Nadmierna potliwość – rodzaje, przyczyny i leczenie nadpotliwości

Nadpotliwość, znana również jako hiperhydroza, jest stanem charakteryzującym się nadmiernym wydzielaniem potu, w ilości, która wykracza poza to, co jest konieczne do utrzymania normalnej termoregulacji ciała. Nadmierne pocenie może występować lokalnie (np. na dłoniach, stopach, twarzy, pachach) lub może być uogólnione, obejmując większe obszary ciała. Nadpotliwość może mieć znaczący wpływ na życie codzienne, wywołując dyskomfort fizyczny, a także może wpływać na samopoczucie i pewność siebie. Rozpoznanie rodzaju nadpotliwości jest kluczowe dla opracowania skutecznej strategii leczenia lub zarządzania objawami. 

Rodzaje nadpotliwości 

Nadmierne pocenie się może być wynikiem nadpotliwości pierwotnej lub związanej z niektórymi stanami zdrowotnymi i stosowanymi lekami hiperhydrozy wtórnej. 

Pierwotna nadpotliwość

Nadpotliwość pierwotna zwykle rozpoczyna się w dzieciństwie lub w okresie dojrzewania i najczęściej dotyka określonych obszarów ciała. Jej przyczyna może mieć podłoże genetyczne, emocjonalne lub środowiskowe. Hiperhydroza objawiająca się nadpotliwością dłoni, nadmiernym poceniem pod pachami czy nadmierna potliwość całego ciała może poważnie utrudniać codzienne czynności oraz wpływać negatywnie na stan emocjonalny i kontakty społeczne. Spocone, mokre dłonie uniemożliwią często utrzymanie przedmiotów czy wykonywanie precyzyjnych zadań, a nawet wywołują opór przed zwykłym, grzecznościowym podaniem ręki na przywitanie, a mokre od potu ubrania i nieprzyjemny zapach związany z wilgocią i rozwojem bakterii mogą wywoływać dyskomfort psychiczny i utratę pewności siebie w sytuacjach międzyludzkich. 

Wtórna nadpotliwość

Nadpotliwość wtórna to stan, w którym nadmierne pocenie się jest skutkiem innego schorzenia lub czynnika zewnętrznego. W przeciwieństwie do pierwotnej nadpotliwości, która jest zwykle dziedziczna i koncentruje się na określonych obszarach ciała, nadpotliwość wtórna może dotyczyć większych obszarów ciała i rozwija się w odpowiedzi na różne przyczyny. Powodem wtórnej nadpotliwości jest często cukrzyca, otyłość, menopauza, nadczynność tarczycy, a także infekcje. Nadmierne pocenie wywołać mogą również niektóre leki, takie ja antydepresanty czy leki przeciwgorączkowe.

Przyczyny nadmiernego pocenia się

Nadpotliwość może być spowodowana przez różne czynniki, zarówno fizjologiczne, środowiskowe jak i emocjonalne. Wśród najczęstszych przyczyn nadmiernego pocenia wymienia się: warunki zewnętrzne, takie jak wysoka temperatura powietrza czy wilgotność, silne emocje, aktywność fizyczna, zmiany i zaburzenia hormonalne, a także sposób odżywiania czy stosowane leki.

• Wysokie temperatury i wilgotność powietrza mogą zmuszać organizm do zwiększonego pocenia się w celu utrzymania odpowiedniej temperatury ciała.
• Silne emocje, stres i niepokój mogą wywoływać reakcje w układzie nerwowym, które prowadzą do nadmiernej aktywności gruczołów potowych.
• Intensywny wysiłek fizyczny prowadzi do zwiększonej produkcji ciepła w organizmie, co może skutkować nadmiernym poceniem się.
• Zmiany hormonalne związane z okresem dojrzewania, ciąża, menopauza oraz zaburzenia hormonalne takie jak problemy z tarczycą czy cukrzyca, mogą prowadzić do nadmiernej potliwości.
• Nadmierna potliwość może być także skutkiem ubocznym stosowania leków, takich jak niektóre leki przeciwpadaczkowe, antydepresanty czy leki na nadciśnienie.
• Stosowanie ostrych przypraw, nadmiernie spożywany alkohol, kofeina czy duże ilości ciepłych napojów, może zwiększyć ryzyko nadmiernego pocenia się.
• Osoby z nadwagą lub otyłością mogą być bardziej narażone na nadmierne pocenie się ze względu na zwiększone obciążenie dla układu krążenia i większą produkcję ciepła.

Pamiętać należy, że nadmierne pocenie się może być także objawem pewnych schorzeń. Jeśli nadpotliwość utrzymuje się niezależnie od warunków pogodowych, aktywności fizycznej czy stylu życia i sposobu odżywiania, warto skonsultować się z lekarzem w celu ustalenia przyczyny i podjęcia odpowiedniego leczenia.

Co zrobić żeby się nie pocić?

