AIDS – przyczyny, diagnostyka i zagrożenia

1 grudnia obchodzony jest Światowy Dzień AIDS. To doskonała okazja, by zwrócić uwagę na wirusa HIV i jego konsekwencje. Mimo postępów medycyny, świadomość społeczna oraz znajomość przyczyn i wczesnych objawów choroby pozostaje niewielka, a przecież wczesne wykrycie zakażenia i szybki dostęp do leczenia stanowią podstawę do zmniejszenia zagrożeń związanych z AIDS.

AIDS co to?

AIDS (ang. Acquired Immunodeficiency Syndrome, czyli Zespół Nabytego Niedoboru Odporności) to choroba spowodowana zakażeniem wirusem HIV. Wirus atakuje komórki układu odpornościowego, osłabiając jego zdolność do zwalczania infekcji i chorób.

AIDS a HIV

AIDS jest stanem końcowym zakażenia HIV – rozwija się, gdy układ odpornościowy zostaje poważnie osłabiony.

• Wirus HIV (Human Immunodeficiency Virus) to patogen odpowiedzialny za zakażenie organizmu. Sam wirus nie jest chorobą – powoduje stopniowe osłabienie układu odpornościowego.
• AIDS (Acquired Immunodeficiency Syndrome) to zespół objawów, który rozwija się w wyniku długotrwałego zakażenia HIV. Oznacza to zaawansowane uszkodzenie odporności, prowadzące do pojawienia się ciężkich infekcji i nowotworów.

Przyczyny AIDS

AIDS jest konsekwencją zakażenia wirusem HIV, który atakuje układ odpornościowy. Do zakażenia dochodzi najczęściej w wyniku kontaktów seksualnych, transfuzji krwi, używania wspólnego sprzętu do wstrzykiwań, a także w czasie ciąży, porodu i karmienia piersią. 

• Kontakty seksualne – seks be zabezpieczenia z osobą zakażoną HIV.
• Przetoczenie krwi lub jej składników od zakażonych dawców (w krajach, gdzie badania nie są obowiązkowe).
• Używanie wspólnych igieł i sprzętu do wstrzykiwania – najczęściej wśród osób stosujących narkotyki dożylnie.
• Zakażenie w czasie ciąży, porodu lub karmienia piersią – wirus może przeniknąć z matki na dziecko.

Rozwój AIDS nie następuje od razu po zakażeniu HIV – choroba rozwija się stopniowo, w miarę osłabiania odporności organizmu.

Objawy AIDS

AIDS pojawia się w zaawansowanym stadium zakażenia wirusem HIV, gdy układ odpornościowy jest poważnie osłabiony. Charakterystyczne objawy obejmują przewlekłe zmęczenie, utratę wagi, infekcje oportunistyczne, gorączkę i powiększenie węzłów chłonnych, a także zmiany skórne.

• Przewlekłe osłabienie i zmęczenie – uczucie wyczerpania utrzymujące się przez dłuższy czas.
• Gorączka i nocne poty – częste i nieuzasadnione epizody podwyższonej temperatury.
• Utrata masy ciała – gwałtowne chudnięcie bez zmiany diety czy aktywności fizycznej.
• Powiększenie węzłów chłonnych – utrzymujące się obrzęki w okolicach szyi, pach czy pachwin.
• Infekcje oportunistyczne – np. grzybice jamy ustnej, zapalenia płuc, zakażenia bakteryjne, które rzadko występują u osób zdrowych.
• Zmiany skórne i nowotwory – m.in. czerwone lub fioletowe plamy (tzw. mięsak Kaposiego) oraz inne nowotwory związane z osłabieniem odporności.

Objawy te są konsekwencją znacznego spadku liczby limfocytów CD4, które odgrywają podstawową rolę w obronie organizmu przed infekcjami, a które są głównym celem ataku wirusa HIV.

AIDS objawy skórne

Skóra jest jednym z pierwszych obszarów, na którym mogą pojawić się widoczne oznaki zaawansowanego zakażenia HIV i rozwoju AIDS. Mogą występować czerwone, fioletowe lub brązowe plamy i wykwity, w tym charakterystyczny mięsak Kaposiego, który pojawia się głównie na kończynach i tułowiu. Często obserwuje się przewlekłe wysypki, suchość skóry i podrażnienia, które zwiększają podatność na infekcje grzybicze i bakteryjne. Trudno gojące się owrzodzenia oraz zakażenia grzybicze, takie jak drożdżyca skóry czy grzybice paznokci, są również typowymi objawami skórnymi w przebiegu AIDS. Zmiany te mogą sygnalizować zaawansowanie choroby i wymagają konsultacji lekarskiej.

