Kwas azelainowy – wskazania, stosowanie i efekty

Kwas azelainowy to substancja aktywna szeroko wykorzystywana w dermatologii i kosmetologii. Ceniony jest przede wszystkim za działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz regulujące proces rogowacenia naskórka. Dzięki temu znajduje zastosowanie w pielęgnacji skóry problematycznej – zwłaszcza w przypadku trądziku, przebarwień czy rumienia. W zależności od stężenia i formy występuje zarówno w kosmetykach do codziennej pielęgnacji, jak i w produktach dermokosmetycznych oraz lekach stosowanych miejscowo na skórę.  

Kwas azelainowy – działanie

Kwas azelainowy wykazuje wielokierunkowe działanie, dzięki czemu znajduje zastosowanie w pielęgnacji skóry z różnymi problemami dermatologicznymi. Substancja ta działa przeciwbakteryjnie, ograniczając namnażanie drobnoustrojów związanych z rozwojem trądziku. Jednocześnie wykazuje właściwości przeciwzapalne, co może przyczyniać się do zmniejszenia zaczerwienienia, obrzęku i liczby zmian skórnych. Kwas azelainowy reguluje również proces keratynizacji, czyli rogowacenia naskórka. Dzięki temu zapobiega zatykaniu ujść gruczołów łojowych i powstawaniu zaskórników. Dodatkowo wpływa na aktywność melanocytów, ograniczając nadmierną produkcję melaniny, co sprzyja rozjaśnianiu przebarwień i wyrównaniu kolorytu skóry. Warto także podkreślić, że kwas azelainowy jest zazwyczaj dobrze tolerowany przez różne typy cery, w tym skórę wrażliwą i naczyniową, dlatego często pojawia się w dermokosmetykach przeznaczonych do pielęgnacji skóry problematycznej.

Kwas azelainowy na co?

Kwas azelainowy to substancja aktywna wykorzystywana przede wszystkim w pielęgnacji skóry problematycznej. Wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne oraz keratolityczne, dzięki czemu pomaga ograniczać rozwój bakterii odpowiedzialnych za powstawanie zmian skórnych i wspiera prawidłowe złuszczanie naskórka. Jednym z najczęstszych wskazań do stosowania kwasu azelainowego jest trądzik. Składnik ten może zmniejszać liczbę zaskórników, grudek i krostek oraz ograniczać nadmierne wydzielanie sebum. Dzięki właściwościom przeciwzapalnym bywa także stosowany w pielęgnacji skóry z tendencją do zaczerwienień, a także znajduje również zastosowanie w redukcji przebarwień różnego pochodzenia.

• Trądzik pospolity (zaskórniki, grudki, krostki).
• Trądzik różowaty i skłonność do zaczerwienień skóry.
• Przebarwienia pozapalne, hormonalne i posłoneczne.
• Nierówny koloryt skóry.
• Nadmierne rogowacenie naskórka.
• Skóra tłusta i mieszana z tendencją do nadprodukcji sebum.
• Skóra wrażliwa i cera naczyniowa.

Kwas azelainowy na przebarwienia

Kwas azelainowy hamuje aktywność tyrozynazy – enzymu biorącego udział w procesie powstawania melaniny, dzięki temu może przyczyniać się do stopniowego rozjaśniania plam pigmentacyjnych oraz wyrównania kolorytu skóry. Preparaty z kwasem azelainowym stosowane są w przypadku różnych typów przebarwień, w tym zmian pozapalnych pojawiających się po trądziku, przebarwień posłonecznych oraz tych związanych z wahaniami hormonalnymi. Regularna aplikacja może wspierać redukcję widoczności plam i zapobiegać powstawaniu nowych zmian pigmentacyjnych.

Kwas azelainowy jak stosować?

Kwas azelainowy jest przeznaczony do stosowania miejscowego na skórę. Najczęściej aplikuje się go na oczyszczoną i osuszoną skórę w formie preparatów dermatologicznych lub dermokosmetyków zawierających odpowiednie stężenie tej substancji. Częstotliwość stosowania oraz ilość preparatu zależą od rodzaju produktu, stężenia kwasu azelainowego oraz indywidualnych potrzeb skóry.

Krem z kwasem azelainowym

Kremy do twarzy to jedna z najczęściej wybieranych form stosowania kwasu azelainowego  w codziennej pielęgnacji skóry. Preparaty w tej postaci mają zazwyczaj lekką lub półtłustą konsystencję, dzięki czemu dobrze rozprowadzają się na skórze i mogą być stosowane zarówno przy cerze tłustej, mieszanej, jak i wrażliwej. Preparaty w formie kremu stosuje się najczęściej raz lub dwa razy dziennie na oczyszczoną skórę twarzy, zgodnie z zaleceniami producenta lub lekarza dermatologa. Po całkowitym wchłonięciu kremu możliwe jest nałożenie kolejnych produktów pielęgnacyjnych lub wykonanie makijażu, dlatego może być stosowany jako element porannej rutyny pielęgnacyjnej.

Serum z kwasem azelainowym

Serum to lekka forma kosmetyku o skoncentrowanej formule, która szybko się wchłania i może być stosowana jako element codziennej pielęgnacji skóry. Dzięki płynnej lub żelowej konsystencji preparaty tego typu łatwo rozprowadzają się na skórze i często są wybierane przez osoby z cerą tłustą, mieszaną lub problematyczną. Kosmetyki w formie serum do twarzy zazwyczaj zawierają kwas azelainowy w stężeniu około 8–10%, często wzbogacane są także o inne składniki aktywne, takie jak niacynamid, pantenol czy kwas hialuronowy, które wspierają nawilżenie, regenerację oraz łagodzenie podrażnień skóry. Serum stosuje się najczęściej po oczyszczeniu skóry, przed nałożeniem kremu pielęgnacyjnego. Dzięki lekkiej konsystencji serum może być stosowane zarówno w wieczornej, jak i porannej rutynie pielęgnacyjnej.

