Bezdech senny co to, czym się objawia i jak go leczyć?

Zespół bezdechu sennego to zaburzenie oddychania, które może prowadzić do wielokrotnych przerw w przepływie powietrza przez drogi oddechowe. Epizody bezdechu mogą powtarzać się wiele razy w ciągu nocy, powodując niedotlenienie organizmu oraz zaburzenia jakości snu. Jedną z najczęstszych postaci choroby jest obturacyjny bezdech senny, związany z okresowym zwężaniem lub zamykaniem górnych dróg oddechowych. Charakterystyczne objawy, takie jak głośne chrapanie, nagłe wybudzenia z uczuciem braku powietrza czy poranne bóle głowy, mogą być zauważane zarówno przez osobę chorą, jak i jej partnera. Bezdech senny często wiąże się również z nadmierną sennością w ciągu dnia, trudnościami z koncentracją i przewlekłym zmęczeniem. Nieleczone zaburzenie może zwiększać ryzyko rozwoju poważnych powikłań, m.in. nadciśnienia tętniczego i chorób układu sercowo-naczyniowego. Rozpoznanie przyczyny problemu oraz odpowiednio dobrana terapia pozwalają ograniczyć liczbę epizodów bezdechu i poprawić jakość snu oraz codziennego funkcjonowania.

Objawy bezdechu sennego

Charakterystyczne symptomy bezdechu sennego można podzielić na objawy występujące w nocy oraz te obserwowane w ciągu dnia. Podczas snu najczęściej pojawia się głośne, nieregularne chrapanie, obserwowane przez bliskich przerwy w oddychaniu oraz nagłe wybudzenia z uczuciem duszności lub braku powietrza. Mogą występować również czkawka, dławienie się, „połykanie powietrza”, niespokojny sen, nadmierna potliwość oraz częste oddawanie moczu w nocy. W ciągu dnia konsekwencją wielokrotnych zaburzeń oddychania i wybudzeń jest przede wszystkim niedostateczna regeneracja organizmu. Może pojawić się nadmierna senność, przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, trudności z koncentracją i zapamiętywaniem, a także inne zaburzenia funkcji poznawczych. U części osób obserwuje się również rozdrażnienie, zmiany nastroju lub osobowości. U mężczyzn zaburzenia mogą wiązać się ponadto z obniżeniem libido i zaburzeniami erekcji.

Bezdech senny przyczyny

Przyczyny zaburzeń oddychania podczas snu zależą przede wszystkim od ich rodzaju. W przypadku obturacyjnego bezdechu sennego dochodzi do okresowego zwężenia lub zamknięcia górnych dróg oddechowych, natomiast centralna postać choroby wynika z zaburzeń sygnałów nerwowych odpowiedzialnych za kontrolowanie oddychania. Ryzyko wystąpienia obturacyjnego bezdechu zwiększają m.in. nadmierna masa ciała, nieprawidłowa budowa dróg oddechowych, powiększone migdałki, skrzywienie przegrody nosowej oraz obniżone napięcie mięśni gardła. Znaczenie mogą mieć również wiek, płeć, spożywanie alkoholu przed snem oraz stosowanie niektórych leków uspokajających i nasennych. Centralny bezdech senny może towarzyszyć m.in. niewydolności serca, udarowi mózgu oraz niektórym chorobom neurologicznym, które zaburzają mechanizmy odpowiedzialne za kontrolowanie oddychania.

Badanie bezdechu sennego

Podstawą rozpoznania zaburzeń oddychania podczas snu jest szczegółowy wywiad oraz badanie snu, które pozwala ocenić częstotliwość i nasilenie epizodów bezdechu. W zależności od objawów i stanu zdrowia może zostać wykonana poligrafia lub polisomnografia. Poligrafia jest uproszczonym badaniem, które rejestruje m.in. przepływ powietrza przez nos i usta, ruchy klatki piersiowej i brzucha, poziom natlenienia krwi oraz częstość pracy serca. Polisomnografia jest bardziej szczegółowa – oprócz parametrów oddechowych umożliwia ocenę m.in. aktywności mózgu, ruchów gałek ocznych i napięcia mięśni. Na podstawie wyników określa się m.in. wskaźnik AHI, czyli liczbę epizodów bezdechu i spłycenia oddychania przypadających na godzinę snu. Pozwala on ocenić stopień nasilenia zaburzenia i jest istotnym elementem kwalifikacji do leczenia. 

Leczenie bezdechu sennego

Sposób leczenia zależy od rodzaju zaburzenia, jego nasilenia, przyczyny oraz ogólnego stanu zdrowia. W przypadku obturacyjnego bezdechu sennego podstawową metodą terapii jest stosowanie aparatu CPAP, który podczas snu utrzymuje dodatnie ciśnienie w drogach oddechowych i zapobiega ich zapadaniu się. Urządzenie podaje powietrze przez maskę zakładaną na nos lub nos i usta. U części pacjentów zastosowanie znajdują również indywidualnie dobrane aparaty wewnątrzustne (MAD), które zmieniają położenie żuchwy i pomagają utrzymać drożność górnych dróg oddechowych. W wybranych przypadkach, szczególnie przy obecności anatomicznych przeszkód utrudniających oddychanie, rozważane jest leczenie operacyjne. Terapia centralnego bezdechu sennego koncentruje się natomiast przede wszystkim na leczeniu choroby, która odpowiada za występowanie zaburzeń oddychania. W niektórych sytuacjach stosowane są również specjalistyczne metody wentylacji, dobierane indywidualnie przez lekarza.

