Hemoroidy - przyczyny żylaków odbytu i leczenie hemoroidów

Hemoroidy to wstydliwe schorzenie związane z poszerzeniem naczyń żylnych w okolicach odbytu. Jeśli nie zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznane i leczone, mogą powodować dyskomfort, ból, a nawet poważne komplikacje. Znajomość czynników sprzyjających ich powstawaniu pomoże w profilaktyce, a świadomość dostępnych metod leczenia – zarówno domowych, jak i farmakologicznych – może przynieść szybką ulgę i poprawić komfort życia.

Co to są hemoroidy?

Hemoroidy to naturalnie występujące struktury naczyniowe zlokalizowane w kanale odbytu Wyróżniamy hemoroidy zewnętrzne i hemoroidy wewnętrzne. Ich zadaniem jest wspomaganie kontroli wypróżniania. Gdy hemoroidy ulegają powiększeniu lub stanom zapalnym mamy do czynienia z rozwojem choroby hemoroidalnej, potocznie nazywanej żylakami odbytu. Objawy takie jak swędzenie, pieczenie, krwawienie czy ból podczas wypróżniania są sygnałem, że hemoroidy wymagają specjalistycznej diagnostyki i właściwego leczenia.

Hemoroidy odbytu – przyczyny

Guzki krwawnicze rozwijają się na skutek zwiększonego ciśnienia w obrębie żył odbytu i odbytnicy. Do najczęstszych przyczyn należą przewlekłe zaparcia, długotrwałe przebywanie na toalecie oraz siedzący tryb życia. Ryzyko wzrasta również w czasie ciąży, kiedy powiększająca się macica uciska naczynia krwionośne. Inne czynniki sprzyjające to otyłość, niewłaściwa dieta uboga w błonnik, nadmierny wysiłek, a także predyspozycje genetyczne. Zrozumienie przyczyn pozwoli skutecznie zapobiegać hemoroidom i wdrożyć odpowiednie leczenie.

• Przewlekłe zaparcia
• Siedzący tryb życia i brak aktywności fizycznej
• Ciąża i nacisk powiększonej macicy na naczynia krwionośne
• Otyłość i dieta uboga w błonnik
• Nadmierny wysiłek fizyczny, dźwiganie ciężarów
• Predyspozycje genetyczne

Leczenie hemoroidów

Leczenie hemoroidów zależy od stopnia zaawansowania choroby oraz rodzaju zmian. W łagodniejszych przypadkach pomocne są preparaty dostępne bez recepty, takie jak maści, czopki i kremy na hemoroidy. Ważną rolę odgrywa także zmiana stylu życia, w tym odpowiednia - bogata w błonnik dieta i unikanie długiego siedzenie. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne może być zastosowanie zabiegów medycznych. 

Hemoroidy zewnętrzne

Leczenie hemoroidów zewnętrznych skupia się na łagodzeniu bólu, obrzęku i stanu zapalnego. W terapii najczęściej stosuje się kremy, żele i maści na hemoroidy zawierające składniki o działaniu przeciwzapalnym, przeciwbólowym i ściągającym, takie jak hydrokortyzon, lidokaina czy wyciąg z kasztanowca. Skuteczne mogą być także preparaty z nagietkiem, oczarem wirginijskim lub tlenkiem cynku, które dodatkowo przyspieszają gojenie. Ulgę przynoszą ciepłe nasiadówki, na przykład z dodatkiem rumianku lub kory dębu. W leczeniu ważne jest również dbanie o codzienną higienę i noszenie przewiewnej bielizny. W przypadku nasilonych objawów może być konieczne leczenie zabiegowe pod kontrolą specjalisty.

Hemoroidy wewnętrzne

Leczenie hemoroidów wewnętrznych zależy od stopnia zaawansowania zmian. W początkowych stadiach skuteczne są czopki na hemoroidy, które łagodzą stan zapalny, zmniejszają obrzęk i przyspieszają gojenie błony śluzowej. W ich składzie często znajdują się substancje takie jak tribenozyd, lidokaina, wyciąg z ruszczyka czy glikokortykosteroidy. Ważnym elementem terapii jest również zmiana diety na bogatą w błonnik oraz unikanie zaparć. W bardziej zaawansowanych przypadkach konieczne może być zastosowanie zabiegów, takich jak skleroterapia, gumkowanie (metoda Barrona) lub leczenie chirurgiczne. 

