Melisa - właściwości, wskazania i skutki uboczne

Melisa lekarska to aromatyczna roślina zielarska należąca do rodziny jasnotowatych, ceniona za swoje właściwości uspokajające i wspierające dobre samopoczucie. Naturalnie występuje w rejonie Morza Śródziemnego, jednak obecnie uprawiana jest również w wielu innych częściach Europy. Charakterystyczny, cytrynowy zapach liści sprawia, że melisa znajduje zastosowanie nie tylko w ziołolecznictwie, ale także w kuchni i kosmetyce. Najczęściej wykorzystywaną odmianą jest melisa lekarska (Melissa officinalis), dostępna w postaci suszu, herbatek, kapsułek, kropli czy olejków eterycznych. Preparaty z melisą są najczęściej stosowane w stanach napięcia nerwowego oraz bólu brzucha. Choć melisa uznawana jest za surowiec roślinny o stosunkowo wysokim profilu bezpieczeństwa, ostrożność w stosowaniu zaleca się m.in. osobom przyjmującym leki uspokajające, nasenne lub wpływające na czynność tarczycy. W niektórych przypadkach mogą pojawić się działania niepożądane, takie jak senność, obniżenie koncentracji czy dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego.

Wskazania - na co pomaga melisa?

Melisa stosowana jest jako naturalne wsparcie w stanach napięcia nerwowego, stresu i problemach z zasypianiem. Preparaty zawierające wyciąg z melisy wykorzystywane są również pomocniczo przy rozdrażnieniu, uczuciu niepokoju oraz okresowym pogorszeniu samopoczucia. Ze względu na swoje właściwości rozkurczowe roślina znajduje zastosowanie także przy niektórych dolegliwościach ze strony układu pokarmowego, takich jak wzdęcia, niestrawność czy skurcze jelit. Melisa bywa ponadto składnikiem preparatów wspierających relaksację i wyciszenie organizmu.

Melisa właściwości

Melisa zawiera liczne substancje aktywne odpowiadające za jej działanie prozdrowotne. Do najważniejszych należą olejki eteryczne, w tym cytral, cytronelal i geraniol, które nadają roślinie charakterystyczny cytrynowy aromat oraz wykazują działanie relaksujące i łagodzące. W liściach melisy obecne są również kwasy fenolowe, zwłaszcza kwas rozmarynowy, uznawany za związek o właściwościach przeciwutleniających. Roślina ta dostarcza także flawonoidów, garbników i triterpenów, które mogą wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym oraz wpływać korzystnie na funkcjonowanie układu nerwowego i pokarmowego. Dzięki takiemu składowi melisa wykazuje wielokierunkowe działanie i znajduje zastosowanie zarówno w preparatach uspokajających, jak i wspierających trawienie.

Czy melisa uspokaja?

Melisa jest jedną z najczęściej stosowanych roślin o działaniu łagodnie uspokajającym. Za efekt ten odpowiadają przede wszystkim olejki eteryczne oraz kwas rozmarynowy, które wpływają na układ nerwowy, wspierając wyciszenie i redukcję napięcia. Działanie melisy ma charakter delikatny, dlatego sprawdza się głównie w stanach łagodnego stresu, rozdrażnienia oraz przy trudnościach z zasypianiem. Melisa nie działa silnie sedatywnie, lecz sprzyja stopniowemu obniżeniu pobudzenia organizmu.

Melisa na żołądek

Melisa wykazuje działanie rozkurczowe na mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, co może przynosić ulgę w dolegliwościach takich jak skurcze żołądka, wzdęcia czy niestrawność. Za ten efekt odpowiadają głównie olejki eteryczne oraz związki polifenolowe, które wspierają prawidłową pracę układu trawiennego i mogą łagodzić uczucie dyskomfortu po posiłkach. Dodatkowo melisa łagodzi napięcie nerwowe, które często nasila objawy ze strony żołądka i jelit.

Czy melisa obniża ciśnienie?

Melisa może wykazywać łagodne działanie wspierające obniżenie ciśnienia tętniczego, głównie pośrednio – poprzez efekt uspokajający i redukcję napięcia nerwowego. W sytuacjach stresowych, gdy ciśnienie wzrasta na tle emocjonalnym, jej działanie relaksujące może sprzyjać jego normalizacji. Nie jest jednak traktowana jako roślina hipotensyjna o silnym, bezpośrednim wpływie na wartości ciśnienia, dlatego nie zastępuje leczenia nadciśnienia.

