13.05.2026
Dehydroepiandrosteron (DHEA) to jeden z hormonów steroidowych produkowanych głównie w korze nadnerczy, pełniący istotną rolę w regulacji wielu procesów fizjologicznych. DHEA stanowi prekursor hormonów płciowych, takich jak estrogeny i testosteron, dlatego jego poziom jest ściśle powiązany z równowagą hormonalną. Oznaczenie stężenia DHEA i jego formy siarczanowej (DHEA-S) znajduje zastosowanie w diagnostyce zaburzeń endokrynologicznych oraz ocenie funkcjonowania goskodarki hormonalnej. Wartości referencyjne dehydroepiandrosteronu mogą różnić się w zależności od wieku i płci, jednak ich interpretacja ma znaczenie w kontekście ogólnego stanu zdrowia, tempa starzenia organizmu oraz kondycji metabolicznej.
DHEA (dehydroepiandrosteron) to hormon steroidowy wytwarzany przede wszystkim w korze nadnerczy, a w mniejszych ilościach także w gonadach i mózgu. Pełni funkcję tzw. prekursora hormonalnego, co oznacza, że stanowi punkt wyjścia do syntezy innych ważnych hormonów płciowych – testosteronu i estrogenów. Najwyższe stężenie DHEA obserwuje się zazwyczaj w wieku młodym dorosłym, po czym jego poziom stopniowo spada wraz z wiekiem. Z tego względu bywa on określany jako jeden z markerów procesów starzenia się organizmu. W krwiobiegu występuje głównie w formie siarczanowej (DHEA-S), która jest bardziej stabilna i najczęściej oznaczana w badaniach laboratoryjnych. Hormon ten uczestniczy w wielu procesach fizjologicznych, m.in. wpływa na równowagę hormonalną, metabolizm, odporność oraz ogólną kondycję organizmu.
DHEA odgrywa istotną rolę w utrzymaniu równowagi hormonalnej organizmu i wpływa na funkcjonowanie wielu układów. Jako prekursor estrogenów i testosteronu uczestniczy m.in. w regulacji metabolizmu, kondycji psychicznej, poziomu energii oraz procesów związanych ze starzeniem się organizmu. Zmiany stężenia tego hormonu mogą oddziaływać zarówno na samopoczucie, jak i na zdrowie fizyczne.
DHEA pełni ważną rolę w gospodarce hormonalnej kobiet. Odpowiednie stężenie tego hormonu wpływa m.in. na metabolizm, witalność, kondycję skóry oraz samopoczucie psychiczne. Jego poziom naturalnie obniża się wraz z wiekiem, szczególnie po 30.–40. roku życia. W okresie okołomenopauzalnym i po menopauzie spadek DHEA może współwystępować z nasileniem objawów hormonalnych, takich jak zmęczenie, spadek libido, problemy ze snem czy spadek nastroju. Ponieważ DHEA uczestniczy pośrednio w produkcji estrogenów, może mieć również znaczenie dla utrzymania prawidłowej gęstości mineralnej kości, szczególnie u kobiet po menopauzie, u których wzrasta ryzyko osteopenii i osteoporozy.
Oznaczenie stężenia DHEA we krwi stanowi istotne narzędzie diagnostyczne w ocenie funkcjonowania układu hormonalnego. Badanie pozwala na ocenę prawidłowej produkcj hormonów steroidowych, a także wspiera identyfikację zaburzeń związanych z ich nadmiarem lub niedoborem. Pomiar DHEA jest szczególnie pomocny w diagnostyce zaburzenia miesiączkowania, objawów hiperandrogenizmu (np. trądzik, nadmierne owłosienie), niepłodność czy przedwczesne dojrzewanie. Badanie wykonuje się również w przypadku podejrzenia chorób nadnerczy, w tym ich nadczynności lub guzów produkujących hormony. Istotnym wskazaniem do oceny poziomu DHEA-S jest także pogarszająca się tolerancja stresu, przewlekłe zmęczenie czy objawy mogące sugerować zaburzenia osi podwzgórze–przysadka–nadnercza. W interpretacji wyniku uwzględnia się wiek i płeć, ponieważ fizjologiczne stężenie DHEA zmienia się w ciągu życia.