Przy nadmiernej potliwości kluczowa jest odpowiednia higiena z użyciem zmniejszających aktywność gruczołów potowych środków kosmetycznych. Regularne mycie ciała, zwłaszcza obszarów dotkniętych nadpotliwością (pachy, stopy, okolice intymne) może pomóc w usuwaniu bakterii i zapobieganiu nieprzyjemnemu zapachowi. Na oczyszczoną i dokładnie osuszoną skórę należy następnie zastosować odpowiedni, dobrany do rodzaju skóry antyperspirant. Wybierając antyperspirant, sięgnąć należy po produkty zawierające w składzie związki glinu, które pomagają blokować gruczoły potowe i kontrolować nadmierne pocenie się. Alternatywę dla tradycyjnych antyperspirantów stanowią dezodoranty mineralne, które do kontrolowania nieprzyjemnego zapachu potu wykorzystują naturalne składniki mineralne. Należy jednak podkreślić, że dezodoranty mineralne (np. ałun potasowy lub amonowy) nie działają jak antyperspiranty, więc nie zmniejszają ilości wydzielanego potu, a jedynie kontrolują jego zapach poprzez hamowanie wzrostu bakterii. Poza doborem odpowiednich środków myjących i kontrolujących pocenie równie ważny jest dobór odpowiedniej odzieży. Noszenie przewiewnych, wykonanych z naturalnych materiałów (len, bawełna, bambus, naturalny jedwab) ubrań o swobodnym, niekrępującym ruchów kroju pozwoli  skórze oddychać, zapewni odpowiednią cyrkulację powietrza i będzie odprowadzało wilgoć na zewnątrz. W kontrolowaniu napotliwości ważny jest także zdrowy styl życia – unikanie potencjalnych czynników wyzwalających (pikantnej żywności, alkoholu, kofeiny oraz gorących napojów), stosowanie technik relaksacyjnych, aby zmniejszyć poziom stresu i lęku oraz regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i odpowiednia ilość snu mogą pomóc w utrzymaniu równowagi hormonalnej i emocjonalnej i zmniejszeniu ryzyka nadmiernej potliwości.
W przypadku trwałego lub nasilającego się problemu z nadmiernym poceniem się warto skonsultować się z lekarzem, który może zalecić odpowiednie badania i zaproponować dalsze kroki. W niektórych przypadkach nadmierne pocenie się może wymagać specjalistycznej opieki medycznej.

Leczenie nadpotliwości

W przypadkach silnej, utrudniającej funkcjonowanie nadpotliwości lekarz może zaproponować leczenie farmakologiczne, zastosowanie toksyny botulinowej lub jonoforezy, a nawet procedury chirurgiczne. 

• Leki przeciwpotne - w przypadkach ciężkiej nadpotliwości lekarz może zalecić leki przeciwpotne, takie jak leki antycholinergiczne, które pomagają kontrolować nadmierną potliwość.
• Terapia botulinowa - wstrzyknięcie toksyny botulinowej w obszarach o największej aktywności gruczołów potowych może czasowo zablokować ich działanie i zmniejszyć nadmierną potliwość.
• Jonoforeza to metoda wykorzystująca prąd elektryczny do zmniejszenia aktywności gruczołów potowych, która może być stosowana w leczeniu nadpotliwości dłoni, stóp i pach.
• Procedury chirurgiczne - w skrajnych przypadkach, gdy inne metody leczenia nie przynoszą ulgi, można rozważyć leczenie chirurgiczne, takie jak sympatektomia, polegająca na odcięciu nerwów odpowiedzialnych za regulację potu.

Warto pamiętać, że skuteczne leczenie nadpotliwości wymaga indywidualnego podejścia i może obejmować kombinację różnych metod. 

Bibliografia: 

1. Jabłonowska O., Woźniacka A., Dziankowska-Bartkowiak B., Nadmierna potliwość – przyczyny i możliwości terapeutyczne, Dermatol Rev/Przegl Dermatol 2020, 107, 246–256.
2. Sazanów-Lubelski J., Bergler-Czop B., Barasińska P., Noga N., Nadpotliwość – patogeneza i metody leczenia, Dermatol Rev/Przegl Dermatol 2018, 105, 523–533.
3. Wydro D., Leczenie nadpotliwości dłoni i pach toksyna botulinową typu metodą mezoporacji. Online: https://www.researchgate.net/profile/Dorota-Wydro/publication/270905006_Leczenie_nadpotliwosci_dloni_i_pach_toksyna_botulinowa_typu_A_metoda_mezoporacji_A_treatment_of_axillary_and_palmary_hyperhidrosis_by_mesoporation_with_botulinum_toxin_A/links/55c4cea208aebc967df38036/Leczenie-nadpotliwosci-dloni-i-pach-toksyna-botulinowa-typu-A-metoda-mezoporacji-A-treatment-of-axillary-and-palmary-hyperhidrosis-by-mesoporation-with-botulinum-toxin-A.pdf [dostęp: 15.04.2025]