Choroby weneryczne – rodzaje, diagnozowanie i leczenie chorób przenoszonych drogą płciową

Choroby weneryczne to choroby przenoszone drogą płciową (STD – ang. Sexually Transmitted Diseases), do których dochodzi najczęściej w wyniku kontaktów seksualnych. Wśród chorób przenoszonych drogą płciową wymienia się m.in. chlamydiozę, rzeżączkę, kiłę, rzęsistkowicę, opryszczkę narządów płciowych, zakażenia HPV oraz HIV. Poszczególne infekcje różnią się objawami, przebiegiem i sposobem leczenia, a odpowiednio przeprowadzona diagnostyka pozwala określić przyczynę dolegliwości i dobrać właściwe postępowanie. Niektóre choroby weneryczne mogą przez długi czas przebiegać bezobjawowo, co utrudnia ich rozpoznanie i sprzyja nieświadomemu przenoszeniu zakażenia.

Choroba weneryczna co to?

Określenie „weneryczna” wywodzi się od Venus, czyli rzymskiej bogini miłości, i nawiązuje do związku tych chorób ze współżyciem seksualnym. Do chorób wenerycznych zalicza się zakażenia bakteryjne, wirusowe, pasożytnicze oraz grzybicze. Choć najczęściej dotyczą narządów płciowych, mogą objąć również inne części ciała, takie jak odbyt, jama ustna a nawet oczy. Do zakażenia może dojść podczas stosunków waginalnych, analnych i oralnych, a w przypadku niektórych infekcji także przez bezpośredni kontakt ze skórą lub błonami śluzowymi.

Jakie są choroby weneryczne?

Do najczęściej występujących chorób wenerycznych należą: chlamydioza, rzeżączka, kiła, rzęsistkowica, opryszczka narządów płciowych, zakażenia wirusem HPV, HIV oraz wirusowe zapalenie wątroby typu B. Poszczególne choroby weneryczne różnią się sposobem przenoszenia, objawami, przebiegiem oraz metodami diagnostyki i leczenia. 

Chlamydioza

Chlamydioza jest zakażeniem wywołanym przez bakterię Chlamydia trachomatis. U wielu osób przebiega bez wyraźnych objawów. Jeśli występuje, u kobiet może obejmować nieprawidłową wydzielinę z pochwy, krwawienia międzymiesiączkowe lub po stosunku oraz ból podczas oddawania moczu. U mężczyzn częściej pojawia się wydzielina z cewki moczowej, pieczenie przy mikcji i ból lub obrzęk jąder. Zakażenie może również obejmować odbytnicę i powodować ból, wydzielinę lub krwawienie z odbytu.

Rzeżączka

Rzeżączkę wywołuje bakteria Neisseria gonorrhoeae. Zakażenie może dotyczyć zarówno narządów płciowych, odbytnicy, gardła jak i spojówek, dlatego objawy zależą od miejsca infekcji. W przypadku zakażenia układu moczowo-płciowego charakterystyczne są ropna wydzielina z cewki moczowej, pieczenie podczas oddawania moczu oraz ból w obrębie narządów płciowych. Rzeżączka odbytu może powodować ból, świąd, wydzielinę lub krwawienie. Zakażenie gardła często nie daje objawów, a jeśli występują, mogą przypominać infekcję gardła. Rzeżączkowe zapalenie spojówek powoduje natomiast silne zaczerwienienie oka i ropną wydzielinę.

Kiła

Kiła jest zakażeniem wywołanym przez krętka bladego (Treponema pallidum) i rozwija się etapami. Pierwszym objawem może być pojedyncze, zwykle bezbolesne owrzodzenie w miejscu wniknięcia bakterii. W drugim okresie choroby pojawia się wysypka, która może obejmować również dłonie i podeszwy stóp, a także gorączka, osłabienie i powiększenie węzłów chłonnych. Objawy mogą następnie ustąpić, mimo że zakażenie nadal pozostaje w organizmie.

Rzęsistkowica

Rzęsistkowica jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez Trichomonas vaginalis. U kobiet zakażenie może powodować obfitą, pienistą wydzielinę z pochwy o żółtawym lub zielonkawym zabarwieniu, nieprzyjemny zapach, świąd, pieczenie oraz ból podczas stosunku lub oddawania moczu. U mężczyzn najczęściej przebiega bezobjawowo, ale może powodować pieczenie przy oddawaniu moczu, podrażnienie prącia lub wydzielinę z cewki moczowej.

Opryszczka narządów płciowych

Opryszczkę narządów płciowych wywołują wirusy HSV-1 lub HSV-2. Zakażenie może początkowo powodować pieczenie, swędzenie lub mrowienie skóry, po czym pojawiają się skupiska bolesnych pęcherzyków. Po ich pęknięciu powstają płytkie nadżerki i owrzodzenia. Podczas pierwszego epizodu mogą wystąpić również objawy ogólne, takie jak gorączka, bóle mięśni czy powiększenie węzłów chłonnych. Wirus pozostaje w organizmie i może powodować nawroty zmian.

Zakażenie wirusem HPV

HPV to grupa wirusów brodawczaka ludzkiego obejmująca ponad 200 typów. Niektóre typy HPV odpowiadają za powstawanie brodawek i kłykcin kończystych w okolicy narządów płciowych, odbytu lub jamy ustnej. Z kolei zakażenie typami wysokiego ryzyka, przede wszystkim HPV 16 i 18, może prowadzić do rozwoju zmian przedrakowych i nowotworów, w tym raka szyjki macicy, odbytu, prącia, sromu, pochwy oraz części gardła. Zakażenie HPV często przebiega bezobjawowo i może samoistnie ustąpić. Przed zakażeniem wybranymi typami wirusa można chronić się poprzez szczepienie przeciw HPV.

