Choroba wieńcowa – przyczyny, objawy i sposoby leczenia choroby niedokrwiennej serca

Choroba wieńcowa, nazywana także chorobą niedokrwienną serca, to schorzenie układu krążenia, które może prowadzić między innymi do zawału serca. Powstaje na skutek zwężenia lub zablokowania tętnic wieńcowych, co ogranicza dopływ tlenu do mięśnia sercowego. Jakie są główne przyczyny choroby wieńcowej? Jakie objawy daje niedokrwienie serca? Znajomość odpowiedzi na te pytania pozwoli właściwie zadbać o profilaktykę schorzenia, a świadomość sposobów leczenia pomoże w wyborze najlepszej metody terapii. 

Choroba wieńcowa – co to?

Choroba niedokrwienna serca to choroba układu krążenia spowodowane zwężeniem lub zablokowaniem tętnic wieńcowych, które dostarczają tlen i składniki odżywcze do mięśnia sercowego. Główną przyczyną tego procesu jest miażdżyca, czyli odkładanie się blaszek miażdżycowych na ścianach naczyń krwionośnych. Ograniczony przepływ krwi do serca może prowadzić do bólu w klatce piersiowej (dławicy piersiowej), duszności, a w skrajnych przypadkach – do zawału serca. Choroba rozwija się stopniowo i często przez długi czas nie daje wyraźnych objawów, dlatego tak ważna jest profilaktyka oraz regularne badania kontrolne.

ChNS – przyczyny

Choroba niedokrwienna serca (ChNS) najczęściej rozwija się na skutek miażdżycy, czyli procesu odkładania się blaszek miażdżycowych w tętnicach wieńcowych. Tworzące się złogi tłuszczowe, cholesterol oraz inne substancje stopniowo zwężają światło naczyń krwionośnych, ograniczając przepływ krwi do serca. Do głównych czynników ryzyka należą niezdrowa dieta bogata w tłuszcze nasycone i cukry, brak aktywności fizycznej, palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca oraz przewlekły stres. Nie bez znaczenia są także predyspozycje genetyczne – jeśli w rodzinie występowały choroby serca, rośnie ryzyko ChNS. Wczesne rozpoznanie czynników ryzyka oraz zmiana stylu życia oraz rzucenie palenia mogą skutecznie opóźnić rozwój choroby i zmniejszyć ryzyko powikłań.

Objawy choroby wieńcowej

Choroba wieńcowa może przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów, jednak z czasem pojawiają się symptomy świadczące o niedostatecznym ukrwieniu serca. Najczęściej w pierwszej kolejności pojawia się ból w klatce piersiowej, określany jako dławica piersiowa – uczucie ucisku, gniecenia lub pieczenia, które może promieniować do ramion, szyi, żuchwy lub pleców. Ból ten często nasila się podczas wysiłku fizycznego, stresu lub niskiej temperatury, a ustępuje po odpoczynku. Inne objawy to duszność, osłabienie, uczucie kołatania serca, nadmierne zmęczenie oraz zawroty głowy. 

• Ból w klatce piersiowej (dławica piersiowa) – uczucie ucisku, pieczenia, promieniujące do ramion, szyi, żuchwy lub pleców.
• Duszność – szczególnie podczas wysiłku fizycznego.
• Osłabienie i nadmierne zmęczenie – nawet przy niewielkim wysiłku.
• Kołatanie serca – nieregularne bicie serca.
• Zawroty głowy i omdlenia.
• Zimne poty i niepokój – zwłaszcza przy ostrym niedokrwieniu serca.

W niektórych przypadkach pierwszym sygnałem choroby może być zawał serca. Dlatego nie należy bagatelizować nawet łagodnych dolegliwości i warto jak najszybciej skonsultować się z lekarzem.

Jak diagnozuje się niedokrwienie serca?

Diagnoza choroby niedokrwiennej serca opiera się na dokładnym wywiadzie medycznym, ocenie objawów oraz szeregu badań diagnostycznych. Podstawowym testem jest elektrokardiogram (EKG), który rejestruje elektryczną aktywność serca i może wykazać nieprawidłowości wskazujące na niedokrwienie. Kolejnym ważnym badaniem jest próba wysiłkowa, podczas której monitoruje się pracę serca w trakcie aktywności fizycznej. W bardziej zaawansowanych przypadkach wykonuje się echokardiografię, tomografię komputerową naczyń wieńcowych lub koronarografię, która pozwala na ocenę zwężeń w tętnicach wieńcowych. Dodatkowo analizuje się poziom cholesterolu, glukozy i markerów sercowych we krwi. Wczesna diagnoza i odpowiednie leczenie pozwalają zapobiec groźnym powikłaniom, dlatego nie należy ignorować pierwszych objawów choroby.

