Mięśniaki macicy – przyczyny, objawy, leczenie

Mięśniaki macicy to jedne z najczęściej występujących łagodnych zmian nowotworowych w obrębie żeńskiego układu rozrodczego. Choć nie mają charakteru złośliwego, niekiedy wpływają na komfort życia, powodując obfite miesiączki, bóle podbrzusza czy trudności z zajściem w ciążę. U części kobiet mięśniaki nie wywołują jednak żadnych dolegliwości i są wykrywane przypadkowo podczas badania ginekologicznego. Ich powstawanie wiąże się m.in. z wpływem hormonów oraz czynnikami genetycznymi. Rozpoznanie mięśniaków macicy, poznanie możliwych przyczyn ich rozwoju, objawów oraz dostępnych metod leczenia pozwala lepiej zrozumieć charakter tych zmian i znaczenie regularnej kontroli ginekologicznej.

Mięśniak macicy – co to?

W obrębie ściany macicy mogą powstawać guzy o łagodnym charakterze – to mięśniaki, które wywodzą się z komórek mięśni gładkich i tkanki łącznej. Mogą osiągać różne rozmiary, występować pojedynczo lub w większej liczbie, a ich lokalizacja ma znaczenie dla ewentualnych objawów. W zależności od miejsca wzrostu wyróżnia się mięśniaki podśluzówkowe, śródścienne i podsurowicówkowe. 

Mięśniaki macicy objawy

Objawy związane z obecnością mięśniaków macicy mogą być bardzo zróżnicowane. Ich rodzaj i nasilenie zależą przede wszystkim od wielkości zmian, ich liczby oraz umiejscowienia w obrębie narządu rodnego. Niewielkie guzy często nie powodują żadnych dolegliwości i są wykrywane przypadkowo podczas rutynowych badań ginekologicznych. W przypadku większych zmian lub mięśniaków zlokalizowanych w określonych częściach macicy mogą pojawić się:

• przedłużające się i obfite miesiączki,
• krwawienia międzymiesiączkowe,
• ból i uczucie ucisku w podbrzuszu,
• częste oddawanie moczu,
• zaparcia i problemy z wypróżnianiem,
• powiększenie obwodu brzucha,
• ból podczas stosunku seksualnego.

Przewlekłe, obfite krwawienia miesiączkowe mogą prowadzić do niedokrwistości z niedoboru żelaza, której towarzyszą m.in. osłabienie, przewlekłe zmęczenie, zawroty głowy i bladość skóry. U niektórych kobiet mięśniaki wiążą się również z trudnościami z zajściem w ciążę lub mogą zwiększać ryzyko określonych powikłań położniczych. Nie oznacza to jednak, że ich obecność zawsze negatywnie wpływa na płodność i przebieg ciąży.

Czy mięśniaki bolą?

Mięśniaki macicy nie zawsze powodują ból. Jeśli jednak pojawiają się objawy bólowe, ich charakter i nasilenie mogą zależeć od wielkości guza, jego lokalizacji oraz ewentualnych powikłań. Najczęściej występuje tępy, przewlekły ból lub uczucie rozpierania w podbrzuszu, które może wynikać z ucisku powiększającego się mięśniaka na sąsiednie tkanki i narządy. Dolegliwości mogą również obejmować okolicę krzyżową i dolną część pleców. U części kobiet ból nasila się podczas miesiączki lub stosunku seksualnego. Rzadziej pojawia się nagły, ostry ból, który może być związany m.in. z zaburzeniami ukrwienia mięśniaka i martwicą jego tkanek. Tego rodzaju dolegliwości, szczególnie jeśli towarzyszą im gorączka, nudności lub wymioty, wymagają pilnej konsultacji lekarskiej. Warto pamiętać, że ból w obrębie podbrzusza nie zawsze świadczy o obecności mięśniaków, ponieważ może mieć również inne przyczyny ginekologiczne.

Mięśniaki macicy przyczyny

Istotną rolę w rozwoju mięśniaków macicy odgrywają czynniki hormonalne, przede wszystkim estrogeny i progesteron, które wpływają na wzrost komórek mięśni gładkich macicy. Znaczenie mają również predyspozycje genetyczne oraz uwarunkowania związane z wiekiem i funkcjonowaniem układu rozrodczego.

• Predyspozycje genetyczne – występowanie mięśniaków u matki, siostry lub innych bliskich krewnych zwiększa prawdopodobieństwo pojawienia się tych zmian.
• Zaburzenia hormonalne – estrogeny i progesteron stymulują wzrost mięśniaków, dlatego zmiany najczęściej rozwijają się w wieku rozrodczym, a po menopauzie zwykle zmniejszają swoje rozmiary.
• Otyłość – większa ilość tkanki tłuszczowej może wpływać na gospodarkę hormonalną, w tym na poziom estrogenów.
• Wczesne rozpoczęcie miesiączkowania – wiąże się z dłuższym okresem ekspozycji organizmu na działanie hormonów płciowych.
• Czynniki metaboliczne – m.in. nadciśnienie tętnicze i zaburzenia gospodarki węglowodanowej mogą współwystępować ze zwiększonym ryzykiem rozwoju mięśniaków.

