Niedrożność kanalika łzowego u niemowląt

Łzawienie oka u niemowlęcia, sklejone powieki po przebudzeniu czy nawracająca wydzielina w kąciku oka to najczęstsze objawy niedrożności kanalika łzowego — problemu występującego szczególnie w pierwszych miesiącach życia. Dolegliwość zwykle związana jest z niepełnym udrożnieniem dróg odprowadzających łzy i w wielu przypadkach ustępuje samoistnie wraz z rozwojem dziecka. Ponieważ symptomy mogą przypominać infekcję oka, ważne jest prawidłowe rozpoznanie problemu oraz odpowiednia pielęgnacja okolicy oczu niemowlęcia.

Zatkany kanał łzowy u niemowląt – przyczyny

Niedrożność kanalika łzowego u niemowląt najczęściej ma charakter wrodzony i związana jest z niedostatecznym wykształceniem lub niepełnym otwarciem dróg odprowadzających łzy. U wielu noworodków cienka błona znajdująca się przy ujściu przewodu nosowo-łzowego nie pęka całkowicie po urodzeniu, co utrudnia prawidłowy odpływ łez do nosa. W efekcie łzy gromadzą się na powierzchni oka, powodując jego łzawienie oraz zaleganie wydzieliny.

Zatkany kanał łzowy objawy

Objawy niedrożności kanalika łzowego u niemowląt pojawiają się zwykle już w pierwszych tygodniach życia. Najbardziej charakterystycznym symptomem jest nadmierne łzawienie jednego lub obu oczu, mimo że dziecko nie płacze. Łzy mogą gromadzić się w worku spojówkowym i spływać po policzku. Często obserwuje się również zaleganie śluzowej lub ropnej wydzieliny w kąciku oka oraz sklejanie powiek po przebudzeniu. Okolica oka może być stale wilgotna, a na rzęsach pojawiają się zaschnięte strupki wydzieliny. U części niemowląt po delikatnym ucisku okolicy worka łzowego widoczny jest wypływ wydzieliny z kanalika łzowego. Niedrożność kanalika łzowego zazwyczaj nie powoduje silnego zaczerwienienia oka ani wyraźnego pogorszenia samopoczucia dziecka. Jeśli jednak pojawi się nasilony obrzęk, zaczerwienienie skóry wokół oka, tkliwość lub gorączka, może to świadczyć o rozwijającym się stanie zapalnym wymagającym konsultacji lekarskiej.

• Nadmierne łzawienie jednego lub obu oczu.
• Łzy spływające po policzku mimo braku płaczu.
• Zaleganie śluzowej lub ropnej wydzieliny w kąciku oka.
• Sklejanie powiek po śnie.
• Zaschnięta wydzielina na rzęsach.
• Stale wilgotna okolica oka.
• Wypływ wydzieliny po ucisku okolicy worka łzowego.
• Okresowe nasilenie objawów podczas infekcji lub na chłodzie.

Jak udrożnić kanały łzowe?

Postępowanie przy niedrożności kanalika łzowego u niemowląt zależy przede wszystkim od nasilenia objawów oraz wieku dziecka. W wielu przypadkach problem ustępuje samoistnie w ciągu pierwszych miesięcy życia, gdy drogi łzowe dojrzewają i dochodzi do naturalnego udrożnienia przewodu nosowo-łzowego. Podstawą postępowania jest regularna higiena okolicy oka oraz usuwanie zalegającej wydzieliny. Często zaleca się także wykonywanie delikatnego masażu worka łzowego, który może wspierać udrożnienie przewodu i poprawiać odpływ łez. W przypadku utrzymujących się objawów, nawracających stanów zapalnych lub braku poprawy mimo leczenia zachowawczego konieczna może być konsultacja okulistyczna. U części dzieci stosuje się zabieg sondowania dróg łzowych, którego celem jest mechaniczne udrożnienie przewodu nosowo-łzowego.

Jak przemywać oczy noworodka?

Regularne oczyszczanie pomaga usuwać zalegającą wydzielinę, zmniejsza sklejanie powiek i wspiera codzienną pielęgnację przy niedrożności kanalika łzowego. Oczy noworodka należy przemywać delikatnie, z zachowaniem zasad higieny i ostrożności. Do oczyszczania okolicy oczu najlepiej używać jałowych gazików nasączonych solą fizjologiczną. Przemywanie wykonuje się od zewnętrznego kącika oka w kierunku nosa, używając osobnego gazika dla każdego oka, aby ograniczyć ryzyko przenoszenia drobnoustrojów. Należy unikać pocierania i uciskania gałki ocznej. Do przemywania oczu niemowlęcia nie należy stosować naparów z ziół, kosmetyków ani preparatów niewskazanych przez lekarza. 

