Tryptany – działanie, wskazania do stosowania i skutki uboczne

Tryptany to grupa leków stosowanych przede wszystkim w leczeniu napadów migreny. Działają na określone receptory serotoninowe, dzięki czemu mogą łagodzić ból głowy oraz towarzyszące mu objawy, takie jak nudności, nadwrażliwość na światło czy dźwięki. W odróżnieniu od leków przeciwbólowych nie są przeznaczone do stosowania przy każdym rodzaju bólu głowy. Ich zastosowanie wiąże się z określonymi wskazaniami oraz przeciwwskazaniami. Znajomość mechanizmu działania tryptanów, zasad ich stosowania i możliwych działań niepożądanych pomaga właściwie ocenić ich miejsce w terapii migreny.

Tryptany co to?

Tryptany to leki stosowane w leczeniu napadów migreny. Należą do selektywnych agonistów receptorów serotoninowych 5-HT1B/5-HT1D. Ich działanie prowadzi m.in. do zwężenia niektórych naczyń krwionośnych w obrębie czaszki oraz zahamowania uwalniania substancji uczestniczących w rozwoju napadu migreny. Tryptany dzieli się na dwie generacje. Do pierwszej generacji należy sumatryptan, który był pierwszym lekiem z tej grupy wprowadzonym do leczenia migreny. Do drugiej generacji należą zolmitryptan, naratryptan, rizatryptan, almotryptan, frowatryptan i eletriptan. Substancje drugiej generacji zostały opracowane później i różnią się od sumatryptanu m.in. właściwościami farmakokinetycznymi, takimi jak czas działania czy sposób wchłaniania.

Jak działają tryptany?

Mechanizm działania tryptanów jest związany z serotoniną – neuroprzekaźnikiem uczestniczącym m.in. w regulacji napięcia naczyń krwionośnych i przewodzeniu bodźców bólowych. Substancje z tej grupy pobudzają określone receptory serotoninowe, przede wszystkim 5-HT1B i 5-HT1D, które znajdują się m.in. w obrębie naczyń krwionośnych oraz zakończeń nerwu trójdzielnego. Podczas napadu migreny dochodzi do aktywacji układu trójdzielno-naczyniowego i uwalniania substancji, które uczestniczą w powstawaniu oraz podtrzymywaniu bólu. Tryptany ograniczają ten proces, a jednocześnie powodują zwężenie rozszerzonych naczyń krwionośnych. W rezultacie zmniejszają nasilenie bólu i mogą łagodzić objawy towarzyszące napadowi migreny, takie jak nudności, wymioty oraz nadwrażliwość na światło i dźwięki. Istotną cechą tryptanów jest ich selektywne działanie na mechanizmy związane z migreną. Ich działanie różni się więc od działania typowych leków przeciwbólowych, które mogą być stosowane przy różnych rodzajach bólu. Największą skuteczność wykazują przyjmowane odpowiednio wcześnie podczas napadu, zgodnie z zaleceniami dotyczącymi konkretnej substancji. Nie zapobiegają jednak występowaniu kolejnych napadów migreny i nie są przeznaczone do regularnego stosowania w celu profilaktyki.

Tryptany skutki uboczne i przeciwwskazania

Tryptany są na ogół dobrze tolerowane, jednak jak każdy lek mogą powodować działania niepożądane. Najczęściej mają one łagodny i przemijający charakter. Do częściej występujących należą zmęczenie, zawroty głowy, senność, nudności oraz uczucie dyskomfortu, ucisku lub ciężaru w klatce piersiowej. Mogą pojawić się również zaburzenia czucia, takie jak mrowienie lub drętwienie, uczucie gorąca czy przejściowe zaczerwienienie twarzy. Objawy związane z uczuciem ucisku w klatce piersiowej są charakterystyczne dla tej grupy leków i zazwyczaj szybko ustępują, jednak ich wystąpienia nie należy ignorować, szczególnie jeśli są nasilone lub towarzyszą im inne niepokojące objawy.