Badanie EKG

EKG, czyli elektrokardiogram to jedno z podstawowych badań wykorzystywanych w diagnostyce choroby wieńcowej. Polega na rejestrowaniu elektrycznej aktywności serca za pomocą elektrod umieszczonych na klatce piersiowej, nadgarstkach i kostkach. Wynik badania pozwala wykryć nieprawidłowości w pracy serca, takie jak niedokrwienie mięśnia sercowego, zaburzenia rytmu czy blizny po przebytym zawale. W przypadku podejrzenia choroby wieńcowej lekarz może zalecić EKG spoczynkowe, które wykonuje się w stanie relaksu, lub EKG wysiłkowe, przeprowadzane podczas ćwiczeń na bieżni lub rowerze stacjonarnym. Stosuje się również EKG metodą Holtera, czyli całodobowe monitorowanie pracy serca. 

Echo serca

Echokardiografia, czyli echo serca, to nieinwazyjne badanie diagnostyczne, które wykorzystując fale ultradźwiękowe, pozwala zobrazować i ocenić budowę i funkcjonowanie serca w czasie rzeczywistym. W kontekście choroby wieńcowej echo serca pomaga wykryć obszary niedokrwienia mięśnia sercowego, ewentualne powikłania, takie jak blizny po przebytym zawale oraz ocenić siły skurczu serca. Wyróżnia się kilka rodzajów echokardiografii, m.in. echo przezklatkowe oraz echo przezprzełykowe, umożliwiające dokładniejszą ocenę serca. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić echokardiografię obciążeniową (Stress ECHO), wykonywaną po podaniu leków lub podczas wysiłku fizycznego. 

Koronografia

Koronarografia to precyzyjne badanie diagnostyczne pozwalające na ocenę stanu tętnic wieńcowych i wykrycie ewentualnych zwężeń lub niedrożności, które mogą prowadzić do choroby wieńcowej. Procedura polega na wprowadzeniu cienkiego cewnika do tętnicy (najczęściej w nadgarstku lub pachwinie) i podaniu kontrastu, który uwidacznia naczynia wieńcowe na obrazie rentgenowskim. Koronarografia jest wykonywana w warunkach szpitalnych i stosowana u pacjentów z podejrzeniem zaawansowanej miażdżycy, niepokojącymi wynikami innych badań kardiologicznych lub w sytuacjach nagłych, np. przy zawale serca. Badanie pozwala lekarzowi podjąć decyzję o dalszym leczeniu, takim jak angioplastyka z wszczepieniem stentu lub operacja pomostowania naczyń (by-passy). 

Choroba niedokrwienna serca leczenie

Leczenie choroby niedokrwiennej serca ma na celu poprawę przepływu krwi do mięśnia sercowego, łagodzenie objawów oraz zmniejszenie ryzyka powikłań, takich jak zawał serca. Podstawą terapii jest zmiana stylu życia, obejmująca zdrową dietę, regularną aktywność fizyczną, rzucenie palenia oraz kontrolę stresu. W leczeniu farmakologicznym stosuje się m.in. leki przeciwpłytkowe (np. kwas acetylosalicylowy) zapobiegające tworzeniu się zakrzepów, statyny obniżające poziom cholesterolu, beta-blokery oraz nitraty, które poprawiają ukrwienie serca. W zaawansowanych przypadkach konieczne mogą być zabiegi inwazyjne, takie jak angioplastyka wieńcowa z wszczepieniem stentu lub by-passy omijające zwężone tętnice. 

Skutki nieleczonej choroby wieńcowej

Nieleczone niedokrwienie serca stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia. Ograniczony przepływ krwi do serca prowadzi do jego stopniowego osłabienia, co może skutkować przewlekłą niewydolnością mięśnia sercowego – stanem, w którym serce nie jest w stanie efektywnie pompować krwi. Jednym z najgroźniejszych powikłań jest zawał, spowodowany całkowitym zablokowaniem tętnicy wieńcowej. Choroba może również prowadzić do zaburzeń rytmu serca, takich jak migotanie przedsionków, zwiększających ryzyko udaru mózgu. W zaawansowanych przypadkach dochodzi do nagłego zatrzymania krążenia, które bez natychmiastowej pomocy medycznej kończy się śmiercią. 

Bibliografia:

1. Crea F., Camici P.G., De Caterina R., Lanza G.A. Przewlekła choroba niedokrwienna serca. W: Camm A.J., Luescher T.F., Serruys P.W. (red.). Choroby serca i naczyń. Podręcznik Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego. Tom I. Termedia Wydawnictwo Medyczne, Poznań 2006
2. Hałaburda A., Czapracka E., Wróblewski T., Bochniak O.,Katedra i Zakład Fizjologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, Rola aktywności fizycznej w profilaktyce choroby
   niedokrwiennej serc, 21.02.2023, online: https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2024/03/Farmacja_1_2023_05.pdf: 14.03.2025.
3. Maroszyńska-Dmoch E.M., Wożakowska-Kapłon E., Choroba wieńcowa w populacji młodych dorosłych, Folia Cardiologica 2014, tom 9, nr 3, strony 267–274