DHEA-S (siarczan dehydroepiandrosteronu) to najczęściej oznaczana, stabilna forma DHEA we krwi, której stężenie różni się w zależności od wieku, płci oraz metod stosowanych w danym laboratorium. Z tego powodu normy mają charakter orientacyjny i zawsze powinny być interpretowane zgodnie z zakresem referencyjnym podanym na wyniku badania. Najwyższe wartości DHEA-S obserwuje się u osób młodych dorosłych, zwykle między 20. a 30. rokiem życia. W kolejnych dekadach życia stężenie stopniowo się obniża, co jest naturalnym procesem związanym ze starzeniem. U kobiet poziomy są zazwyczaj niższe niż u mężczyzn w tej samej grupie wiekowej. W praktyce klinicznej przyjmuje się, że normy DHEA-S mogą obejmować szeroki zakres – od wysokich wartości typowych dla młodego wieku (kilka–kilkanaście µmol/l lub odpowiednio kilkaset µg/dl, w zależności od jednostek), aż po znacznie niższe poziomy u osób starszych. Różnice między laboratoriami wynikają z zastosowanych metod oznaczeń i przyjętych standardów referencyjnych. Ocena wyniku zawsze powinna uwzględniać nie tylko samą liczbę, ale także wiek, płeć oraz objawy kliniczne, ponieważ dopiero zestawienie tych danych pozwala na właściwą interpretację poziomu DHEA-S.
Podwyższone stężenie DHEA-S często wiąże się ze zwiększoną aktywnością androgenów, co może wpływać na wygląd, cykl hormonalny oraz funkcjonowanie skóry i włosów. Objawy zależą od stopnia zaburzenia i indywidualnej wrażliwości tkanek na hormony androgenowe. Najczęściej obserwuje się zmiany skórne, takie jak nasilony trądzik, przetłuszczanie się skóry oraz łojotok. U części osób pojawia się również nadmierne owłosienie w typie męskim (hirsutyzm), obejmujące m.in. okolice twarzy, klatki piersiowej czy brzucha. Jednocześnie może dochodzić do przerzedzania włosów na głowie o charakterze androgenowym. W przypadku kobiet istotnym objawem bywają zaburzenia cyklu miesiączkowego, w tym wydłużenie cykli, ich nieregularność lub całkowity brak owulacji, a co za tym idzie trudności z zajściem w ciążę, szczególnie jeśli podwyższony DHEA-S jest elementem szerszych zaburzeń hormonalnych, takich jak zespół policystycznych jajników. W bardziej nasilonych przypadkach mogą pojawić się także zmiany w sylwetce, zwiększenie masy mięśniowej czy obniżenie tonu głosu, choć są to objawy rzadsze i zwykle związane z długotrwałym utrzymywaniem się wysokich wartości hormonów androgenowych.
Leczenie podwyższonego poziomu DHEA-S zależy przede wszystkim od przyczyny zaburzenia oraz nasilenia objawów. Sam wynik badania nie stanowi podstawy do wdrożenia terapii – konieczna jest całościowa ocena stanu zdrowia, objawów klinicznych oraz innych parametrów hormonalnych. W przypadku zaburzeń związanych z nadmierną produkcją androgenów leczenie może obejmować terapię hormonalną mającą na celu przywrócenie równowagi hormonalnej i ograniczenie objawów. Jeśli przyczyną wysokiego DHEA-S jest zespół policystycznych jajników (PCOS), postępowanie często obejmuje również zmianę stylu życia, redukcję masy ciała oraz wsparcie gospodarki insulinowej. W sytuacji podejrzenia chorób nadnerczy, takich jak wrodzony przerost nadnerczy lub guz hormonalnie czynny, konieczna może być pogłębiona diagnostyka endokrynologiczna, a niekiedy również leczenie specjalistyczne lub zabiegowe. Istotnym elementem postępowania jest także ograniczanie czynników nasilających zaburzenia hormonalne, w tym przewlekłego stresu, niedoboru snu czy nieprawidłowej diety.
Ponieważ poziom DHEA stopniowo obniża się wraz z wiekiem, niedobór dehydroepiandrosteronu może być związany z naturalnym procesem starzenia się organizmu. Zbyt niskie stężenie DHEA bywa jednak obserwowane również w przebiegu zaburzeń pracy nadnerczy, przewlekłego stresu, chorób przewlekłych oraz niektórych schorzeń hormonalnych. Objawy niedoboru DHEA są niespecyficzne i mogą obejmować przewlekłe zmęczenie, spadek energii, obniżenie nastroju czy pogorszenie tolerancji stresu. U części osób pojawiają się także problemy z koncentracją, zmniejszenie libido oraz pogorszenie kondycji skóry i włosów.
