Przerost migdałka gardłowego – przyczyny, objawy, leczenie

Przerost migdałka gardłowego to schorzenie polegające na nadmiernym powiększeniu tkanki limfatycznej zlokalizowanej w części nosowej gardła. Problem ten najczęściej rozpoznawany jest u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym, jednak bywa, że występuje także u osób dorosłych. Powiększony migdałek może utrudniać oddychanie przez nos, sprzyjać nawracającym infekcjom górnych dróg oddechowych oraz powodować zaburzenia snu, a w następstwie pogorszenie funkcjonowania w ciągu dnia. Ze względu na różnorodność objawów oraz możliwe konsekwencje zdrowotne, istotne znaczenie ma właściwa diagnostyka i wdrożenie odpowiedniego leczenia.

Jak wygląda trzeci migdał?

Trzeci migdał jest skupiskiem tkanki limfatycznej znajdującym się w tylnej części nosogardła, za jamą nosową. W prawidłowych warunkach ma niewielkie rozmiary i nie powoduje żadnych dolegliwości. Jego powierzchnia jest pofałdowana, zbudowana z licznych bruzd i zagłębień, które zwiększają kontakt z drobnoustrojami przedostającymi się do organizmu przez nos i drogi oddechowe. Ze względu na swoje położenie migdałek gardłowy nie jest widoczny podczas zwykłego oglądania gardła. Jego ocenę umożliwiają specjalistyczne badania laryngologiczne, takie jak endoskopia nosa i nosogardła lub badania obrazowe. W przypadku przerostu trzeci migdał może znacznie powiększyć swoją objętość, częściowo lub całkowicie blokując przepływ powietrza przez nos oraz utrudniając prawidłową wentylację ucha środkowego.

Przerośnięty trzeci migdał – przyczyny

Do przerostu migdałka gardłowego dochodzi najczęściej w wyniku przewlekłej lub nawracającej stymulacji układu odpornościowego. Jedną z głównych przyczyn są częste infekcje wirusowe i bakteryjne górnych dróg oddechowych, które prowadzą do rozrostu tkanki limfatycznej jako elementu reakcji obronnej organizmu. Istotną rolę odgrywają również predyspozycje immunologiczne oraz wiek – migdałek gardłowy wykazuje największą aktywność w okresie dzieciństwa, kiedy układ odpornościowy intensywnie uczy się rozpoznawania patogenów. W tym czasie może dojść do jego fizjologicznego powiększenia. Do czynników sprzyjających przerostowi zalicza się także alergie wziewne, przewlekły stan zapalny błony śluzowej nosa oraz ekspozycję na zanieczyszczenia powietrza i dym tytoniowy. W niektórych przypadkach istotne znaczenie mogą mieć także anatomiczne uwarunkowania oraz powtarzające się infekcje uszu i zatok.

• Częste infekcje wirusowe górnych dróg oddechowych.
• Nawracające infekcje bakteryjne nosa i gardła.
• Przewlekłe stany zapalne błony śluzowej nosa.
• Alergie wziewne powodujące obrzęk i przerost tkanki.
• Zanieczyszczone powietrze i ekspozycja na dym tytoniowy.
• Naturalnie większa aktywność układu odpornościowego u dzieci.
• Predyspozycje organizmu do nadmiernych reakcji immunologicznych.
• Nawracające problemy zdrowotne zatok i uszu.
• Uwarunkowania anatomiczne utrudniające drożność nosa.

Przerośnięty migdał objawy

Pierwszym symptomem przerostu migdałka gardłowego są najczęściej narastające trudności w oddychaniu przez nos, które z czasem prowadzą do oddychania przez usta, szczególnie w czasie snu. Wraz z postępem problemu pojawia się chrapanie oraz niespokojny sen, niekiedy z epizodami bezdechów sennych. Często występuje przewlekły katar lub uczucie zatkanego nosa, które nie ustępuje mimo standardowego leczenia infekcji. Do tego mogą dołączać nawracające infekcje górnych dróg oddechowych oraz charakterystyczna, nosowa barwa głosu. W bardziej zaawansowanych przypadkach przerost migdałka wpływa na drożność trąbki słuchowej, co może powodować częste zapalenia uszu, pogorszenie słuchu oraz uczucie zatkania w obrębie ucha.

• Narastające trudności w oddychaniu przez nos.
• Oddychanie przez usta, szczególnie w czasie snu.
• Chrapanie oraz niespokojny sen.
• Epizody bezdechów sennych.
• Przewlekły katar lub uczucie zatkanego nosa.
• Nawracające infekcje górnych dróg oddechowych.
• Nosowa barwa głosu.
• Nawracające zapalenia uszu.
• Pogorszenie słuchu.
• Uczucie zatkania uszu.

Jak zdiagnozować trzeci migdał?

Rozpoznanie przerostu migdałka gardłowego opiera się przede wszystkim na ocenie objawów oraz badaniu laryngologicznym. Podstawowym elementem diagnostyki jest wywiad lekarski, który pozwala ocenić m.in. sposób oddychania, występowanie chrapania, nawracające infekcje oraz ewentualne problemy ze słuchem. W celu potwierdzenia rozpoznania wykonuje się badanie endoskopowe, które umożliwia bezpośrednią ocenę migdałka gardłowego w nosogardle. W niektórych przypadkach stosuje się również badania obrazowe, takie jak RTG boczne nosa i nosogardła, szczególnie gdy ocena endoskopowa jest utrudniona. Dodatkowo pomocne mogą być badania słuchu, np. audiometria lub tympanometria, które pozwalają ocenić wpływ przerostu migdałka na funkcjonowanie ucha środkowego.

