Refluks krtaniowo-gardłowy – objawy, przyczyny, leczenie

Refluks krtaniowo-gardłowy (LPR), zaliczany do refluksów pozaprzełykowych, to schorzenie związane z cofaniem się treści żołądkowej do gardła i krtani.W przeciwieństwie do typowego refluksu żołądkowo-przełykowego nie zawsze powoduje zgagę czy pieczenie za mostkiem. Jego objawy mogą być mniej charakterystyczne i obejmować m.in. chrypkę, uczucie przeszkody w gardle, przewlekły kaszel, odchrząkiwanie czy nadmierną ilość wydzieliny w gardle. Dolegliwości związane z refluksem krtaniowo-gardłowym mogą utrzymywać się przez długi czas i bywają mylone z infekcjami, alergią lub innymi chorobami układu oddechowego. Znaczenie ma nie tylko rozpoznanie charakterystycznych objawów, ale również ustalenie przyczyny ich występowania. Postępowanie obejmuje przede wszystkim modyfikację stylu życia i sposobu odżywiania, a w niektórych przypadkach także leczenie farmakologiczne.

Refluks krtaniowo-gardłowy objawy

Objawy refluksu krtaniowo-gardłowego wynikają z podrażnienia błony śluzowej gardła i krtani przez cofającą się treść żołądkową. Mogą mieć różne nasilenie i często nie przypominają typowych dolegliwości związanych z refluksem żołądkowo-przełykowym. Do najczęstszych objawów należą:

• chrypka, szczególnie nasilająca się rano,
• częste odchrząkiwanie,
• przewlekły kaszel,
• uczucie zalegania lub przeszkody w gardle,
• trudności w przełykaniu,
• uczucie suchości lub podrażnienia gardła,
• nadmierna ilość śluzu w gardle,
• nieprzyjemny posmak w ustach,
• pieczenie lub drapanie w gardle,
• uczucie ciała obcego w gardle.

Refluks krtaniowo-gardłowy może przebiegać bez zgagi i bólu w nadbrzuszu, dlatego jego rozpoznanie bywa trudniejsze. Dolegliwości często mają charakter przewlekły, a ich nasilenie może zależeć m.in. od pory dnia, posiłków oraz pozycji ciała.

Przyczyny cichego refluksu

Cichy refluks, jak określany jest zamiennie refluks krtaniowo-gardłowy, pojawia się, gdy treść żołądkowa cofa się przez przełyk aż do gardła i krtani. Podrażnienie tych struktur może występować nawet wtedy, gdy nie pojawia się typowa zgaga. Do czynników sprzyjających rozwojowi refluksu należą przede wszystkim zaburzenia funkcjonowania dolnego lub górnego zwieracza przełyku, zwiększone ciśnienie w jamie brzusznej oraz nieprawidłowe opróżnianie żołądka. Znaczenie mogą mieć również codzienne nawyki i sposób odżywiania. Ryzyko występowania objawów zwiększają m.in. obfite posiłki, jedzenie krótko przed położeniem się, nadmierna masa ciała, palenie papierosów oraz częste spożywanie produktów mogących nasilać refluks, takich jak potrawy tłuste i smażone, czekolada, kawa, alkohol, napoje gazowane, mięta, ostre przyprawy czy kwaśne produkty. U części osób dolegliwości mogą być związane także z przepukliną rozworu przełykowego lub stosowaniem niektórych leków, m.in. azotanów, blokerów kanału wapniowego czy benzodiazepin.

Diagnostyka - kwestionariusz RSI

Rozpoznanie refluksu krtaniowo-gardłowego może być trudne, ponieważ jego objawy nie są charakterystyczne wyłącznie dla tej choroby. W ocenie pacjentów stosuje się m.in. kwestionariusz Reflux Symptom Index (RSI), który pozwala określić nasilenie objawów mogących towarzyszyć LPR. Kwestionariusz RSI obejmuje 9 objawów, wśród których znajdują się m.in. chrypka lub inne problemy z głosem, chrząkanie, nadmiar wydzieliny w gardle, trudności w połykaniu, kaszel po jedzeniu lub po położeniu się, trudności w oddychaniu, napady kaszlu, uczucie przeszkody lub ściśnięcia w gardle oraz zgaga lub pieczenie w klatce piersiowej. Każdy objaw oceniany jest w skali od 0 do 5, gdzie 0 oznacza jego brak, a 5 – znaczne nasilenie. Wynik powyżej 7 punktów może sugerować refluks krtaniowo-gardłowy, jednak sam kwestionariusz nie wystarcza do postawienia rozpoznania. Drugim narzędziem wykorzystywanym w ocenie LPR jest Reflux Finding Score (RFS). Służy on do oceny zmian obserwowanych podczas badania krtani za pomocą wideolaryngoskopii. Skala obejmuje 8 cech, takich jak zaczerwienienie i obrzęk okolicy nalewek oraz spoidła tylnego, zmiany obrzękowe i przekrwienie strun głosowych, obrzęk podgłośniowy, ziarniniaki w okolicy wyrostków głosowych, owrzodzenia kontaktowe, gromadzenie się gęstego śluzu oraz spłycenie kieszonek krtaniowych. Wynik RFS mieści się w zakresie od 0 do 26 punktów, a wartość powyżej 13 może wskazywać na LPR. Obraz zmian obserwowanych podczas laryngoskopii nie jest jednak charakterystyczny wyłącznie dla refluksu krtaniowo-gardłowego. Podobne nieprawidłowości mogą występować również m.in. u osób palących, śpiewających, z alergią, a także u osób bez choroby refluksowej. Na ocenę wyniku może wpływać również subiektywność badania oraz brak pełnej standaryzacji, dlatego RFS nie powinien być traktowany jako samodzielna metoda potwierdzająca LPR. W wybranych przypadkach diagnostykę uzupełnia się o dodatkowe badania, takie jak gastroskopia czy całodobowa pH-metria z impedancją.

