Nawłoć – właściwości, wskazania i przeciwwskazania do stosowania

Nawłoć to roślina tradycyjnie wykorzystywana w ziołolecznictwie. Jej ziele zawiera m.in. flawonoidy, saponiny i związki fenolowe. Może być stosowana jako składnik herbatek, mieszanek ziołowych i preparatów doustnych, a także wykorzystywana do przygotowywania syropów i nalewek. Dzięki działaniu moczopędnemu nawłoć znajduje zastosowanie przede wszystkim we wspieraniu prawidłowego funkcjonowania dróg moczowych. Przypisuje się jej również właściwości przeciwzapalne, antyoksydacyjne i wspierające naturalne mechanizmy obronne organizmu.

Jak wygląda nawłoć?

Żółte kwiaty zebrane w charakterystyczne kwiatostany to najbardziej rozpoznawalna cecha nawłoci. Jej wygląd może jednak różnić się w zależności od gatunku. W Polsce spotykane są m.in. nawłoć pospolita, kanadyjska i późna, które różnią się wysokością, kształtem kwiatostanów oraz budową liści. Nawłoć pospolita jest zwykle niższa, natomiast nawłoć kanadyjska i późna mogą osiągać nawet około 2 m wysokości. Kwitnienie przypada zazwyczaj na okres od lata do jesieni, a intensywnie żółte kwiaty sprawiają, że roślinę łatwo zauważyć na łąkach, nieużytkach i przydrożach. Surowiec zielarski zbiera się najczęściej w okresie kwitnienia, ścinając nadziemne części rośliny, a następnie poddając je suszeniu.

Nawłoć właściwości

Nawłoć zawiera wiele substancji aktywnych, którym przypisuje się różnorodne właściwości. Wśród nich znajdują się m.in. flawonoidy, saponiny, diterpeny, triterpeny oraz związki fenolowe. Przypisuje się jej m.in. działanie moczopędne, przeciwzapalne, antyoksydacyjne i przeciwbakteryjne.

Na co pomaga nawłoć? 

Właściwości nawłoci sprawiają, że jest ona wykorzystywana w różnych preparatach i mieszankach ziołowych. Najczęściej znajduje zastosowanie we wspieraniu prawidłowego funkcjonowania dróg moczowych, ochronie komórek przed stresem oksydacyjnym oraz pielęgnacji włosów i skóry.

• Nawłoć na drogi moczowe – działanie moczopędne rośliny wiąże się m.in. z obecnością lejokarpozydu, czyli naturalnego związku z grupy glikozydów fenolowych. Tradycyjnie nawłoć stosuje się w celu zwiększenia diurezy przy stanach zapalnych dróg moczowych, a także pomocniczo przy kamicy nerkowej i obecności piasku nerkowego. Zwiększony przepływ moczu ma sprzyjać przepłukiwaniu dróg moczowych i ułatwiać usuwanie drobnych złogów. Preparaty z nawłocią bywają również wykorzystywane w profilaktyce powstawania kamieni moczowych.
• Ziele nawłoci na włosy i skórę głowy – napary z nawłoci mogą być stosowane zewnętrznie, np. jako płukanki do włosów lub składnik preparatów do pielęgnacji skóry. Ze względu na przypisywane roślinie działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne wykorzystuje się ją przy podrażnieniach oraz drobnych stanach zapalnych skóry.
• Nawłoć jako wsparcie ochrony komórek – obecne w niej związki fenolowe i flawonoidy wykazują właściwości antyoksydacyjne, dzięki czemu roślina jest wykorzystywana w preparatach zawierających składniki o działaniu przeciwrodnikowym.

Jak stosować nawłoć?

W zależności od postaci surowca i przeznaczenia nawłoć może być przygotowywana na kilka sposobów. Najczęściej wykorzystuje się ją do sporządzania naparów przeznaczonych do picia lub stosowania zewnętrznego, ale jest również składnikiem mieszanek ziołowych, syropów, nalewek i gotowych preparatów doustnych. 

Ziele nawłoci do zaparzania

Suszone ziele nawłoci można wykorzystać do przygotowania naparu. W tym celu odpowiednią ilość surowca zalewa się gorącą wodą, a następnie pozostawia na kilka–kilkanaście minut pod przykryciem. Po przecedzeniu napar jest gotowy do spożycia. Taka forma stosowania pozwala wykorzystać zawarte w nawłoci związki aktywne. Dokładny sposób przygotowania i ilość surowca powinny być dostosowane do zaleceń podanych na opakowaniu konkretnego produktu.

