Kardiomiopatia – przyczyny, objawy, leczenie i powikłania

Kardiomiopatia to grupa chorób mięśnia sercowego, które prowadzą do zaburzenia jego budowy i funkcji. Schorzenie może rozwijać się stopniowo przez wiele lat, nie dając wyraźnych objawów, ale może również ujawnić się nagle, powodując poważne konsekwencje zdrowotne. W zależności od rodzaju kardiomiopatii dochodzi do osłabienia kurczliwości serca, pogrubienia jego ścian lub utrudnionego wypełniania komór krwią. Zmiany te wpływają na wydolność układu krążenia i zwiększają ryzyko groźnych powikłań, takich jak niewydolność serca czy zaburzenia rytmu serca. Przyczyny kardiomiopatii są zróżnicowane – mogą mieć podłoże genetyczne, być związane z innymi chorobami lub rozwijać się pod wpływem czynników środowiskowych. Wczesne rozpoznanie oraz odpowiednio dobrane leczenie mogą ograniczyć postęp choroby i poprawić jakości życia pacjentów.

Co to jest kardiomiopatia?

Kardiomiopatia to grupa schorzeń dotyczących mięśnia sercowego, prowadzących do zmian w jego strukturze oraz zaburzeń pracy. Wyróżnia się kilka podstawowych typów kardiomiopatii, a każda z nich charakteryzuje się odmiennym mechanizmem zmian w obrębie serca. W zależności od typu zmiany mogą dotyczyć pogrubienia ścian serca, jego rozstrzeni lub upośledzenia zdolności do prawidłowego rozkurczu i skurczu. Niezależnie od mechanizmu, efektem jest osłabienie pracy serca i zmniejszenie jego wydolności. 

Rodzaje kardiomiopatii

Wyróżnia się kilka podstawowych typów kardiomiopatii, które różnią się mechanizmem powstawania oraz wpływem na budowę i funkcję serca. Do najważniejszych rodzajów kardiomiopatii zalicza się kardiomiopatię rozstrzeniową, przerostową, restrykcyjną, okołoporodową, arytmogenną prawej komory oraz niesklasyfikowaną.

• Kardiomiopatia rozstrzeniowa – charakteryzuje się poszerzeniem jam serca i osłabieniem jego kurczliwości. Prowadzi to do zmniejszenia wydolności pompującej serca i stopniowego rozwoju objawów niewydolności krążenia.
• Kardiomiopatia przerostowa – polega na pogrubieniu ścian mięśnia sercowego, najczęściej lewej komory. Zmiany te mogą utrudniać prawidłowy przepływ krwi oraz zaburzać relaksację serca w fazie rozkurczu.
• Kardiomiopatia restrykcyjna – wiąże się ze sztywnością ścian serca i upośledzeniem jego zdolności do rozkurczu. W efekcie dochodzi do ograniczenia napełniania komór krwią, mimo często zachowanej kurczliwości.
• Kardiomiopatia okołoporodowa – rozwija się w końcowym okresie ciąży lub w pierwszych miesiącach po porodzie. Ma najczęściej charakter rozstrzeniowy i prowadzi do osłabienia pracy serca, co może skutkować objawami niewydolności serca u wcześniej zdrowych kobiet.
• Kardiomiopatia arytmogenna prawej komory (ARVC) – w jej przebiegu dochodzi do stopniowego zastępowania mięśnia sercowego tkanką tłuszczową i włóknistą. Prowadzi to przede wszystkim do groźnych zaburzeń rytmu serca i zwiększonego ryzyka nagłych incydentów sercowych.
• Kardiomiopatia niesklasyfikowana – obejmuje rzadkie postacie choroby mięśnia sercowego, które nie spełniają kryteriów typowych dla pozostałych form. Zmiany mogą mieć różnorodny charakter strukturalny i funkcjonalny, a ich obraz kliniczny bywa nietypowy i trudny do jednoznacznego przypisania do konkretnego typu kardiomiopatii.

Każdy z typów różni się mechanizmem powstawania i przebiegiem, jednak wspólnym elementem pozostaje zaburzenie prawidłowej funkcji mięśnia sercowego.

Przyczyny kardiomiopatii

Kardiomiopatie mogą mieć różnorodne podłoże, a ich przyczyny często są wieloczynnikowe. W części przypadków rozwijają się na tle uwarunkowań genetycznych, które wpływają na budowę i funkcjonowanie mięśnia sercowego. Istotną grupę stanowią kardiomiopatie wtórne, związane z innymi chorobami, takimi jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, cukrzyca, choroby tarczycy, czy schorzenia autoimmunologiczne. Długotrwałe obciążenie układu krążenia może prowadzić do stopniowego uszkodzenia mięśnia sercowego. Znaczącą rolę odgrywają również czynniki zapalne, w tym infekcje wirusowe prowadzące do zapalenia mięśnia sercowego. Proces zapalny może w konsekwencji powodować trwałe uszkodzenie struktury serca i sprzyjać rozwojowi kardiomiopatii. Do rozwoju kardiomiopatii mogą przyczyniać się również czynniki toksyczne i środowiskowe, w tym nadużywanie alkoholu, które może prowadzić do tzw. kardiomiopatii alkoholowej, będącej jedną z postaci kardiomiopatii rozstrzeniowej. Znaczenie mają także substancje o działaniu kardiotoksycznym, w tym niektóre leki stosowane w leczeniu onkologicznym, takie jak chemioterapia, oraz radioterapia, które mogą uszkadzać mięsień sercowy. Istotną rolę mogą odgrywać również inne leki o działaniu kardiotoksycznym oraz substancje chemiczne. W rzadkich sytuacjach rolę odgrywają niedobory żywieniowe. Przewlekły niedobór tiaminy (witamina B1) może prowadzić do zaburzeń pracy układu sercowo-naczyniowego i rozwoju postaci sercowej choroby beri-beri, która może przebiegać z obrazem kardiomiopatii.

