Szkarlatyna – przyczyny, objawy i sposoby leczenia

Szkarlatyna, inaczej płonica, choć występuje rzadziej niż w przeszłości, wciąż stanowi istotne zagrożenie dla zdrowia dzieci i dorosłych. Wywoływana przez bakterie paciorkowca grupy A choroba objawia się charakterystyczną wysypką, gorączką oraz bólem gardła. Jej wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie pomogą uniknąć powikłań i pozwolą na podjęcie skutecznych działań przyspieszających powrót do zdrowia.

Przyczyny szkarlatyny. Czy szkarlatyna jest zaraźliwa?

Szkarlatyna jest chorobą zakaźną wywoływaną przez bakterie paciorkowca β-hemolizującego grupy A (Streptococcus pyogenes). Drobnoustroje te produkują toksyny odpowiedzialne za charakterystyczne objawy choroby, w tym drobnoplamistą wysypkę oraz intensywne zaczerwienienie skóry i błon śluzowych. Do zakażenia najczęściej dochodzi drogą kropelkową, podczas kaszlu, kichania lub bezpośredniego kontaktu z osobą chorą. Szkarlatyna cechuje się wysoką zakaźnością, szczególnie w skupiskach dzieci, takich jak przedszkola i szkoły. Ryzyko przeniesienia bakterii występuje również poprzez kontakt z przedmiotami codziennego użytku, na których znajdują się wydzieliny dróg oddechowych. Największe zagrożenie zakażeniem pojawia się w pierwszych dniach choroby, natomiast wdrożenie odpowiedniego leczenia znacząco ogranicza możliwość dalszego szerzenia się infekcji.

Szkarlatyna objawy

Objawy szkarlatyny pojawiają się nagle i zwykle mają dość gwałtowny przebieg. Choroba rozpoczyna się wysoką gorączką oraz silnym bólem gardła, któremu towarzyszy ogólne osłabienie. W krótkim czasie dochodzi do powiększenia węzłów chłonnych oraz wystąpienia charakterystycznej, drobnoplamistej wysypki. Typowym symptomem jest również malinowy język oraz intensywne zaczerwienienie gardła i migdałków.

Wysypka przy szkarlatynie

Wysypka jest jednym z najbardziej charakterystycznych objawów szkarlatyny i zwykle pojawia się w ciągu 12–48 godzin od wystąpienia pierwszych symptomów choroby. Ma postać drobnych, czerwonych, szorstkich w dotyku plamek. Najczęściej obejmuje tułów, szyję oraz zgięcia stawowe, a następnie może rozprzestrzeniać się na kolejne obszary ciała. W okolicach ust zazwyczaj pozostaje blady trójkąt, kontrastujący z zaczerwienioną skórą twarzy.

Malinowy język

Malinowy czy też truskawkowy język to charakterystyczny objaw szkarlatyny, który pojawia się w pierwszych dniach choroby. Na początku pokryty białym nalotem język staje się intensywnie czerwony i błyszczący, z wyraźnie zaznaczonymi brodawkami. Taki wygląd przypomina malinę i jest wynikiem działania toksyn bakteryjnych oraz stanu zapalnego błony śluzowej jamy ustnej. Objaw ten często współwystępuje z silnym bólem gardła i zaczerwienieniem migdałków.

Ile trwa szkarlatyna?

Czas trwania szkarlatyny zależy od szybkości rozpoznania choroby oraz wdrożenia odpowiedniego leczenia. Przy zastosowaniu antybiotykoterapii ostre objawy, takie jak gorączka i ból gardła, zwykle ustępują w ciągu kilku dni, natomiast wysypka zanika stopniowo w ciągu około tygodnia. Pełny proces zdrowienia może trwać do dwóch tygodni, a w okresie rekonwalescencji często obserwuje się charakterystyczne złuszczanie naskórka, zwłaszcza na dłoniach i stopach.

