Rumianek – właściwości, wskazania i przeciwwskazania

Rumianek to jedna z najbardziej znanych i najczęściej wykorzystywanych roślin leczniczych w medycynie naturalnej i ziołolecznictwie. Znajduje zastosowanie zarówno w profilaktyce, jak i wspomaganiu leczenia wielu dolegliwości. Napary, ekstrakty czy preparaty z rumiankiem stosowane są przede wszystkim przy problemach ze strony układu pokarmowego, stanach zapalnych skóry oraz infekcjach. Bogactwo substancji aktywnych, takich jak flawonoidy, olejek eteryczny czy chamazulen, sprawia, że rumianek wykazuje właściwości przeciwzapalne, łagodzące i antybakteryjne. Mimo szerokiego zastosowania i dobrej tolerancji nie zawsze jednak może być stosowany bez ograniczeń. W niektórych sytuacjach konieczne jest zachowanie ostrożności, a niekiedy także rezygnacja z jego stosowania.

Rumianek pospolity charakterystyka

Rumianek pospolity (Matricaria chamomilla L.) to jednoroczna roślina zielna należąca do rodziny astrowatych. Występuje powszechnie w Europie, Azji oraz Ameryce Północnej, a w Polsce można go spotkać na łąkach, polach uprawnych, przy drogach i nieużytkach. Ze względu na cenne właściwości lecznicze jest także szeroko uprawiany jako roślina zielarska. Roślina osiąga zazwyczaj od 15 do 50 cm wysokości i charakteryzuje się silnie rozgałęzioną łodygą oraz delikatnymi, pierzastymi liśćmi. Najbardziej charakterystycznym elementem rumianku są niewielkie koszyczki kwiatowe złożone z białych kwiatów języczkowatych i żółtego środka. Po roztarciu wydzielają one intensywny, przyjemny, ziołowy zapach. Surowcem zielarskim jest przede wszystkim koszyczek rumianku (Anthodium Chamomillae), zbierany w okresie kwitnienia rośliny. Zawiera on liczne substancje biologicznie czynne, w tym olejek eteryczny, flawonoidy, kumaryny oraz związki śluzowe, które odpowiadają za właściwości przeciwzapalne, łagodzące i rozkurczowe. Preparaty z rumianku stosowane są zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie, w postaci naparów, ekstraktów, maści i kremów czy płukanek.

Wskazania - na co jest rumianek?

Rumianek to zioło o szerokim zastosowaniu prozdrowotnym i pielęgnacyjnym. Dzięki obecności licznych substancji biologicznie czynnych wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne, rozkurczowe oraz łagodzące podrażnienia. Z tego względu preparaty z rumianku wykorzystywane są zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie. Rumianek bywa stosowany wspomagająco w przypadku dolegliwości ze strony układu pokarmowego, takich jak wzdęcia, niestrawność czy skurcze przewodu pokarmowego. Napary z rumianku mogą wspierać trawienie, łagodzić podrażnienia błony śluzowej żołądka oraz działać rozkurczowo na mięśnie gładkie jelit. Ze względu na właściwości przeciwzapalne i antyseptyczne rumianek znajduje również zastosowanie przy stanach zapalnych skóry i błon śluzowych. Stosowany jest m.in. do przemywania podrażnionej skóry, w łagodzeniu drobnych ran, oparzeń czy po ukąszeniu owadów. Okłady i płukanki z rumianku wykorzystywane są także przy stanach zapalnych jamy ustnej i gardła. Rumianek stosowany jest ponadto pomocniczo przy podrażnieniach oczu oraz w pielęgnacji skóry wrażliwej i skłonnej do stanów zapalnych. Ze względu na łagodne działanie bywa również składnikiem preparatów przeznaczonych dla dzieci oraz kosmetyków do codziennej pielęgnacji skóry.

Picie rumianku

Herbata rumiankowa jest jedną z najczęściej stosowanych form wykorzystania tej rośliny w celach prozdrowotnych. Picie rumianku może wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego, zwłaszcza w przypadku problemów z trawieniem, takich jak wzdęcia, niestrawność czy uczucie ciężkości po posiłku. Dzięki właściwościom rozkurczowym napar z rumianku może pomagać w łagodzeniu skurczów mięśni gładkich przewodu pokarmowego oraz zmniejszać dyskomfort ze strony żołądka i jelit. Rumianek wykazuje także działanie łagodzące i przeciwzapalne, dlatego bywa stosowany wspomagająco przy podrażnieniach błony śluzowej przewodu pokarmowego i wrzodach. Picie rumianku  wspiera także wyciszenie organizmu i poprawę samopoczucia. Delikatne działanie uspokajające sprawia, że napar z tej rośliny często stosowany jest jako element codziennej rutyny sprzyjającej relaksowi. 

Okłady z rumianku

Dzięki obecności substancji o działaniu przeciwzapalnym i antyseptycznym rumianek może wspierać pielęgnację skóry wrażliwej, zaczerwienionej lub skłonnej do podrażnień. Zimne lub letnie okłady przygotowane z naparu rumianku stosowane są często przy drobnych uszkodzeniach skóry, takich jak otarcia, niewielkie rany czy ukąszenia owadów. Mogą również przynosić ulgę w przypadku oparzeń słonecznych oraz podrażnień powstałych na skutek działania czynników zewnętrznych. Rumianek bywa także wykorzystywany w pielęgnacji okolic oczu – okłady z rumianku na oczy łagodzą zaczerwienienia, uczucie zmęczenia oraz obrzęk powiek. 