Diagnostyka - test na HIV

Diagnostyka AIDS opiera się w pierwszej kolejności na teście na HIV, który pozwala wykryć zakażenie wirusem odpowiedzialnym za chorobę. Badania mogą mieć formę szybkich kasetkowych testów diagnostycznych lub bardziej czułych testów laboratoryjnych. Wczesne wykrycie zakażenia umożliwia monitorowanie stanu układu odpornościowego i szybkie rozpoczęcie leczenia antyretrowirusowego, co znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju AIDS i poprawia jakość życia. 

AIDS leczenie

Leczenie AIDS polega przede wszystkim na terapii antyretrowirusowej (ARV), która hamuje namnażanie wirusa HIV w organizmie i pozwala na odbudowę funkcji układu odpornościowego. Choć nie istnieje obecnie lek całkowicie eliminujący wirusa, regularne przyjmowanie leków ARV znacząco spowalnia postęp choroby, zmniejsza ryzyko powikłań i poprawia jakość życia pacjentów. Leczenie obejmuje również profilaktykę i leczenie infekcji oportunistycznych, które pojawiają się w wyniku osłabienia odporności, oraz zdrowy styl życia i systematyczne monitorowanie stanu zdrowia. 

Profilaktyka AIDS

Wciąż nie istnieje szczepionka całkowicie chroniąca przed wirusem HIV, dlatego kluczowymi elementami  skutecznej profilaktyki AIDS powinna być edukacja społeczeństwa oraz powszechny dostęp do badań profilaktycznych.

• Ponieważ HIV przenosi się drogą seksualną, w celu uniknięcia  zarażenia zaleca się stosowanie prezerwatyw podczas każdego kontaktu seksualnego.
• Ważne jest także ograniczenie liczby partnerów oraz świadome podejmowanie decyzji dotyczących aktywności seksualnej.
• Profilaktyka obejmuje również bezpieczne praktyki związane z używaniem igieł i sprzętu medycznego.
• Kobiety zakażone HIV mają możliwość zmniejszenia ryzyka przeniesienia wirusa na dziecko dzięki odpowiedniemu leczeniu w ciąży i w okresie karmienia piersią oraz dzięki specjalistycznej opiece podczas porodu.
• Nie mniej istotne jest regularne badanie się w kierunku HIV, szczególnie przez osoby należące do grup podwyższonego ryzyka.

AIDS śmiertelność

Samo AIDS nie jest chorobą śmiertelną w sensie bezpośrednim, jednak prowadzi do znacznego osłabienia układu odpornościowego, co zwiększa ryzyko ciężkich infekcji i nowotworów. To właśnie te powikłania są główną przyczyną zgonów w przebiegu AIDS. Dostęp do terapii antyretrowirusowej (ARV) i wczesne wykrycie zakażenia HIV znacząco ograniczają ryzyko powikłań i wydłużają życie. Regularne leczenie pozwala kontrolować namnażanie wirusa, spowalnia rozwój choroby i umożliwia prowadzenie względnie normalnego życia przez wiele lat. 

Bibliografia:

1. Firląg-Burkacka E., Choroby przenoszone drogą płciową,  Krajowe Centrum ds. AIDS, 2014.
2. Jabłonowska E., et al., Zachorowania na nowotwory u pacjentów zakażonych HIV
   z regionu łódzkiego, Nowotwory Journal of Oncology, VOL. 58, Nr 4, 2008.
3. Młynarczyk-Bonikowska B., Zakażenie HIV i AIDS, Katedra i Klinika Dermatologiczna
   Warszawski Uniwersytet Medyczny, 2024, online: https://dermatologia.wum.edu.pl/sites/dermatologia.wum.edu.pl/files/2024-10/s29-s30-zakazenie-hiv-i-aids.pdf [dostęp: 30.11.2025]
4. Simon K., Knysz B., Szybejko-Machaj G., Gładysz A., Mięsak Kaposiego u pacjentów