Probiotyki – dlaczego warto włączyć je do codziennej diety?

Zdrowie jelit ma ogromny wpływ na cały organizm – od odporności, przez trawienie, aż po samopoczucie. W utrzymaniu zdrowia jelit podstawową rolę odgrywają probiotyki, czyli żywe kultury bakterii wspierające równowagę mikroflory. Można je znaleźć zarówno w naturalnych produktach spożywczych, jak i w formie łatwych do stosowania suplementów diety dostępnych w aptece. Regularne sięganie po probiotyki to prosty sposób na poprawę odporności, ochronę jelit podczas antybiotykoterapii oraz wsparcie układu pokarmowego na co dzień.

Co to jest probiotyk?

Probiotyk to żywy mikroorganizm, najczęściej bakteria kwasu mlekowego lub drożdże, który podany w odpowiedniej ilości wywiera korzystny wpływ na zdrowie człowieka. Jego głównym zadaniem jest wspieranie naturalnej mikroflory jelitowej, czyli „dobrych bakterii” obecnych w przewodzie pokarmowym. Dzięki temu probiotyki pomagają utrzymać równowagę w jelitach, co ma bezpośredni wpływ na odporność, prawidłowe trawienie oraz ogólne samopoczucie.

Naturalne probiotyki

Naturalne probiotyki to produkty spożywcze, które zawierają żywe kultury bakterii wspierające mikroflorę jelitową. Najczęściej kojarzą się z fermentowanym nabiałem, takim jak jogurty, kefiry czy maślanki, ale warto pamiętać, że bogatym źródłem dobroczynnych bakterii są także kiszonki – kapusta, ogórki, buraki czy kimchi. 

Bakterie probiotyczne - rodzaje

Suplementy probiotyczne dostępne w aptekach różnią się między sobą rodzajem, gatunkiem i szczepem bakterii, które zawierają. To właśnie szczep decyduje o właściwościach danego probiotyku i jego skuteczności w określonych dolegliwościach. Najczęściej stosowane są bakterie z gatunków Lactobacillus i Bifidobacterium, które wspierają równowagę mikroflory jelitowej, pomagają przy biegunkach, zaparciach oraz wzmacniają odporność. Popularne są również Saccharomyces boulardii, czyli drożdże probiotyczne, polecane szczególnie przy biegunkach związanych z antybiotykoterapią czy podróżami. Na rynku dostępne są zarówno probiotyki jednoszczepowe, jak i wieloszczepowe, które łączą kilka różnych mikroorganizmów, wspierając organizm w szerszym zakresie. Wybór odpowiedniego preparatu warto dostosować do indywidualnych potrzeb, wieku oraz aktualnego stanu zdrowia.

Synbiotyk – probiotyk + prebiotyk

Synbiotyk to nowoczesne połączenie probiotyku z prebiotykiem, czyli żywych kultur bakterii i substancji, które stanowią dla nich pożywkę. Dzięki temu dobre bakterie mają lepsze warunki do rozwoju i dłużej utrzymują się w jelitach, co przekłada się na skuteczniejsze działanie. Najczęściej stosowanymi prebiotykami są inulina, fruktooligosacharydy (FOS) czy błonnik rozpuszczalny, które wspierają namnażanie dobroczynnych mikroorganizmów.

Probiotyki na jelita

Równowaga mikroflory jelitowej ma ogromne znaczenie nie tylko dla prawidłowego trawienia. Regularne stosowanie probiotyków wspiera odbudowę naturalnej bariery ochronnej, pomaga w regulacji wypróżnień, łagodzi wzdęcia i może zmniejszać ryzyko biegunek związanych z antybiotykoterapią czy podróżami. Pożyteczne bakterie sprzyjają także ochronie błony śluzowej jelit, ograniczając rozwój bakterii chorobotwórczych. 

Psychobiotyki – probiotyki dla wsparcia zdrowia psychicznego

Jelita nazywane są „drugim mózgiem”, ponieważ znajdują się w nich miliony komórek nerwowych, które tworzą własny układ nerwowy – tzw. jelitowy układ nerwowy (ENS). To właśnie on odpowiada za komunikację z mózgiem i wpływa m.in. na nastrój, poziom energii oraz reakcję organizmu na stres. Dbając o mikroflorę jelitową, np. poprzez stosowanie psychobiotyków - wybranych szczepów probiotycznych, które  mogą korzystnie oddziaływać na tzw. oś jelitowo-mózgową - możemy wspierać równowagę w przewodzie pokarmowym, a tym samym procesy, mające znaczenie dla dobrego samopoczucia.  