Rumianek na twarz

Rumianek stanowi popularny składnik produktów pielęgnacyjnych, w tym kremów do twarzy, maseczek, toników i hydrolatów. Jego naturalne właściwości przeciwzapalne i łagodzące sprawiają, że kosmetyki z rumiankiem skutecznie redukują zaczerwienienia, podrażnienia oraz stany zapalne, wspierając pielęgnację cery wrażliwej, tłustej lub skłonnej do niedoskonałości. Rumianek zastosowany w kremach po oczy pomaga zmniejszyć opuchliznę i łagodzi uczucie zmęczenia,  przywracając komfort oraz wyraziste spojrzenie.

Rumianek na włosy

Napary i ekstrakty z rumianku mogą wspomagać pielęgnację włosów blond lub jasnych, podkreślając naturalny blask i delikatnie rozjaśniając pasma. Dzięki działaniu przeciwzapalnemu i kojącemu rumianek sprawdza się także w pielęgnacji skóry głowy skłonnej do podrażnień, łupieżu czy nadmiernego swędzenia. Regularne stosowanie kosmetyków z rumiankiem może łagodzić stany zapalne skóry głowy, zmniejszać uczucie napięcia i poprawiać komfort codziennej pielęgnacji. Rumianek wspiera również ogólną kondycję włosów, nadając im miękkość, połysk i zdrowy wygląd, a jego naturalne właściwości sprawiają, że jest bezpiecznym składnikiem kosmetyków do codziennego stosowania.

Czy można pić rumianek w ciąży?

Napar z rumianku stosowany w umiarkowanych ilościach jest zazwyczaj uznawany za bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią, szczególnie gdy spożywany jest sporadycznie, np. w celu złagodzenia niestrawności, wzdęć lub napięcia. Należy jednak pamiętać, że rumianek zawiera substancje biologicznie czynne, które mogą wpływać na organizm. Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety uczulone na rośliny z rodziny astrowatych, do której należy rumianek, ponieważ istnieje ryzyko wystąpienia reakcji alergicznej. W okresie ciąży warto także skonsultować regularne stosowanie ziół z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza w przypadku przyjmowania leków lub występowania chorób przewlekłych.

Rumianek dla dzieci

Ze względu na swoje łagodne działanie i dobrą tolerancję przez organizm preparaty z rumiankiem stosowane są również w celu łagodzenia różnych dolegliwości występujących u dzieci.

• Dzięki właściwościom rozkurczowym i przeciwzapalnym może łagodzić dyskomfort trawienny i kolkę oraz wspomagać prawidłowe funkcjonowanie przewodu pokarmowego.
• Znajduje także zastosowanie w pielęgnacji skóry dziecka. Okłady lub przemywania z naparu rumianku mogą pomagać w łagodzeniu podrażnień, odparzeń czy drobnych stanów zapalnych skóry. Z tego względu ekstrakty z rumianku są często składnikiem kosmetyków przeznaczonych dla niemowląt i małych dzieci.

Rumianek przeciwwskazania

Głównym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów z rumiankiem jest nadwrażliwość lub alergia na rośliny należące do rodziny astrowatych (Asteraceae). Ostrożność zaleca się również w przypadku stosowania rumianku w dużych ilościach lub przez dłuższy czas. Nadmierne spożycie naparów ziołowych może prowadzić do działań niepożądanych lub nasilać istniejące dolegliwości. W niektórych sytuacjach rumianek może także wchodzić w interakcje z lekami, szczególnie tymi wpływającymi na krzepliwość krwi. Z tego względu osoby przyjmujące na stałe leki, powinny zachować ostrożność i rozważyć konsultację z lekarzem lub farmaceutą przed regularnym stosowaniem preparatów z rumianku. Warto także pamiętać, że niektóre rośliny z rodziny astrowatych, w tym rumianek, mogą wykazywać działanie fotouczulające. W kontakcie ze skórą i przy jednoczesnej ekspozycji na promieniowanie UV mogą pojawić się reakcje fotoalergiczne lub fototoksyczne, takie jak rumień, pęcherze czy przebarwienia skóry. Z tego względu przy stosowaniu preparatów z rumianku zaleca się ostrożność podczas intensywnego nasłonecznienia oraz odpowiednią ochronę przeciwsłoneczną.

Bibliografia:

1. Grys A., Kania M., Baraniak J., Rumianek – pospolita roślina zielarska o różnorodnych właściwościach biologicznych i leczniczych, Instytut Włókien Naturalnych i Roślin Zielarskich w Poznaniu, Postępy Fitoterapii 2/2014.
2. Jankowiak W., Schaschner K., Surowce roślinne w kosmetyce – fitokosmetyki, Kosmetologia Estetyczna 4 / vol. 2/ 2013.
3. Nikiel A., Przegląd surowców roślinnych o działaniu fotouczulającym i fototoksycznym, Kosmetologia Estetyczna, 3 / vol. 6./ 2017.