Kardiomiopatia objawy

Objawy kardiomiopatii mogą być zróżnicowane i zależą od jej rodzaju, zaawansowania oraz stopnia zaburzenia pracy serca. W wielu przypadkach początkowe stadia przebiegają bez wyraźnych dolegliwości, a pierwsze symptomy pojawiają się stopniowo wraz z postępem zmian w mięśniu sercowym. Do najczęściej obserwowanych objawów należą duszność, szczególnie podczas wysiłku lub w pozycji leżącej, przewlekłe zmęczenie oraz ograniczenie tolerancji wysiłku fizycznego. Często występują również kołatania serca wynikające z zaburzeń rytmu serca, a w bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawiać się zawroty głowy, omdlenia oraz obrzęki nóg. W przebiegu kardiomiopatii objawy mogą narastać stopniowo lub pojawiać się epizodycznie, w zależności od dynamiki zmian w układzie krążenia. 

• Duszność wysiłkowa.
• Duszność występująca w pozycji leżącej.
• Przewlekłe zmęczenie i osłabienie.
• Zmniejszona tolerancja wysiłku fizycznego.
• Kołatanie serca.
• Nieregularne bicie serca.
• Zawroty głowy.
• Omdlenia i stany przedomdleniowe.
• Ból lub uczucie dyskomfortu w klatce piersiowej.
• Obrzęki kończyn dolnych.
• Uczucie ciężkości w klatce piersiowej.

Sposoby leczenia kardiomiopatii

Postępowanie terapeutyczne w kardiomiopatii ma na celu poprawę funkcji serca, łagodzenie dolegliwości, ograniczenie ryzyka powikłań oraz spowolnienie postępu choroby. Podobnie jak w przypadku objawów, sposób leczenia zależy przede wszystkim od rodzaju schorzenia oraz stopnia zaawansowania zmian w mięśniu sercowym. Podstawę leczenia stanowi farmakoterapia. W zależności od potrzeb stosowane są leki wspomagające pracę serca, obniżające ciśnienie tętnicze, regulujące rytm serca lub zmniejszające ryzyko powstawania zakrzepów. U części pacjentów konieczne może być również leczenie przyczynowe, jeśli kardiomiopatia rozwinęła się w przebiegu innego schorzenia. W niektórych przypadkach wdrażane są metody zabiegowe, takie jak wszczepienie rozrusznika serca lub kardiowertera-defibrylatora. U osób z zaawansowaną niewydolnością serca, gdy inne formy terapii okazują się nieskuteczne, może być rozważane leczenie chirurgiczne, w tym przeszczep serca. Ważnym elementem terapii pozostają także zmiany stylu życia, obejmujące m.in. rezygnację z używek - w tym ograniczenie picia alkoholu i rzucenie palenia, kontrolę masy ciała, odpowiednio dobraną aktywność fizyczną oraz regularne wizyty kontrolne u lekarza. Znaczenie ma również prawidłowo zbilansowana dieta, która pomaga wspierać pracę układu sercowo-naczyniowego. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić suplementację określonych składników odżywczych. Jest to szczególnie istotne u osób z potwierdzonymi niedoborami, ponieważ niektóre z nich – zwłaszcza niedobór witaminy B1 (tiaminy) – mogą przyczyniać się do zaburzeń funkcjonowania mięśnia sercowego.

Nieleczona kardiomiopatia – powikłania i niebezpieczeństwa

Brak odpowiedniego leczenia kardiomiopatii może prowadzić do stopniowego pogarszania funkcji serca oraz rozwoju poważnych powikłań, które w istotny sposób zagrażają zdrowiu i życiu. Wraz z postępem choroby narasta osłabienie pracy mięśnia sercowego, co sprzyja rozwojowi przewlekłej niewydolności serca. Jednym z najczęstszych następstw są zaburzenia rytmu serca, obejmujące zarówno arytmie nadkomorowe, jak i komorowe. W części przypadków mogą one prowadzić do groźnych epizodów hemodynamicznych, a nawet nagłego zatrzymania krążenia. Istotnym powikłaniem jest również zwiększone ryzyko powstawania zakrzepów w jamach serca. Mogą one stać się źródłem zatorów, w tym udaru mózgu lub zatorowości płucnej. W zaawansowanych stadiach choroby dochodzi także do znacznego ograniczenia wydolności fizycznej, nasilonej duszności oraz pogorszenia jakości życia.

Bibliografia:

1. Gorol J., Tajstra M., ardiomiopatia przerostowa — aktualny stan wiedzy, Folia Cardiologica Excerpta 2012, tom 7, nr 3.
2. Marchel M., Opieka kardiologiczna nad pacjentami z wrodzonymi chorobami nerwowomięśniowymi, 2007, online:https://ptchnm.org.pl/wp-content/uploads/2018/07/opieka_kardiologiczna.pdf [dostęp: 15.06.2026]
3. Mazur W., Gdy serce słabnie bez powodu – nie przegap objawów, 2005, online: https://www.youtube.com/watch?v=H97WrIcBNps [dostęp: 15.06.2026]
4. Sobieszczańska-Małek M., Bilińska Z.T., Walczak E., Religa G., Grzybowski J., Rużyłło W., Zieliński T., Kardiomiopatia połogowa – przedstawienie problemu i opis przypadków, Kardiologia Polska 2009; 67: 4.
5. Zienciuk A., Lica-Gorzynska M., Pazdyga A., Raczak G., Arytmogenna kardiomiopatia prawej komory — przyczyna nagłej śmierci sercowej, Choroby Serca i Naczyń 2006, tom 3, nr 2.