Suplementacja DHEA budzi zainteresowanie przede wszystkim w kontekście równowagi hormonalnej, samopoczucia oraz procesów związanych ze starzeniem organizmu. Stosowanie preparatów z DHEA powinno być jednak poprzedzone diagnostyką laboratoryjną oraz oceną stanu zdrowia. Nadmierna suplementacja może prowadzić do zaburzeń hormonalnych i zwiększenia poziomu androgenów, co może objawiać się m.in. trądzikiem, łojotokiem, nadmiernym owłosieniem czy zaburzeniami miesiączkowania. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku chorób hormonalnych, schorzeń nadnerczy oraz nowotworów hormonozależnych. Preparaty zawierające DHEA nie powinny być stosowane bez konsultacji medycznej przez kobiety w ciąży, karmiące piersią oraz osoby przyjmujące terapię hormonalną. Dawkowanie preparatów z DHEA zależy od wskazań, wieku oraz indywidualnych potrzeb organizmu i powinno być dostosowane przez lekarza na podstawie wyników badań hormonalnych.
Choć DHEA bywa określany mianem „hormonu młodości”, jego rola w organizmie nadal często pozostaje niedoceniana. Tymczasem hormon ten uczestniczy w wielu procesach związanych z równowagą hormonalną, metabolizmem oraz ogólną kondycją organizmu i zarówno jego nadmiar, jak i niedobór mogą wpływać na samopoczucie oraz funkcjonowanie organizmu. Należy więc pamiętać, aby regularnie kontrolować jego poziom w organizmie, a wszelkie nieprawidłowości w wynikach badań konsultować z lekarzem i interpretować w szerszym kontekście zdrowotnym.
Bibliografia:
PRZECZYTAJ RÓWNIEŻ
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Nieprzyjemny zapach stóp to dość powszechny problem, który w wielu sytuacjach może powodować dyskomfort i skrępowanie. Zazwyczaj pojawia się w wyniku rozkładu substancji zawartych w pocie przez bakterie bytujące na skórze. Sprzyjają temu m.in. nieodpowiednia higiena oraz noszenie nieprzewiewnego obuwia. Czasami jednak brzydki zapach stóp może mieć związek z infekcjami skórnymi lub innymi problemami zdrowotnymi. Właściwe postępowanie pozwala ograniczyć nadmierną potliwość i nieprzyjemną woń, a specjalistyczne preparaty do pielęgnacji pomagają przywrócić stopom świeżość i komfort na co dzień.
czytaj
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Zapalenie płuc to choroba układu oddechowego polegająca na rozwoju stanu zapalnego w miąższu płuc, najczęściej w wyniku zakażenia bakteryjnego lub wirusowego. Może przebiegać z różnym nasileniem – od łagodnych objawów przypominających przeziębienie po ciężki stan wymagający hospitalizacji. Do charakterystycznych symptomów należą kaszel, gorączka, duszność i ból w klatce piersiowej, choć obraz kliniczny zależy m.in. od czynnika wywołującego chorobę oraz wieku pacjenta. Istotne znaczenie ma szybkie rozpoznanie infekcji, ponieważ nieleczone lub niewłaściwie leczone zapalenie płuc może prowadzić do groźnych powikłań.
czytaj
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Żylaki powrózka nasiennego to nieprawidłowe poszerzenie żył odprowadzających krew z jąder. Schorzenie dotyczy przede wszystkim młodych mężczyzn i może przez długi czas nie powodować żadnych wyraźnych dolegliwości. U części pacjentów pojawia się jednak uczucie ciężkości w mosznie, ból nasilający się podczas wysiłku fizycznego lub widoczne poszerzenie naczyń krwionośnych. Żylaki powrózka nasiennego mają również znaczenie dla zdrowia reprodukcyjnego, ponieważ mogą wpływać na jakość nasienia i płodność.
czytaj
Ewa Rutkowska-Król
Redaktor naczelna
Nieprzyjemny zapach z ust – halitoza, to problem, który może wpływać na codzienne funkcjonowanie, samopoczucie i relacje społeczne. Jego przyczyną nie zawsze jest niewłaściwa higiena – nieświeży oddech może towarzyszyć również chorobom zębów i dziąseł, suchości w ustach, a także niektórym schorzeniom ogólnoustrojowym. Znaczenie mają również dieta, używki i przyjmowane leki. Choć problem bywa krępujący, po poznaniu jego źródła można znaleźć skuteczne metody przywracające świeży oddech.
czytaj