• Skleroterapia to mało inwazyjna metoda leczenia hemoroidów, polegająca na wstrzyknięciu specjalnego preparatu powodującego zamknięcie naczyń krwionośnych i stopniowe zmniejszanie się hemoroidów.
• Gumkowanie (metoda Barrona) polega na założeniu specjalnej gumowej opaski na podstawę hemoroida, co odcina dopływ krwi, prowadząc do jego obumarcia i odpadnięcia po kilku dniach.
• Chirurgiczne leczenie hemoroidów stosowane w zaawansowanych przypadkach, polega na operacyjnym usunięciu zmienionych chorobowo guzków krwawniczych, najczęściej metodą klasyczną lub przy użyciu nowoczesnych technik minimalnie inwazyjnych.

Odpowiednio wcześnie wdrożone leczenie pozwala skutecznie kontrolować objawy i poprawić komfort życia.

Jak pozbyć się hemoroidów? Leczenie domowe

Przekazywane z pokolenia na pokolenie domowe, naturalne sposoby na hemoroidy wciąż cieszą się dużą popularnością. 

• Jedną z najczęściej polecanych metod są ciepłe nasiadówki – kąpiele w naparach z rumianku, kory dębu czy nagietka pomagają złagodzić ból, zmniejszyć stan zapalny i przyspieszyć gojenie.
• Zimne okłady lub przykładanie lodu może szybko zmniejszyć obrzęk i przynieść ulgę.
• Naturalne maści na bazie propolisu, aloesu czy oleju kokosowego łagodzą podrażnienia i przyspieszają regenerację skóry. 

Dieta na hemoroidy

Dieta odgrywa ogromną rolę zarówno w zapobieganiu, jak i w leczeniu hemoroidów. Podstawą jadłospisu powinny być produkty bogate w błonnik – pełnoziarniste pieczywo, kasze, brązowy ryż, warzywa i owoce – które wspomagają prawidłową pracę jelit i zapobiegają zaparciom. Szczególnie warto sięgać po śliwki, jabłka, buraki, marchew czy brokuły. Niezwykle ważne jest również regularne spożywanie odpowiedniej ilości płynów, szczególnie wody, co pozwoli utrzymać właściwe nawodnienie organizmu i zmiękczyć masy kałowe. Wskazane jest ograniczenie produktów ciężkostrawnych, tłustych, ostrych przypraw oraz alkoholu, które mogą nasilać podrażnienia i dolegliwości bólowe. Odpowiednio skomponowana dieta nie tylko złagodzi objawy, ale także pomoże zmniejszyć ryzyko nawrotu choroby hemoroidalnej.

Co jeść przy hemoroidach?

• pełnoziarniste pieczywo, makarony i kasze (np. kasza gryczana, jęczmienna),
• brązowy ryż i płatki owsiane,
• świeże warzywa – zwłaszcza buraki, marchew, brokuły, szpinak, cukinia,
• owoce bogate w błonnik – śliwki, jabłka, gruszki, jagody, maliny,
• rośliny strączkowe – soczewica, ciecierzyca, fasola,
• orzechy i nasiona (np. siemię lniane, nasiona chia),
• kefiry, jogurty naturalne i inne produkty fermentowane, wspierające florę jelitową,
• duże ilości wody mineralnej niegazowanej (minimum 1,5–2 litry dziennie).

Czego nie jeść przy hemoroidach?

• tłustych i smażonych potraw (np. fast food, frytki, kotlety panierowane),
• ostrych przypraw (chili, pieprz cayenne, ostre sosy),
• produktów wysoko przetworzonych (chipsy, gotowe dania, słone przekąski),
• białego pieczywa i wyrobów z białej mąki,
• czerwonego mięsa (w nadmiarze),
• słodyczy i wyrobów cukierniczych (ciastka, pączki, batoniki),
• alkoholu, zwłaszcza piwa i wysokoprocentowych trunków,
• mocnej kawy i herbaty w dużych ilościach.

Bibliografia:

1. Jabłoński M., Żylaki odbytu – możliwości terapeutyczne, Lek w Polsce, 2024'06 | Vol. 34
2. Jarosz M. (red.), Praktyczny podręcznik dietetyki, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa, 2010.
3. Kaszuba A., Pastuszka M., Kaszuba A. Miejscowe glikokortykosteroidy
   w leczeniu chorób skóry – zalecane standardy postępowania, Forum Medycyny Rodzinnej, 2009.
4. Kołodziejczak M., Grochowicz P., Poradnik dla pacjenta po operacji proktologicznej, online: https://pkk.org.pl/wp-content/uploads/2023/05/OK-PORADNIK_lipiec2019.pdf [dostęp: 30.06.2025]
5. Obcowska A., Kołodziejczak M., Choroba hemoroidalna – współczesne poglądy na temat etiopatogenezy oraz metod leczenia. Przegląd piśmiennictwa, Nowa Medycyna, 2016.
6. Wroński K., Leczenie żylaków wewnętrznych odbytu metodą Barrona – opis przypadku i przegląd piśmiennictwa, Nowa Medycyna 4/2011.