Probiotyk przy antybiotyku

Podczas antybiotykoterapii lek zwalcza infekcje, niszcząc chorobotwórcze bakterie, ale jednocześnie  może niszczyć także korzystne mikroorganizmy naturalnie występujące w jelitach. W efekcie mikroflora jelitowa bywa zaburzona, co może prowadzić do biegunek, wzdęć, osłabienia odporności czy problemów trawiennych. Dlatego należy zawsze stosować antybiotyki równolegle z probiotykami, które dostarczają one organizmowi „dobrych” bakterii, pomagając odbudować naturalną równowagę jelitową. Dla najlepszej skuteczności zazwyczaj zaleca się przyjmowanie probiotyku w odstępie kilku godzin od antybiotyku, aby zapewnić bakteriom szansę na przeżycie i skuteczne działanie w jelitach, jednak w aptekach dostępne są również preparaty, które można przyjmować równocześnie z antybiotykiem.

Probiotyki przed wyjazdem

Podróże, zwłaszcza do krajów o odmiennych standardach higieny mogą zaburzać równowagę mikroflory jelitowej. Probiotyki stosowane przed wyjazdem mogą wzmocnić naturalną odporność organizmu, co może zmniejszać ryzyko dolegliwości trawiennych, takich jak biegunka podróżnych. W aptekach dostępne są specjalne preparaty probiotyczne w formie kapsułek, saszetek lub kropli, które łatwo zabrać w podróż, ale pamiętać należy, że aby zapewnić jelitom stabilną mikroflorę i lepsze samopoczucie warto rozpocząć ich stosowanie kilka dni przed wyjazdem i kontynuować w trakcie pobytu.

Probiotyki dla kobiet

Probiotyki dla kobiet są opracowane tak, aby wspierać zarówno równowagę mikroflory jelitowej, jak i zachowanie  fizjologicznej flory bakteryjnej pochwy w celu ochrony układu moczowo-płciowego. W aptekach dostępne są zarówno probiotyki doustne, wspierające jelita i pośrednio mikroflorę pochwy, jak i probiotyki ginekologiczne, które wprowadzają korzystne bakterie bezpośrednio do pochwy. Regularne stosowanie probiotyków może wspomagać odbudowę mikroflory po antybiotykoterapii, w okresach zmian hormonalnych oraz zmniejszać ryzyko rozwoju infekcji bakteryjnych i grzybiczych.

Formy probiotyków

Probiotyki dostępne są w różnych formach, które można dopasować do wieku, potrzeb i preferencji użytkownika. W aptekach znaleźć można preparaty dla dorosłych oraz łatwych do podania preparaty dla dzieci.

Probiotyki dla dorosłych

Probiotyki dla dorosłych zawierają większą ilość bakterii w porcji i często stanowią kombinację kilku szczepów, co odpowiada potrzebom dorosłego organizmu. Mogą być stosowane profilaktycznie, w celu utrzymania równowagi mikroflory jelitowej, jak i wspomagająco w sytuacjach zwiększonego ryzyka zaburzeń trawienia, np. podczas antybiotykoterapii, stresu czy zmian diety. W aptekach najczęściej dostępne są w formie tabletek i kapsułek zaprojektowanych tak, aby przetrwać działanie kwasu żołądkowego i dotrzeć z żywymi bakteriami do jelit. 

Probiotyki dla dzieci

Probiotyki dla dzieci zawierają bezpieczne szczepy bakterii w niższej niż w przypadku preparatów dla dorosłych dawce. W aptekach najczęściej dostępne są w formie kapsułek, tabletek do żucia, saszetek z proszkiem do rozpuszczenia lub kropli, które łatwo podać dziecku. 

Bibliografia:

1. Mojka K., Probiotyki, prebiotyki i synbiotyki – charakterystyka i funkcje, Probl Hig Epidemiol, 95(3),  2014.
2. Nowak A., Śliżewska K., Libudzisz Z., Socha J., Probiotyki – efekty zdrowotne, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 4 (71), 2010.
3. Szajewska H., Praktyczne zastosowanie probiotyków, Gastroenterologia Kliniczna, tom 6, nr 1, 2014.
4. Tuszyński P., Probiotyki i prebiotyki. Kompendium wiedzy dla farmaceutów i lekarzy, Vademecum Farmaceutyczne – Otwieram i Wiem, 2021.