Liszaj płaski - przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Liszaj płaski to przewlekła choroba zapalna o podłożu immunologicznym, która może obejmować skórę, błony śluzowe, paznokcie, a niekiedy również skórę owłosioną głowy. Zmiany skórne często wiążą się z uporczywym świądem, pieczeniem oraz nadwrażliwością. Charakterystyczne, fioletowawe grudki na skórze czy bolesne nadżerki w jamie ustnej budzą niepokój i skłaniają do poszukiwania skutecznych metod łagodzenia objawów. Dokładne przyczyny rozwoju liszaja płaskiego nie zostały do końca poznane, jednak coraz częściej wskazuje się na związek z nieprawidłową reakcją układu odpornościowego, czynnikami genetycznymi oraz stresem. W niektórych przypadkach zmiany mogą być wywołane przez przyjmowane leki lub współistniejące choroby ogólnoustrojowe. Wczesne rozpoznanie i odpowiednia pielęgnacja skóry pozwalają ograniczyć nasilenie dolegliwości oraz skrócić czas trwania zmian. Współczesna farmakoterapia oferuje zarówno preparaty miejscowe, jak i leczenie ogólne, które pomagają kontrolować stan zapalny i poprawić jakość życia pacjentów.

Co to jest liszaj?

Liszaj to ogólne określenie grupy chorób dermatologicznych, w przebiegu których na skórze lub błonach śluzowych pojawiają się charakterystyczne zmiany zapalne. Najczęściej mają one postać grudek, plam, pęcherzyków lub nadżerek, którym może towarzyszyć świąd, pieczenie oraz dyskomfort. Wbrew potocznemu przekonaniu liszaj nie jest jedną, konkretną jednostką chorobową, lecz obejmuje kilka różnych schorzeń o odmiennym podłożu i przebiegu.

Liszaj rodzaje

W obrębie chorób określanych mianem liszaja wyróżnia się kilka odrębnych jednostek, które różnią się przyczyną powstawania zmian, ich lokalizacją oraz przebiegiem klinicznym. Do najczęściej diagnozowanych należą: liszaj płaski, twardzinowy i prosty przewlekły.

• Liszaj płaski to przewlekła choroba zapalna o podłożu autoimmunologicznym. Objawia się fioletowawymi, wielobocznymi grudkami na skórze, a także zmianami w obrębie jamy ustnej, narządów płciowych, paznokci czy skóry owłosionej głowy. Często towarzyszy mu nasilony świąd.
• Liszaj twardzinowy (zanikowy) – schorzenie o charakterze zapalnym, które najczęściej obejmuje okolice intymne. Prowadzi do powstawania białawych, ścieńczałych ognisk skóry, może powodować dyskomfort, pieczenie oraz bolesność.
• Liszaj prosty przewlekły – rozwija się na skutek długotrwałego drapania i tarcia skóry. Objawia się zgrubieniem naskórka, nasilonym świądem oraz pogrubieniem i przesuszeniem zmienionych obszarów.

Każda z postaci liszaja wymaga indywidualnej diagnostyki oraz odpowiednio dobranego leczenia, uwzględniającego zarówno terapię przeciwzapalną, jak i właściwą pielęgnację skóry.

Liszaj płaski przyczyny

Uznaje się, że kluczową rolę w powstawaniu liszaja odgrywa nieprawidłowa reakcja układu odpornościowego, prowadząca do ataku komórek immunologicznych na własne tkanki – przede wszystkim komórki naskórka i błon śluzowych. Z tego względu liszaj płaski zaliczany jest do schorzeń o podłożu autoimmunologicznym.

Wśród czynników mogących sprzyjać rozwojowi choroby wymienia się:

• predyspozycje genetyczne – większe ryzyko obserwuje się u osób, w których rodzinie występowały choroby autoimmunologiczne,
• przewlekły stres – długotrwałe napięcie psychiczne może wpływać na funkcjonowanie układu odpornościowego i nasilać procesy zapalne,
• infekcje wirusowe – zwłaszcza zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu C (HCV),
• niektóre leki – m.in. wybrane preparaty stosowane w leczeniu nadciśnienia, chorób serca czy reumatoidalnych; mogą one wywoływać tzw. reakcje liszajopodobne,
• kontakt z określonymi substancjami chemicznymi lub metalami – np. amalgamatem stomatologicznym w przypadku zmian w jamie ustnej.

Warto podkreślić, że liszaj płaski nie jest chorobą zakaźną i nie przenosi się między osobami. Często ma charakter nawrotowy, a nasilenie objawów może być związane z działaniem czynników wyzwalających lub ogólnym stanem organizmu.

Liszaj na skórze – objawy

Liszaj płaski objawia się charakterystycznymi, drobnymi grudkami o wielobocznym kształcie i wyraźnie zaznaczonych granicach. Zmiany mają zwykle barwę czerwonofioletową lub sinawą, a ich powierzchnia może być lekko błyszcząca. Niekiedy widoczne są delikatne, białawe linie na powierzchni grudek (tzw. siateczka Wickhama). Wykwity najczęściej pojawiają się na nadgarstkach, przedramionach, w okolicy kostek, na podudziach oraz w dolnej części pleców. Zdarza się jednak, że obejmują także tułów. Zmiany mogą występować pojedynczo lub tworzyć większe skupiska. Jednym z najbardziej uciążliwych objawów jest świąd, który bywa nasilony i prowadzi do drapania, a w konsekwencji do powstawania nadżerek oraz przebarwień pozapalnych. W przebiegu choroby mogą pojawić się również: uczucie pieczenia lub napięcia skóry, zgrubienie i łuszczenie się naskórka w obrębie zmian, przebarwienia utrzymujące się po ustąpieniu aktywnych wykwitów. Liszaj płaski ma zwykle charakter przewlekły i może przebiegać z okresami zaostrzeń oraz remisji. Wczesne rozpoznanie oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia pomagają ograniczyć nasilenie objawów i zmniejszyć ryzyko nawrotów.