HIV i AIDS

HIV to wirus, który atakuje komórki układu odpornościowego, przede wszystkim limfocyty CD4. Początkowe zakażenie może przypominać infekcję grypopodobną albo nie powodować żadnych objawów. W kolejnych latach stopniowe osłabienie odporności zwiększa podatność na zakażenia i niektóre choroby nowotworowe. AIDS jest najbardziej zaawansowanym stadium zakażenia HIV. Dzięki leczeniu antyretrowirusowemu możliwe jest zahamowanie namnażania wirusa i utrzymanie sprawności układu odpornościowego.

Wirusowe zapalenie wątroby typu B

Wirusowe zapalenie wątroby typu B jest wywoływane przez wirus HBV, który może być przenoszony m.in. podczas kontaktów seksualnych oraz przez kontakt z zakażoną krwią. Ostre zakażenie może przebiegać bezobjawowo lub powodować zmęczenie, nudności, wymioty, ból brzucha, ciemne zabarwienie moczu i zażółcenie skóry oraz białkówek oczu. U części osób zakażenie przechodzi w postać przewlekłą, która może przez lata nie dawać wyraźnych objawów.

Badania na choroby weneryczne

W diagnostyce chorób wenerycznych wykorzystuje się m.in. badania krwi, moczu oraz wymazy z pochwy, szyjki macicy, cewki moczowej, gardła lub odbytu. W przypadku zmian skórnych lub owrzodzeń materiał do badania może zostać pobrany również bezpośrednio ze zmiany.

• W kierunku HIV, kiły oraz wirusowego zapalenia wątroby typu B i C wykonuje się przede wszystkim badania krwi. C
• Chlamydiozę i rzeżączkę można wykryć na podstawie odpowiednio pobranego materiału z dróg moczowo-płciowych lub innych miejsc narażonych na zakażenie.
• W diagnostyce zakażenia HPV stosuje się przede wszystkim testy molekularne wykrywające DNA wirusa. 

Dostępne są również domowe testy diagnostyczne w kierunku wybranych chorób przenoszonych drogą płciową. W zależności od rodzaju mogą wykorzystywać próbkę krwi, moczu lub wymaz i służyć do wstępnego wykrywania określonych zakażeń. Wynik dodatni testu domowego powinien zostać zweryfikowany za pomocą odpowiedniego badania laboratoryjnego, natomiast wynik ujemny nie zawsze wyklucza zakażenie, szczególnie jeśli badanie wykonano zbyt wcześnie od momentu możliwego zakażenia.

Choroby przenoszone drogą płciową – leczenie

Sposób leczenia chorób przenoszonych drogą płciową zależy przede wszystkim od rodzaju zakażenia. W przypadku infekcji bakteryjnych, takich jak chlamydioza, rzeżączka czy kiła, stosuje się odpowiednio dobrane antybiotyki. Rzęsistkowicę leczy się za pomocą leków przeciwpasożytniczych, natomiast w zakażeniach wirusowych, m.in. opryszczce narządów płciowych, HIV czy wirusowym zapaleniu wątroby typu B, stosuje się leki przeciwwirusowe odpowiednie dla danego zakażenia. Nie każdą infekcję można całkowicie wyeliminować z organizmu. W przypadku HIV oraz opryszczki narządów płciowych leczenie pozwala przede wszystkim ograniczyć aktywność wirusa i zmniejszyć ryzyko związanych z nim powikłań. W przypadku niektórych zakażeń, m.in. chlamydiozy, rzeżączki, kiły i rzęsistkowicy konieczne może być również przebadanie i leczenie partnera seksualnego, nawet jeśli nie występują u niego objawy.

Zapobieganie chorobom wenerycznym

Podstawą skutecznej profilaktyki chorób wenerycznych jest przede wszystkim bezpieczne zachowanie podczas kontaktów seksualnych. Ważne znaczenie ma stosowanie prezerwatyw, ograniczenie liczby partnerów seksualnych oraz regularne wykonywanie badań w kierunku zakażeń. W profilaktyce wybranych chorób istotną rolę odgrywają również szczepienia, m.in. przeciwko HPV oraz wirusowemu zapaleniu wątroby typu B. W przypadku pojawienia się objawów sugerujących chorobę weneryczną warto powstrzymać się od kontaktów seksualnych do czasu przeprowadzenia diagnostyki i rozpoczęcia leczenia –  pozwoli to ograniczyć dalsze rozprzestrzenianie się zakażenia.

Bibliografia:

1. Ludwikowska K., Karlikowska–Skwarnik M., Szenborn L., Choroby przenoszone drogą płciową u nastolatków, online: https://www.forumginekologii.pl/artykul/choroby-przenoszone-droga-plciowa-u-nastolatkow [dostęp: 27.08.2026]
2. Obcowska-Hamerska A., Basaj J., Choroby przenoszone drogą płciową powodujące objawy proktologiczne. Część 1. Choroby o etiologii bakteryjnej, Nowa Med 2022; 29(4): 148-157, online: https://www.nowamedycyna.pl/wp-content/uploads/2023/02/nm_2022_148-157.pdf [dostęp: 27.08.2026]
3. Walter F., Choroby weneryczne T. 1 ; Dermatologia, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1950.
4. Wieczorek-Szukała K., Choroby weneryczne w XXI wieku – dlaczego wciąż są problemem i kto jest najbardziej narażony? Online: https://wylecz.to/uklad-moczowo-plciowy/choroby-weneryczne-w-xxi-wieku [dostęp: 27.08.2026]