Co na refluks?

Postępowanie w refluksie krtaniowo-gardłowym obejmuje przede wszystkim ograniczenie czynników sprzyjających cofaniu się treści żołądkowej oraz łagodzenie podrażnienia gardła i krtani. Znaczenie ma zarówno sposób odżywiania i codzienne nawyki, jak i odpowiednio dobrane preparaty, jednak sposób leczenia powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych objawów i ich przyczyny.

Leki na refluks krtaniowo-gardłowy

Leczenie refluksu krtaniowo-gardłowego może obejmować preparaty zmniejszające kwaśność treści żołądkowej, ograniczające jej cofanie się oraz chroniące błonę śluzową przełyku i gardła. Stosuje się m.in. alginiany, leki zobojętniające kwas żołądkowy, a także leki hamujące jego wydzielanie, takie jak inhibitory pompy protonowej. Dobór preparatu i czas leczenia powinny uwzględniać indywidualny obraz dolegliwości.

Zioła na refluks gardłowo-krtaniowy

Niektóre zioła mogą wspomagać łagodzenie dolegliwości związanych z refluksem, przede wszystkim poprzez korzystny wpływ na błonę śluzową przewodu pokarmowego i zmniejszanie uczucia podrażnienia. Wśród roślin stosowanych pomocniczo wymienia się m.in. rumianek, prawoślaz, siemię lniane oraz lukrecję. Ich działanie może jednak różnić się w zależności od preparatu i sposobu stosowania, dlatego zioła nie powinny nigdy zastępować leczenia zaleconego przez lekarza.

Refluks gardłowo krtaniowy domowe sposoby

W łagodzeniu objawów refluksu krtaniowo-gardłowego pomocne mogą być proste zmiany codziennych nawyków. Znaczenie ma przede wszystkim unikanie obfitych posiłków i jedzenia bezpośrednio przed snem, ograniczenie produktów nasilających dolegliwości oraz rezygnacja z palenia tytoniu. Korzystne może być również uniesienie górnej części ciała podczas snu, szczególnie gdy objawy pojawiają się w nocy. Ważne jest także odpowiednie nawodnienie organizmu, które pomaga utrzymać prawidłowe nawilżenie błon śluzowych gardła.

Dieta przy refluksie gardłowo-krtaniowym

Odżywianie przy refluksie krtaniowo-gardłowym powinno ograniczać produkty i napoje, które mogą nasilać cofanie się treści żołądkowej lub podrażniać błonę śluzową. W jadłospisie warto uwzględniać przede wszystkim lekkostrawne, niezbyt tłuste posiłki, warzywa, chude mięso, ryby, produkty pełnoziarniste oraz łagodne produkty mleczne, jeśli są dobrze tolerowane. Ograniczenia mogą wymagać m.in. potrawy smażone i tłuste, ostre przyprawy, czekolada, kawa, alkohol, napoje gazowane, mięta, cytrusy oraz pomidory i ich przetwory. Znaczenie ma również regularne spożywanie mniejszych posiłków oraz unikanie jedzenia na około 2–3 godziny przed położeniem się.

Refluks gardłowo-krtaniowy u dziecka

LPR może występować również u najmłodszych, a jego objawy mogą różnić się w zależności od wieku dziecka. U starszych dzieci mogą pojawiać się m.in. przewlekły kaszel, chrypka, częste odchrząkiwanie, uczucie zalegania w gardle czy nieprzyjemny posmak w ustach. U młodszych refluks może objawiać się m.in. ulewaniem, trudnościami podczas karmienia, niepokojem po posiłkach lub nawracającą chrypką. W przypadku podejrzenia refluksu krtaniowo-gardłowego u dziecka wskazana jest konsultacja z pediatrą, który oceni przyczynę dolegliwości i zdecyduje o potrzebie dalszej diagnostyki oraz leczenia.

Bibliografia:

1. Dobrzyński P., Ziuzia L., Pozaprzełykowe objawy choroby refluksowej przełyku – patofizjologia, diagnostyka i leczenie, Polski Przeglą Otolaryngologiczny, Volume: 5, No.: 2, 2016, online: https://otorhinolaryngologypl.com/article/95289/pl [dostęp: 03.09.2026]
2. Dołęgowska E., Włodarczyk E., Piłka E., Refluks krtaniowo-gardłowy w chorobach laryngologicznych u dzieci, Nowa Audiofonologia, 2021; 10(1): 48–52, online https://www.nowaaudiofonologia.pl/pdf-138278-69152 [dostęp: 03.09.2026]
3. Kantczak A., Bielecki I., Refluks krtaniowo-gardłowy u dzieci - aktualne
   spojrzenie laryngologa, Polski Przegląd Otorynolaryngologiczny, 2022, t.11, no. 4, pp. 42–48
4. Kowalik K., Krzeski A., Rola pepsyny w refluksie krtaniowogardłowym, Otolaryngologia Polska, 2017; 71 (6): 7-13
5. Pietruszewska W., Janiak M., Pietrzak M.M.,Refluks krtaniowo-gardłowy: diagnostyczne i lecznicze wyzwanie dla otolaryngologa i gastroenterologa, Otolaryngologia Polska, Volume: 79, No.: 6, 2025, online: https://otolaryngologypl.com/article/555225/pl [dostęp: 03.09.2026.