Stosowanie – melisa do picia

Herbata z melisy jest jedną z najpopularniejszych form wykorzystania tej rośliny w codziennej suplementacji i wsparciu organizmu. Przygotowuje się ją najczęściej z suszonych liści, które po zalaniu gorącą wodą uwalniają cenne związki aktywne, takie jak olejki eteryczne i polifenole. Napar najlepiej parzyć pod przykryciem przez kilka do kilkunastu minut, co pozwala zachować jego aromat oraz właściwości. Herbata z melisy może być stosowana wieczorem w celu wyciszenia organizmu i ułatwienia zasypiania, a także w ciągu dnia w sytuacjach zwiększonego napięcia nerwowego. Często sięga się po nią również po posiłkach, aby wspomóc procesy trawienne i złagodzić uczucie ciężkości w żołądku. Oprócz klasycznego naparu melisa dostępna jest także w formie herbatek ekspresowych, mieszanek ziołowych oraz płynnych ekstraktów.

Ile melisy dziennie?

Najczęściej zaleca się spożywanie 1–3 filiżanek naparu z melisy dziennie, w zależności od indywidualnych potrzeb i reakcji organizmu. W przypadku herbat ziołowych standardowa porcja to zwykle 1–2 g suszu na jedną filiżankę, parzona kilka razy w ciągu dnia. W przypadku suplementów diety lub ekstraktów dawkowanie zawsze powinno być zgodne z zaleceniami producenta.

Czy dzieci mogą pić melisę?

Melisa uznawana jest za jedno z łagodniejszych ziół i może być stosowana również u dzieci, jednak w przypadku produktów leczniczych najczęściej zaleca się jej stosowanie dopiero od 12. roku życia. W praktyce napary o bardzo łagodnym stężeniu bywają prowadzane do diety młodszych dzieci, najczęściej jako składnik  gotowych mieszanek ziołowych, gdzie łączy się ją z innymi roślinami o łagodnym profilu działania. 

Melisa przeciwwskazania

Choć melisa uznawana jest za roślinę o łagodnym profilu działania, jej stosowanie nie jest wskazane dla każdego. Ostrożność powinny zachować osoby z nadwrażliwością na rośliny z rodziny jasnotowatych, u których mogą wystąpić reakcje alergiczne. Przeciwwskazaniem może być również jednoczesne stosowanie leków o działaniu uspokajającym lub nasennym, ponieważ melisa może nasilać ich efekt i prowadzić do nadmiernej senności. Ze względu na brak wystarczających danych nie zaleca się stosowania wysokich dawek melisy u kobiet w ciąży i karmiących piersią bez konsultacji ze specjalistą. W przypadku chorób przewlekłych oraz regularnego przyjmowania leków wskazana jest rozwaga i indywidualna ocena bezpieczeństwa stosowania.

Nadmiar melisy – skutki uboczne

Melisa stosowana w umiarkowanych ilościach jest dobrze tolerowana, jednak jej nadmierne spożycie może prowadzić do wystąpienia niepożądanych reakcji. Najczęściej obserwuje się wzmożoną senność, spowolnienie reakcji oraz uczucie zmęczenia, co wynika z nasilonego działania uspokajającego. Przy bardzo dużych dawkach możliwe jest obniżenie koncentracji oraz osłabienie czujności. U niektórych osób mogą pojawić się także dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, takie jak nudności, bóle brzucha czy dyskomfort trawienny. 

Nieznane oblicze melisy

Melisa bywa zazwyczaj postrzegana jedynie jako łagodne zioło uspokajające, tymczasem jej zastosowanie jest znacznie szersze. Olejki eteryczne obecne w liściach melisy odpowiadają za jej charakterystyczny, cytrynowy zapach i znajdują zastosowanie m.in. w aromaterapii oraz kosmetykach o działaniu relaksującym i odświeżającym.

• Hydrolaty melisowe powstające w procesie destylacji, wykorzystywane są jako delikatne toniki do skóry wrażliwej, łagodzące i kojące podrażnienia.
• Intensywny aromat świeżej melisy może działać odstraszająco np. na komary, dlatego bywa wykorzystywana w domowych, roślinnych metodach ochrony.

Bibliografia:

1. Jędrzejko K., Kowalczyk B., Bacler-Żbikowska B., Rośliny kosmetyczne, © Copyright by Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach, Katowice 2012, online: https://ppm.edu.pl/docstore/download/SUMa84162741c9e4e38872b63a288d1270b/Rosliny_kosmetyczne.pdf?entityType=book [dostęp: 16.05.2026]
2. Nurzyńska-Wierdak R., Melisa lekarska(Melissa officinalis L.) – skład chemiczny  i aktywność biologiczna, Katedra Warzywnictwa i Roślin Leczniczych, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, 2013. online: https://czasopisma.up.lublin.pl/ah/article/view/622/481 [dostęp: 16.05.2026]
3. Połumackanycz M., Wesołowski M., Viapiana A., Właściwości prozdrowotne melisy lekarskiej (Melissa officinalis L.), © Farm Pol, 2019, 75(12): 659–663, online: https://www.ptfarm.pl/PF/przeglad-numerow/-/28443 [dostęp: 16.05.2026]