Miód nawłociowy

Miód powstający z nektaru kwiatów nawłoci wyróżnia się delikatnym, kwiatowym aromatem oraz charakterystycznym smakiem. Podobnie jak inne miody zawiera naturalne cukry, a także związki bioaktywne, w tym polifenole i flawonoidy. Miód nawłociowy jest przede wszystkim produktem spożywczym, dlatego jego właściwości nie powinny być utożsamiane z działaniem preparatów zawierających ziele nawłoci.

Syrop z nawłoci

Jednym ze sposobów wykorzystania nawłoci jest przygotowanie słodkiego syropu na bazie jej kwiatów lub ziela. Do jego sporządzenia wykorzystuje się najczęściej cukier albo miód, który nadaje preparatowi odpowiednią konsystencję i smak. Taki domowy syrop może stanowić alternatywną formę wykorzystania rośliny. Ze względu na obecność nawłoci może być wykorzystywany jako uzupełnienie codziennej diety, jednak jego działanie zależy m.in. od sposobu przygotowania oraz ilości wykorzystanego surowca.

Nalewka z nawłoci

Nalewkę przygotowuje się poprzez zalanie świeżych lub suszonych części nawłoci alkoholem i pozostawienie mieszanki na określony czas. Alkohol umożliwia ekstrakcję części związków obecnych w surowcu, dzięki czemu nalewka stanowi kolejną formę wykorzystania nawłoci. Tradycyjnie stosuje się ją przede wszystkim jako wsparcie prawidłowego funkcjonowania dróg moczowych, co wiąże się z moczopędnymi właściwościami rośliny. Ze względu na zawartość alkoholu nalewki nie powinny stosować m.in. dzieci, kobiety w ciąży i karmiące piersią oraz osoby, które powinny unikać alkoholu.

Nawłoć przeciwwskazania

Mimo że nawłoć jest dobrze tolerowana przy prawidłowym stosowaniu, istnieją sytuacje, w których jej wykorzystanie nie jest zalecane. Dotyczy to przede wszystkim osób uczulonych na nawłoć lub inne rośliny z rodziny astrowatych, a także osób, u których ze względów zdrowotnych wskazane jest ograniczenie przyjmowania płynów. Szczególną ostrożność należy zachować również w przypadku chorób nerek, niewydolności serca oraz niedrożności dróg moczowych. Stosowanie nawłoci w okresie ciąży i karmienia piersią nie jest zalecane ze względu na brak wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa.

Skutki uboczne nawłoci

Stosowanie nawłoci może wiązać się z wystąpieniem działań niepożądanych, choć przy prawidłowym stosowaniu nie są one zbyt częste. Ryzyko pojawienia się skutków ubocznych zależy m.in. od indywidualnej wrażliwości na składniki rośliny oraz stanu zdrowia. Jedną z możliwych reakcji jest nadwrażliwość na nawłoć lub inne rośliny z rodziny astrowatych. Może ona objawiać się m.in. wysypką, zaczerwienieniem, świądem lub kontaktowym zapaleniem skóry, szczególnie po zastosowaniu preparatów zawierających nawłoć na skórę. Znaczenie ma również moczopędne działanie rośliny. Zwiększenie ilości wydalanego moczu u osób z ciężkimi chorobami serca lub nerek może prowadzić do nadmiernej utraty płynów i zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej.

Bibliografia:

1. Baraniak J., Kania-Dobrowolska M., Działanie moczopędne wybranych surowców roślinnych, Postępy Fitoterapii, 2019; 20(3): 194-198, online: https://www.postepyfitoterapii.pl/wp-content/uploads/2019/10/pf_2019_03_05.pdf [dostęp: 28.09.2026]
2. Danielewska A., Maciąg K., Wybrane właściwości roślin – najnowsze doniesienia, Wydawnictwo Naukowe TYGIEL sp. z o.o, Lublin, 2019, online: https://bc.wydawnictwo-tygiel.pl/public/assets/355/Wybrane%20wlasciwosci%20roslin%20-%20najnowsze%20doniesienia.pdf [dostęp: 28.09.2026]
3. Olechnowicz -Stępień W., Lamer-Zarawska E., Rośliny Lecznicze stosowane u dzieci, Państwowy Zakład Wydawnictw Lekarskich, Warszawa, 1986.
4. Różański H., Bobak Ł., Trziszka T., Znaczenie nawłoci (Solidago) w fitoterapii, Herbalism nr 1(2)/2016