Masaż kanału łzowego u niemowlaka

Masaż Criglera jest jedną z najczęściej zalecanych metod wspomagających udrożnienie dróg łzowych u niemowląt. Jego celem jest zwiększenie ciśnienia w obrębie przewodu nosowo-łzowego, co może ułatwiać usunięcie zalegającej wydzieliny oraz przerwanie cienkiej błony blokującej odpływ łez.

1. Dokładnie umyj ręce przed rozpoczęciem masażu.
2. Oczyść okolicę oka z zalegającej wydzieliny przy użyciu jałowego gazika nasączonego solą fizjologiczną.
3. Przyłóż opuszek palca do wewnętrznego kącika oka, przy nasadzie nosa.
4. Wykonuj delikatny ruch od góry ku dołowi, wzdłuż przebiegu przewodu nosowo-łzowego.
5. Powtórz ruch bez nadmiernego ucisku.
6. Wykonuj zabieg kilka razy dziennie, zgodnie z zaleceniami lekarza.

Sondowanie kanału łzowego

Sondowanie to zabieg okulistyczny stosowany w przypadku, gdy metody zachowawcze, takie jak masaż czy higiena oka, nie przynoszą efektów. Procedura polega na mechanicznym udrożnieniu przewodu nosowo-łzowego przy użyciu cienkiej sondy wprowadzonej przez naturalne ujście kanalika. Zabieg wykonywany jest w warunkach ambulatoryjnych, najczęściej w krótkim znieczuleniu ogólnym lub miejscowym, w zależności od wieku dziecka i decyzji lekarza. Ma charakter krótki i małoinwazyjny, a jego celem jest przywrócenie prawidłowego odpływu łez do jamy nosowej. Po sondowaniu może być zalecone stosowanie kropli do oczu oraz kontynuacja higieny i masażu, aby zmniejszyć ryzyko ponownego zarośnięcia przewodu. W większości przypadków zabieg przynosi trwałą poprawę i ustąpienie objawów.

Niedrożność kanalika łzowego u niemowląt ma zazwyczaj charakter przejściowy i ustępuje samoistnie, jednak wymaga spokojnej, konsekwentnej pielęgnacji oraz unikania działań podejmowanych na własną rękę. Nie zaleca się stosowania żadnych kropli do oczu ani preparatów o działaniu leczniczym bez wyraźnego wskazania specjalisty, ponieważ mogą one zaburzać naturalny przebieg procesu lub maskować objawy wymagające diagnostyki. Jedynym bezpiecznym środkiem pozostaje sól fizjologiczna, która pozwala delikatnie oczyścić okolice oka bez ryzyka podrażnienia. Warto pamiętać, że szybka reakcja na niepokojące objawy oraz czujność opiekunów mają istotne znaczenie dla komfortu dziecka i ograniczenia ryzyka powikłań. W razie nasilenia dolegliwości lub braku poprawy mimo regularnej pielęgnacji bezwzględnie wskazana jest konsultacja lekarska, która pozwala ocenić sytuację i dobrać dalsze postępowanie w sposób bezpieczny i adekwatny do wieku niemowlęcia.

Bibliografia:

1. Bakunowicz-Łazarczyk A i wsp., Wytyczne postępowania we wrodzonej niedrożności dróg łzowych, Copyright by Polskie Towarzystwo Okulistyczne, 2019, online: https://pto.com.pl/wp-content/uploads/2019/12/Wytyczne-postepowania-we-wrodzonej-niedroznosci-drog-lzowych.pdf [dostęp: 09.05.2026]
2. Nowosielska-Grygiel J., Miłoński J., Olszewski J., Niedrożność dróg łzowych i jej następstwa w praktyce otolaryngologa i okulisty, Okulistyka po Dyplomie, 02, 2017, online: https://podyplomie.pl/okulistyka/26666,niedroznosc-drog-lzowych-i-jej-nastepstwa-w-praktyce-otolaryngologa-i-okulisty?srsltid=AfmBOoogpV_6tgWCJPAEZ5CuvWFUvCp4dJd9dawAhxeJ6nh9ByUg5ueX [dostęp: 09.05.2026]