Co pomaga na bezdech senny – metody domowe

Wprowadzenie kilku zmian w codziennych nawykach może zmniejszyć nasilenie objawów i liczbę epizodów zaburzeń oddychania podczas snu, szczególnie w przypadku łagodnej postaci obturacyjnego bezdechu. Metody domowe nie zastępują jednak diagnostyki ani leczenia zaleconego przez lekarza. Pomocne może być spanie na boku, ponieważ pozycja na plecach sprzyja zapadaniu się tkanek gardła i może utrudniać przepływ powietrza. W przypadku nasilonych objawów pozycję podczas snu można kontrolować za pomocą prostych metod, np. wszywając na plecach piżamy piłeczkę tenisową, która utrudnia obracanie się na plecy. Dostępne są również specjalne urządzenia wyposażone w czujnik pozycji i alarm sygnalizujący przyjęcie pozycji na wznak. Znaczenie ma również ograniczenie spożywania alkoholu, szczególnie w godzinach wieczornych. Alkohol zmniejsza napięcie mięśni górnych dróg oddechowych, przez co może nasilać chrapanie i zaburzenia oddychania podczas snu. Podobne działanie mogą wykazywać niektóre leki wpływające na ośrodkowy układ nerwowy, w tym leki nasenne z grupy benzodiazepin oraz opioidowe leki przeciwbólowe. W przypadku rozpoznanego bezdechu sennego stosowanie takich preparatów powinno być omówione z lekarzem. Nie należy samodzielnie odstawiać leków przepisanych z innych wskazań. U osób z nadmierną masą ciała korzystne może być stopniowe zmniejszenie masy ciała, ponieważ redukcja tkanki tłuszczowej w okolicy szyi może poprawić drożność górnych dróg oddechowych. Warto również zadbać o regularny rytm snu i odpowiednią liczbę godzin odpoczynku oraz unikać palenia tytoniu. Jeśli problemem jest zatkany nos, pomocne mogą być preparaty z wodą morską lub solą fizjologiczną, które oczyszczają i nawilżają błonę śluzową. Dostępne są także plastry rozszerzające nozdrza oraz spraye przeciw chrapaniu. Preparaty tego typu mogą ułatwiać oddychanie przez nos, zmniejszać jego niedrożność lub ograniczać nasilenie chrapania, jednak nie zapobiegają zapadaniu się tkanek gardła i nie leczą bezdechu sennego. W przypadku rozpoznanej choroby nie powinny zastępować zaleconej terapii.

Nieleczony bezdech senny – skutki i powikłania

Powtarzające się w nocy przerwy w oddychaniu prowadzą do okresowego niedotlenienia organizmu oraz licznych, krótkotrwałych wybudzeń, które zaburzają prawidłowy przebieg snu. W efekcie organizm nie może odpowiednio się zregenerować, co może prowadzić do przewlekłego zmęczenia, nadmiernej senności w ciągu dnia, problemów z koncentracją i pamięcią oraz rozdrażnienia. Szczególnie niebezpieczna może być senność podczas wykonywania czynności wymagających stałej uwagi, np. prowadzenia samochodu. Długotrwałe zaburzenia oddychania podczas snu zwiększają również ryzyko powikłań ze strony układu sercowo-naczyniowego. Nieleczona choroba może sprzyjać rozwojowi lub pogorszeniu kontroli nadciśnienia tętniczego, a także wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zaburzeń rytmu serca, choroby wieńcowej, niewydolności serca i udaru mózgu. W przypadku osób już chorujących na układ krążenia może dodatkowo utrudniać kontrolowanie istniejącej choroby. Warto również pamiętać, że przewlekłe niewyspanie i zaburzenia koncentracji mogą negatywnie wpływać na codzienne funkcjonowanie oraz zwiększać ryzyko wypadków. Z tego względu utrzymujące się głośne chrapanie, obserwowane przerwy w oddychaniu, poranne bóle głowy czy nadmierna senność w ciągu dnia powinny być wskazaniem do konsultacji lekarskiej i odpowiedniej diagnostyki.

Bibliografia:

1. Kanarek J., Wolf J., Narkiewicz K., Jak rozpoznać i leczyć obturacyjny bezdech senny? Choroby Serca i Naczyń 2014, tom 11, nr 3, 121–127
2. Kowalewska B., Gołębiewska A., Krajewska – Kułak E., Zespół bezdechów sennych wpływ na organizm człowieka, [in:] Holistyczny wymiar współczesnej medycyny. T. 3 : praca zbiorowa, ed by. E. KrajewskaKułak, C. Łukaszuk, J. Lewko, and W. Kułak, Uniwersytet Medyczny w Białymstoku 2017, pp. 144–160
3. Szymańska J., Dobrowolska-Zarzycka2 M., Objawy, powikłania i leczenie obturacyjnego bezdechu sennego, Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2013, Tom 19, Nr 4, 391–396, online: https://www.monz.pl/pdf-73424-10245?filename=10245.pdf [dostęp: 13.08.2026]