Trzeci migdałek leczenie

Postępowanie w przypadku przerostu migdałka gardłowego zależy od nasilenia objawów oraz wieku pacjenta. W łagodniejszych przypadkach stosuje się leczenie zachowawcze, którego celem jest zmniejszenie stanu zapalnego i poprawa drożności nosa. Istotne znaczenie ma również leczenie wspomagające, takie jak płukanie nosa solą fizjologiczną oraz ograniczenie czynników drażniących, np. dymu tytoniowego. Jeśli objawy są nasilone, przewlekłe lub prowadzą do powikłań (np. zaburzeń słuchu czy bezdechów sennych), rozważa się leczenie operacyjne polegające na usunięciu migdałka gardłowego (adenotomię).

Leki obkurczające trzeci migdał

W leczeniu objawowym stosuje się preparaty zmniejszające obrzęk i stan zapalny błony śluzowej nosa, co pośrednio poprawia drożność nosogardła. Najczęściej są to glikokortykosteroidy donosowe, które ograniczają stan zapalny i mogą zmniejszać przerost tkanki limfatycznej. Doraźnie wykorzystuje się również krople lub spraye obkurczające błonę śluzową nosa, które szybko zmniejszają obrzęk i ułatwiają oddychanie. W przypadku współistniejącej alergii leczenie uzupełnia się lekami przeciwhistaminowymi, które redukują reakcję alergiczną i wspierają zmniejszenie obrzęku.

Adenotomia - usunięcie migdałka gardłowego

Adenotomia to zabieg operacyjny polegający na usunięciu przerośniętego migdałka gardłowego. Wykonuje się go najczęściej w przypadku utrzymujących się trudności w oddychaniu przez nos, nawracających infekcji oraz zaburzeń snu, w tym chrapania i bezdechów sennych. Zabieg trwa krótko i przeprowadza się go w znieczuleniu ogólnym. Podczas adenotomii usuwana jest tkanka migdałka z nosogardła, przez jamę ustną, bez widocznych nacięć na skórze. W większości przypadków pacjent wraca do domu w ciągu jednego dnia lub po krótkiej obserwacji szpitalnej. Po zabiegu następuje okres rekonwalescencji, w którym może utrzymywać się niewielki ból gardła lub dyskomfort przy połykaniu. Efekty obejmują przede wszystkim poprawę drożności nosa oraz zmniejszenie częstości infekcji dróg oddechowych.

Przerost migdałka gardłowego – powikłania

Nieleczony lub znacznie przerośnięty migdałek gardłowy może prowadzić do szeregu powikłań, które wpływają na codzienne funkcjonowanie oraz ogólny stan zdrowia. Jednym z najczęstszych problemów są przewlekłe trudności w oddychaniu przez nos, które mogą skutkować utrwalonym oddychaniem przez usta oraz zaburzeniami snu. Do częstych powikłań należą również nawracające infekcje górnych dróg oddechowych, zapalenia ucha środkowego oraz niedosłuch związany z zaleganiem płynu w uchu. Długotrwałe zaburzenia drożności nosa mogą także wpływać na rozwój mowy, prowadząc do jej nosowej barwy oraz problemów logopedycznych, takich jak nieprawidłowa artykulacja i opóźnienia w rozwoju mowy. Przewlekły przerost migdałka gardłowego, szczególnie u dzieci, może również powodować problemy ortodontyczne, takie jak nieprawidłowy rozwój zgryzu czy zwężenie łuku zębowego, wynikające z utrwalonego oddychania przez usta. W bardziej zaawansowanych przypadkach mogą pojawić się zaburzenia koncentracji, zmęczenie w ciągu dnia oraz pogorszenie jakości snu, związane z epizodami bezdechów sennych.

Bibliografia:

1. Gryczyńska D., Migdałki – stały dylemat laryngologów i pediatrów, Medycyna Biologiczna, październik-grudzień, zeszyt 4, 2009, online: https://heel.pl/wp-content/uploads/2025/03/lymphomyosot_tonsils_-_a_constant_dilemma_of_ent_and_pediatricians_d._gryczyska.pdf [dostęp: 23.06.2026]
2. Krajewska I., Zawadzka-Głos L., Czy alergia może być przyczyną przerostu migdałków? Nowa Pediatria 2/2015.
3. Mikołajczyk M., Młynarczyk J., Przerost tkanki limfatycznej górnych dróg oddechowych a problemy ortodontyczne, Alergoprofil, Vol. 12, Nr 1, 2016.
4. Skotnicka B., Czy możliwe jest leczenie zachowawcze przerostu trzeciego migdałka i migdałków podniebiennych („obkurczanie” za pomocą np. leku Lymphomyosot, glikokortykosteroidów donosowych, proszków z efedryną lub innych preparatów)? Online: https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.6.3.1. [dostęp: 23.06.2026]