Ze względu na działanie na receptory serotoninowe oraz naczynia krwionośne tryptany mają również określone przeciwwskazania. Nie powinny być stosowane m.in. przez osoby z chorobą niedokrwienną serca, przebytym zawałem mięśnia sercowego, udarem mózgu lub przemijającym napadem niedokrwiennym (TIA), chorobami naczyń obwodowych oraz niekontrolowanym lub znacznym nadciśnieniem tętniczym. W zależności od konkretnej substancji przeciwwskazaniem mogą być także ciężkie zaburzenia czynności wątroby lub inne choroby układu krążenia. Ograniczenia dotyczące stosowania mogą obejmować również wiek, ciążę, okres karmienia piersią oraz zaburzenia czynności nerek lub wątroby, jednak w tych przypadkach zasady różnią się w zależności od konkretnego tryptanu.

Istotne są również możliwe interakcje. Tryptanów nie należy stosować jednocześnie z innymi tryptanami ani z preparatami ergotaminy, ponieważ może to nasilać działanie naczynioskurczowe. W przypadku niektórych tryptanów przeciwwskazane jest także jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO. Stosowanie tryptanów wymaga ostrożności także u osób przyjmujących leki przeciwdepresyjne wpływające na układ serotoninowy, ponieważ ich jednoczesne stosowanie może zwiększać ryzyko zespołu serotoninowego. Zakres interakcji zależy od substancji czynnej.

Ważne jest również przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania. Nie należy przyjmować tryptanów częściej ani w większej dawce, niż przewidziano dla konkretnego preparatu. W przypadku części leków możliwe jest przyjęcie drugiej dawki podczas tego samego napadu lub po jego nawrocie, natomiast inne preparaty mają inne ograniczenia dotyczące ponownego zastosowania. Przykładowo w przypadku almotryptanu drugą dawkę można przyjąć po co najmniej 2 godzinach, jeśli objawy ponownie wystąpią, przy maksymalnej dawce 25 mg na dobę. Zbyt częste stosowanie leków przeciwmigrenowych, w tym tryptanów, może powodować ból głowy związany z nadużywaniem leków. Ryzyko to zwiększa się przy stosowaniu tryptanów przez co najmniej 10 dni w miesiącu przez 3 miesiące lub dłużej.

Tryptany bez recepty

W Polsce dostępność tryptanów bez recepty jest ograniczona. Almotryptan w dawce 12,5 mg jest dostępny w niektórych preparatach leczniczych bez recepty i może być stosowany przez osoby dorosłe w doraźnym leczeniu napadu migreny z aurą lub bez aury. Pozostałe substancje z grupy tryptanów są dostępne w preparatach wydawanych na receptę. 

Bibliografia:

1. Aflofarm Farmacja Polska Sp. z o.o., „Dezamigren, 12,5 mg, tabletki powlekane – ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta”, aktualizacja 01.2025, online: https://aflofarm.com.pl/media/filer_public/UTF-8Dezamigren_ulotka.pdf? [dostęp: 22.09.2026]
2. Jastrzębski K., Tryptany w migrenowych bólach głowy – bilans korzyści i ryzyka, Aktualności Neurologiczna,  2017, 17 (2), p. 104.
3. Martowski Ł., Migrena — historia, diagnostyka i leczenie, ELIXIR,1, 55–67, online: https://pharmacopola.pl/wp-content/uploads/2024/04/V-2023-ELIXIR-1-Martowski-Migrena-55-67.pdf [dostęp: 21.09.2026]
4. Mendel T., Tryptany w migrenie, Farmakoterapia w psychiatrii i neurologii, 2000, 3, 240-245 .
5. Stankowska A., Domitrz I.,  Tryptany czy niesteroidowe leki przeciwzapalne – które z nich są lekami pierwszego rzutu w leczeniu napadów migreny? Migrena News, Vol. 5/Nr 3(18)/2022: 61-88, online: http://www.ptbg.pl/pdf/MS-2022-3.pdf [dostęp: 22.09.2026]
6. Waliszewska-Prosół M., Straburzyński M., Kopka M., Nowaczewska M., Migrena — współczesne metody leczenia, przyszłe terapie, Polski Przegląd Neurologiczny 2021, tom 17, nr 1, 19–35