, problemy z mową, a także drgawki i utrata przytomności wynikające z obrzęku mózgu. Typowym objawem jest również powiększenie wątroby oraz nieprawidłowe wyniki badań funkcji wątrobowych. Zespół Reye’a zawsze stanowi stan zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej – szybkie rozpoznanie objawów znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie i uniknięcie trwałych powikłań.

Diagnozowanie zespołu Reye'a

Rozpoznanie zespołu Reye’a bywa trudne, ponieważ jego objawy mogą przypominać zatrucie pokarmowe, zapalenie mózgu czy inne choroby infekcyjne. Podstawową rolę odgrywa dokładny wywiad lekarski, w tym informacja o niedawno przebytych infekcjach wirusowych oraz ewentualnym stosowaniu aspiryny. W diagnostyce wykonuje się badania laboratoryjne – przede wszystkim ocenę funkcji wątroby (aktywność enzymów wątrobowych, poziom amoniaku we krwi) oraz glukozy. Niezbędne mogą być także badania obrazowe, takie jak tomografia komputerowa, aby ocenić obecność obrzęku mózgu, a czasem również biopsja wątroby w celu wykluczenia innych przyczyn uszkodzenia tego narządu. Wczesne i trafne rozpoznanie pozwala na szybkie wdrożenie leczenia, zwiększając szanse pacjenta na całkowity powrót do zdrowia i zmniejszając ryzyko powikłań neurologicznych.

Zespół Reye'a – leczenie i rokowania

Nie istnieje jedno konkretne lekarstwo na zespół Reye’a – terapia opiera się przede wszystkim na leczeniu objawowym i wspieraniu najważniejszych funkcji organizmu. Pacjent wymaga natychmiastowej hospitalizacji, zwykle na oddziale intensywnej terapii. Leczenie obejmuje m.in. podawanie płynów dożylnych, kontrolę poziomu glukozy i elektrolitów, stosowanie leków obniżających ciśnienie wewnątrzczaszkowe oraz monitorowanie pracy wątroby. Rokowania zależą przede wszystkim od ciężkości przebiegu choroby i czasu, jaki upłynął od pojawienia się pierwszych objawów do rozpoczęcia leczenia. 

Powikłania

Zespół Reye’a, mimo swojej rzadkości, niesie ze sobą poważne konsekwencje zdrowotne. Najgroźniejsze powikłania wynikają z uszkodzenia mózgu oraz wątroby. Obrzęk mózgu może prowadzić do drgawek, śpiączki, a w skrajnych przypadkach – do trwałych zaburzeń neurologicznych, takich jak problemy z pamięcią, koncentracją czy koordynacją ruchową. Uszkodzenie wątroby wiąże się z ryzykiem niewydolności tego narządu i zaburzeniami metabolicznymi. U części pacjentów choroba pozostawia trwałe następstwa, a w ciężkich przypadkach może zakończyć się zgonem, dlatego tak istotne jest szybkie rozpoznanie choroby oraz natychmiastowa hospitalizacja.

Zapobieganie zespołowi Reye’a

Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zespołowi Reye’a jest niestosowanie aspiryny i innych leków zawierających kwas acetylosalicylowy u dzieci i młodzieży poniżej 12. roku życia, zwłaszcza w trakcie infekcji wirusowych, takich jak grypa czy ospa wietrzna. W przypadku konieczności obniżenia gorączki lub złagodzenia bólu u najmłodszych należy sięgać po bezpieczniejsze alternatywy, np. paracetamol lub ibuprofen w odpowiednich dawkach. Ważne jest również dokładne czytanie ulotek i sprawdzanie składu preparatów dostępnych bez recepty, ponieważ kwas acetylosalicylowy może być obecny w różnych lekach złożonych. Istotną rolę odgrywa także edukacja rodziców i opiekunów – świadomość zagrożeń związanych ze stosowaniem aspiryny u dzieci pozwala uniknąć sytuacji, w których mogłoby dojść do rozwoju tej groźnej choroby.

Bibliografia:

1. Charakterystyka Produktu Leczniczego ASPIRIN 300, 300 mg, tabletki powlekane
2. Reye syndrome, online: https://medlineplus.gov/ency/article/001565.htm, [dostęp: 17.09.2025].
3. Sybilski A., Mastalerz-Migas A., Jackowska T., Woroń J., Kuchar E., Doniec Z., Rekomendacje postępowania w grypie u dzieci – KOMPAS GRYPA 23/24. Aktualizacja na sezon 2023/2024, PEDIATR MED RODZ Vol. 19 No. 4, 2023.
4. Szczeklik A., Gajewski P., Interna Szczeklika. Podręcznik chorób wewnętrznych, Kraków 2024.