Co na liszaj? Leczenie

Leczenie liszaja płaskiego zależy od lokalizacji zmian, ich nasilenia oraz stopnia dolegliwości. Terapia ma na celu przede wszystkim zmniejszenie stanu zapalnego, złagodzenie świądu i zapobieganie nawrotom. W wielu przypadkach konieczne jest specjalistyczne leczenie dermatologiczne, którego podstawą jest najczęściej maść na liszaj zawierajca glikokortykosteroidy ograniczające stan zapalny i redukujące świąd. W bardziej nasilonych lub opornych przypadkach lekarz może zalecić inhibitory kalcyneuryny, retinoidy bądź leczenie ogólne. Dostępne bez recepty preparaty z pantenolem, alantoiną, cynkiem czy wyciągami roślinnymi będą wspierać odbudowę naskórka, zmniejszają uczucie pieczenia oraz ograniczają suchość skóry. W przypadku nasilonego świądu pomocne mogą być również środki o działaniu chłodzącym i kojącym. Niezwykle ważnym elementem postępowania jest także codzienna, łagodna pielęgnacja – unikanie drażniących kosmetyków, stosowanie emolientów oraz ochrona skóry przed urazami mechanicznymi. Kompleksowe podejście pozwala skuteczniej kontrolować objawy i poprawić komfort funkcjonowania osób zmagających się z liszajem.

Domowe sposoby na liszaj

Domowe metody mogą stanowić uzupełnienie leczenia zaleconego przez lekarza i wspierać łagodzenie objawów liszaja płaskiego, zwłaszcza świądu, pieczenia oraz nadmiernej suchości skóry.

• Okłady łagodzące - chłodne okłady z naparu z rumianku lub nagietka wykazują działanie kojące i przeciwzapalne. Mogą zmniejszać zaczerwienienie oraz uczucie napięcia skóry.
• Aloes - żel aloesowy działa nawilżająco i wspiera odbudowę naskórka. Regularne stosowanie aloesu na zmienione miejsca może ograniczać przesuszenie oraz łagodzić podrażnienia.
• Kąpiele z dodatkiem płatków owsianych - płatki owsiane pomagają zmniejszyć świąd i działają ochronnie na barierę hydrolipidową skóry. Krótkie, letnie kąpiele z dodatkiem płatków mogą przynieść ulgę w okresach zaostrzenia objawów.
• Naturalne oleje roślinne - olej z wiesiołka, lniany czy olej kokosowy wspierają natłuszczenie i regenerację skóry. Ich stosowanie może ograniczać łuszczenie oraz uczucie szorstkości.

Należy pamiętać, że powyższe metody nie zastępują terapii farmakologicznej, ale mogą poprawić komfort skóry i wspomóc jej regenerację.

Liszajec a liszaj

Nazwy „liszaj” i „liszajec” bywają mylnie używane zamiennie, co może prowadzić do nieporozumień w rozpoznaniu i leczeniu. Choć brzmią podobnie, są to dwie zupełnie różne jednostki chorobowe, o odmiennym podłożu, przebiegu i sposobie terapii.

• Liszaj jest przewlekłą chorobą zapalną o podłożu autoimmunologicznym. Nie ma charakteru zakaźnego i nie przenosi się między osobami. Objawia się grudkowymi, często swędzącymi zmianami na skórze lub błonach śluzowych, które mogą utrzymywać się przez wiele tygodni lub miesięcy i mieć tendencję do nawrotów.
• Liszajec zakaźny natomiast to bakteryjna choroba skóry wywoływana najczęściej przez gronkowce lub paciorkowce. Jest wysoce zakaźny i łatwo przenosi się poprzez bezpośredni kontakt lub wspólne przedmioty codziennego użytku. Typowym objawem są pęcherzyki i nadżerki pokrywające się miodowo-żółtymi strupami, najczęściej w okolicy twarzy, nosa i ust, a schorzenie częściej występuje u dzieci.

Prawidłowe rozróżnienie schorzeń warunkuje dobór odpowiedniej terapii - w przypadku liszaja stosuje się głównie preparaty przeciwzapalne i immunomodulujące, natomiast liszajec wymaga terapii przeciwbakteryjnej – miejscowej lub ogólnej, w zależności od rozległości zmian.

Bibliografia:

1. Wagner G., Rose Ch., Sachse M., Odmiany kliniczne liszaja płaskiego, Łuszczyca i schorzenia pokrewne, Dermatologia po Dyplomie, tom 4, Nr 5, 2013, online: https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/015/439/original/4-16.pdf?1481285212 [dostęp: 19.02.2026]
2. Kurnatowska A., Stankiewicz A., Pęcherzowa postać liszaja płaskiego - opis przypadku, Dental and Medical Problems, t.41, 2004.
3. Le Cleach L., Chosidow O., Liszaj płaski, Łuszczyca i schorzenia pokrewne, Dermatologia po Dyplomie, Tom 3, Nr 5, 2012, online: https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/014/555/original/5-16.pdf?1481205028 [dostęp: 19.02.2026]