Maść z kwasem azelainowym

Maść to forma preparatu leczniczego o bardziej tłustej i ochronnej konsystencji, często stosowana w terapii problemów skórnych wymagających intensywnego działania miejscowego. Ze względu na silniejsze właściwości natłuszczające, maści bywają zalecane w leczeniu miejsc wymagających bardziej intensywnej regeneracji. Maści z kwasem azelainowym należy stosować miejscowo, zwykle 1–2 razy dziennie, na oczyszczoną skórę. Ze względu na cięższą konsystencję, maści częściej są elementem wieczornej pielęgnacji lub terapii dermatologicznej.

Z czym łączyć kwas azelainowy?

Kwas azelainowy może być łączony z innymi substancjami aktywnymi, pod warunkiem zachowania odpowiedniej ostrożności. Połączenia te pozwalają wzmocnić efekty pielęgnacyjne i terapeutyczne, jednocześnie minimalizując ryzyko podrażnień.

• Kwas azelainowy i niacynamid – wspiera działanie przeciwzapalne i przeciwtrądzikowe, łagodzi zaczerwienienia oraz poprawia barierę ochronną skóry.
• Kwas azelainowy i retinol – mogą być stosowane w osobnych porach dnia lub naprzemiennie, aby wspierać redukcję przebarwień i zmian trądzikowych, przy zachowaniu ostrożności w celu uniknięcia nadmiernego podrażnienia.
• Kwas azelainowy i witamina C mogą wspierać rozjaśnianie przebarwień i wyrównanie kolorytu skóry, jednak najlepiej stosować je w różnych porach dnia lub naprzemiennie, aby zmniejszyć ryzyko podrażnienia.

Z czym nie łączyć kwasu azelainowego?

Chociaż kwas azelainowy jest składnikiem dobrze tolerowanym przez skórę, niektóre połączenia mogą zwiększać ryzyko podrażnień lub zmniejszać skuteczność preparatu. Warto zachować ostrożność, łącząc go z silnie drażniącymi substancjami lub stosować je w różnych porach dnia.

• Inne silne kwasy (AHA/BHA w wysokim stężeniu) – stosowanie równocześnie może prowadzić do nadmiernego złuszczania, pieczenia i podrażnień skóry.
• Retinoidy w wysokim stężeniu – połączenie z kwasem azelainowym może zwiększać ryzyko przesuszenia, zaczerwienień i łuszczenia się skóry; lepiej stosować je naprzemiennie.
• Benzoyl peroxide (nadtlenek benzoilu) – działanie drażniące w połączeniu z kwasem azelainowym może podrażniać skórę i obniżać komfort stosowania.
• Preparaty złuszczające o dużej sile działania – np. peelingi chemiczne z wysokim stężeniem kwasów; ich stosowanie równocześnie z kwasem azelainowym może powodować nadwrażliwość i mikrouszkodzenia naskórka.

Unikanie tych połączeń lub stosowanie ich w różnych porach dnia pozwala zachować bezpieczeństwo i komfort skóry, jednocześnie zapewniając skuteczne działanie kwasu azelainowego.

Kwas azelainowy efekty uboczne

Kwas azelainowy jest zazwyczaj dobrze tolerowany przez skórę, jednak w rzadkich przypadkach mogą wystąpić efekty uboczne, zwłaszcza na początku kuracji lub przy stosowaniu preparatów o wyższym stężeniu. Najczęściej działania niepożądane mają charakter miejscowy i są przejściowe.

• Łagodne pieczenie, mrowienie lub uczucie ściągnięcia skóry – zwykle ustępuje po kilku dniach stosowania.
• Suchość i łuszczenie się naskórka – może pojawić się szczególnie przy cerze wrażliwej lub przy równoczesnym stosowaniu innych składników złuszczających.
• Zaczerwienienie skóry – najczęściej przejściowe, zwykle ustępuje w miarę adaptacji skóry do preparatu.
• Świąd lub delikatne podrażnienie – w rzadkich przypadkach może wymagać ograniczenia częstotliwości stosowania lub przerwy w kuracji.
• Reakcje alergiczne – bardzo rzadkie, mogą obejmować pokrzywkę, silne zaczerwienienie lub obrzęk; w takim przypadku należy natychmiast przerwać stosowanie preparatu i skonsultować się z lekarzem.

Stosowanie preparatów zgodnie z zaleceniami producenta i stopniowe wprowadzanie kwasu azelainowego do codziennej pielęgnacji pomaga minimalizować ryzyko działań niepożądanych.

Bibliografia:

1. Dębek P. et al., Zastosowanie kwasu azelainowego w wybranych schorzeniach dermatologicznych, Med Rodz 2018; 21(4)
2. Kulasińska J., Faruga-Lewicka W., Zastosowanie azeloglicyny w pielęgnacji cery naczyniowej i trądziku różowatego, Aesthetic Cosmetology and Medicine, 6 / 2023 / vol. 12
3. Kurek – Górecka A. et at., Zastosowanie kwasu azelainowego i azeloglicyny we współczesnej dermatologii i kosmetologii,  Farm Pol, 2017, 73 (12)