Płonica – diagnozowanie

Rozpoznanie szkarlatyny opiera się przede wszystkim na ocenie obrazu klinicznego oraz charakterystycznych objawów choroby. Wysoka gorączka ból gardła, malinowy język oraz typowa wysypka zazwyczaj pozwalają na wstępne postawienie diagnozy już podczas badania lekarskiego. Istotnym elementem diagnostyki jest również wywiad epidemiologiczny, zwłaszcza kontakt z osobą chorą. W celu potwierdzenia zakażenia paciorkowcem grupy A wykonuje się szybkie testy diagnostyczne lub wymaz z gardła, który poddawany jest badaniu mikrobiologicznemu. 

Leczenie szkarlatyny

Podstawą leczenia szkarlatyny jest antybiotykoterapia, której celem jest zwalczenie zakażenia paciorkowcem grupy A oraz skrócenie czasu trwania choroby. Najczęściej stosuje się antybiotyki z grupy penicylin. W przypadku nadwrażliwości lub uczulenia na penicyliny lekarz może zalecić preparaty alternatywne, takie jak cefalosporyny, makrolidy (np. azytromycyna, klarytromycyna) lub linkozamidy, dobierając je indywidualnie do stanu pacjenta. Leczenie uzupełniające obejmuje łagodzenie objawów ogólnych, w tym gorączki i bólu gardła, przy użyciu leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych. Istotne znaczenie ma również odpoczynek, odpowiednie nawodnienie oraz lekkostrawna dieta. Prawidłowo i konsekwentnie prowadzone leczenie zmniejsza ryzyko powikłań i przyspiesza powrót do zdrowia.

Powikłania po szkarlatynie

Choć przy prawidłowym leczeniu szkarlatyna najczęściej ustępuje bez poważnych konsekwencji, nieleczona lub leczona niewłaściwie stwarza ryzyko rozprzestrzenienia się infekcji na inne narządy, a toksyny bakteryjne mogą wywołać stany zapalne w różnych częściach organizmu. Na powikłania po szkarlatynie szczególnie narażone są: uszy, zatoki, nerki, serce i skóra. Powikłania mogą pojawić się w trakcie choroby lub nawet kilka tygodni po jej ustąpieniu. 

Do najczęściej obserwowanych powikłań należą: 

• ostre zapalenie ucha środkowego,
• zapalenie zatok przynosowych,
• gorączka reumatyczna,
• kłębuszkowe zapalenie nerek,
• zapalenie skóry i tkanek miękkich.

Profilaktyka szkarlatyny

Zapobieganie szkarlatynie opiera się przede wszystkim na ograniczaniu kontaktu z osobami zakażonymi oraz na przestrzeganiu podstawowych zasad higieny. Regularne mycie rąk, szczególnie po powrocie do domu, przed posiłkami i po skorzystaniu z toalety, a także dezynfekcja często dotykanych powierzchni w domu, przedszkolu czy szkole znacząco zmniejszają ryzyko przeniesienia bakterii. Ważnym elementem profilaktyki jest również szybkie izolowanie chorych do czasu zakończenia antybiotykoterapii, co ogranicza możliwość zakażenia innych dzieci i dorosłych. W placówkach edukacyjnych i opiekuńczych warto zwracać uwagę na objawy sugerujące infekcję, takie jak gorączka, ból gardła czy wysypka, aby możliwie szybko reagować i przeciwdziałać rozprzestrzenianiu choroby. Dodatkowo profilaktyka obejmuje edukację rodziców i opiekunów na temat prawidłowego przebiegu choroby, konieczności ukończenia antybiotykoterapii oraz monitorowania stanu zdrowia dziecka w okresie rekonwalescencji. Świadomość zagrożeń i wczesne reagowanie pozwalają nie tylko uniknąć powikłań, ale również ograniczyć liczbę nowych zakażeń wśród dzieci i dorosłych.

Bibliografia:

1. Szenborn L., Płonica, Pediatria po Dyplomie, 2012;16(6)
2. Zięba Z., Naczyński A. Choroby zakaźne wieku dziecięcego przebiegające z wysypką, (ospa, odra, różyczka, szkarlatyna, gorączka bostońska, rumień nagły, rumień zakaźny) Część 2., online: https://static2.medforum.pl/upload/file/Choroby%20zaka%C5%BAne%20-%20wysypka%20cz%202b.pdf [dostęp: 28.01.2026]