Należy jednak podkreślić, że obecność czynników ryzyka nie oznacza, że mięśniaki na pewno się rozwiną. Zmiany mogą pojawiać się również u kobiet bez wyraźnych predyspozycji, a ich powstawanie jest prawdopodobnie wynikiem współdziałania kilku różnych mechanizmów biologicznych.

Jak diagnozuje się mięśniaki macicy?

Rozpoznanie mięśniaków macicy opiera się przede wszystkim na badaniu ginekologicznym oraz badaniach obrazowych. Podstawową metodą diagnostyczną jest USG przezpochwowe, które pozwala ocenić budowę macicy, określić liczbę, wielkość i lokalizację zmian. W zależności od obrazu klinicznego i podejrzenia określonego rodzaju mięśniaków diagnostyka może zostać rozszerzona o dodatkowe badania, takie jak rezonans magnetyczny, histeroskopia i sonohisterografia. Jeśli mięśniakom towarzyszą obfite lub przedłużające się krwawienia miesiączkowe, lekarz może również zlecić morfologię krwi, aby sprawdzić, czy nie doszło do rozwoju niedokrwistości. Dobór badań zależy od objawów, lokalizacji zmian oraz planowanego sposobu leczenia.

Leczenie mięśniaków macicy

Sposób leczenia mięśniaków macicy zależy przede wszystkim od ich wielkości, liczby, lokalizacji oraz nasilenia powodowanych dolegliwości. Znaczenie ma również wiek pacjentki, jej ogólny stan zdrowia i plany dotyczące macierzyństwa. Nie każdy mięśniak wymaga natychmiastowej interwencji – w przypadku niewielkich, bezobjawowych zmian lekarz może zalecić regularne kontrole ginekologiczne i obserwację ich wzrostu. Jeśli mięśniaki powodują dolegliwości, takie jak obfite krwawienia miesiączkowe, bóle podbrzusza czy ucisk na sąsiednie narządy, rozważa się leczenie farmakologiczne lub zabiegowe. Wybór metody powinien uwzględniać zarówno ograniczenie objawów, jak i zachowanie funkcji rozrodczych, jeśli pacjentka planuje ciążę. W niektórych przypadkach konieczne jest usunięcie samych zmian, a przy określonych wskazaniach również bardziej radykalne leczenie operacyjne polegające na usunięciu macicy.

Skutki nieleczonych mięśniaków

Nieleczone mięśniaki macicy mogą prowadzić do powikłań, które wykraczają poza miejscowy dyskomfort i zaburzenia miesiączkowania. Jednym z najczęstszych problemów są przewlekłe krwawienia z dróg rodnych, skutkujące nadmierną utratą krwi i rozwojem niedokrwistości z niedoboru żelaza. W zaawansowanych przypadkach anemia może powodować znaczne osłabienie, duszność, kołatanie serca i ograniczenie codziennej aktywności. Powiększające się zmiany mogą wywierać ucisk na pęcherz moczowy i moczowody. W skrajnych przypadkach może to utrudniać odpływ moczu z nerek, prowadząc do zastoju moczu i zaburzeń ich funkcjonowania. Ucisk na końcowy odcinek jelita grubego może natomiast powodować przewlekłe zaparcia. Mięśniaki mogą również negatywnie wpływać na płodność i przebieg ciąży. Zmiany zniekształcające jamę macicy mogą utrudniać zagnieżdżenie zarodka, zwiększać ryzyko poronień oraz komplikować przebieg ciąży. Wśród możliwych powikłań położniczych wymienia się m.in. nieprawidłowe położenie płodu, poród przedwczesny i zwiększone prawdopodobieństwo konieczności wykonania cesarskiego cięcia. Należy jednak podkreślić, że nie każdy mięśniak wymaga leczenia, a samo jego występowanie nie oznacza nieuchronnego rozwoju powikłań. 

Bibliografia:

1. Leśniewska M., Mięśniaki macicy i adenomioza-wpływ na płodność i możliwości leczenia, Klinika Rozrodczości i Endokrynologii Ginekologicznej UM w Białymstoku, online: https://www.umb.edu.pl/photo/pliki/WL_jednostki/klinika_ginekologii/lesniewska_miesniaki.pdf [dostęp: 06.11.2026]
2. Pośpiech-Gąsior K., Wpływ mięśniaków macicy na przebieg ciąży, porodu oraz połogu. Rozprawa doktorska, Kraków, 2011.
3. Reroń A., Huras H., Leczenie mięśniaków macicy, Ginekologia i Położnictwo, 3 (9) 2008, online: https://www.ginekologiaipoloznictwo.com/articles/management-of-leiomyomas.pdf [dostęp: 06.11.2026]
4. Woźniak S. et al., Farmakoterapia mięśniaków macicy, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna 2017, tom 2, nr 2, strony 43–47