Krwiodawstwo – najważniejsze informacje

Przetaczanie krwi to jeden z najważniejszych zabiegów ratujących życie. Krew jest niezastąpiona — nie da się jej wyprodukować ani zastąpić syntetycznym odpowiednikiem, dlatego tak ogromne znaczenie ma każdy oddany mililitr. W dniach 22–26 listopada obchodzimy Dni Honorowego Krwiodawstwa Polskiego Czerwonego Krzyża, czyli wyjątkowy czas poświęcony wszystkim osobom, które bezinteresownie dzielą się tym najcenniejszym lekarstwem. To doskonała okazja, by przypomnieć, jak ogromne znaczenie ma krwiodawstwo oraz wyjaśnić jak wygląda proces oddawania krwi krok po kroku. 

Kto może oddawać krew?

Honorowym dawcą krwi może zostać każda dorosła osoba, która spełnia kilka podstawowych kryteriów. 

• Wiek 18–65 lat
• Waga minimum 50 kg
• Dobry stan zdrowia 

Dodatkowo każdy dawca przed oddaniem krwi przechodzi krótką procedurę kwalifikującą obejmującą badanie laboratoryjne i konsultację lekarską oraz wypełnia kwestionariusz dotyczący stanu zdrowia, przebytych zabiegów medycznych i kosmetycznych czy przyjmowanych ostatnio leków. Dzięki temu personel upewnia się, że donacja będzie bezpieczna zarówno dla dawcy, jak i dla przyszłego biorcy. 

Ile krwi się oddaje?

Honorowe krwiodawstwo od lat opiera się na jasno określonych i sprawdzonych zasadach, które mają zapewnić pełne bezpieczeństwo dawcy. Już na etapie kwalifikacji personel medyczny ocenia, czy organizm jest gotowy do donacji, a cały proces odbywa się według precyzyjnych standardów. Dlatego podczas jednej donacji pobiera się ok. 450 ml pełnej krwi – dokładnie tyle, ile zdrowa osoba może oddać bez obciążania organizmu. To wartość ustalona na podstawie badań, stale kontrolowana i uznawana za w pełni bezpieczną.

Co ile można oddawać krew?

Organizm potrzebuje czasu, aby w pełni odbudować oddane składniki. Przestrzeganie ustalonych przerw między donacjami pozwoli zadbać o zdrowie dawcy, a jednocześnie zapewni ciągłość dostaw krwi dla potrzebujących. Krew pełną można oddawać co 8 tygodni, przy czym kobiety mogą to robić do 4 razy w roku, a mężczyźni do 6 razy w roku. 

Co zjeść przed oddaniem krwi? 

Jednym z warunków oddania krwi jest prawidłowy poziom hemoglobiny, dlatego warto zadbać o dietę już na kilka dni przed donacją. Produkty bogate w żelazo, takie jak czerwone mięso, wątróbka, ryby, rośliny strączkowe, szpinak czy buraki przygotowują organizm do pobrania krwi i przyspieszą regenerację organizmu. 

Produkty bogate w żelazo:

• czerwone mięso – wołowina, cielęcina,
• wątróbka – drobiowa, wieprzowa, wołowa,
• ryby – np. tuńczyk, makrela, łosoś,
• rośliny strączkowe – soczewica, fasola, ciecierzyca,
• zielone warzywa liściaste – szpinak, jarmuż, 
• buraki – świeże lub gotowane

Tuż przed wizytą w punkcie krwiodawstwa warto natomiast zadbać o lekki, łatwostrawny posiłek, który dostarczy energii, ale nie obciąży żołądka. Doskonale sprawdzą się: kanapka z pełnoziarnistego pieczywa, jajko, jogurt z owocami czy banan. Należy pamiętać też o odpowiednim nawodnieniu – woda ułatwia pobranie krwi i zmniejsza ryzyko osłabienia. 

Przeciwwskazania do oddania krwi

Choć większość zdrowych osób może zostać honorowym dawcą, istnieją sytuacje, w których oddanie krwi jest czasowo lub trwale przeciwwskazane. 

Do czasowych przeciwwskazań należą m.in.:

• niedawno przebyty zabieg chirurgiczny lub uraz,
• infekcje i choroby przebiegające z gorączką,
• przyjmowanie niektórych leków,
• ciąża i karmienie piersią,
• niedobór hemoglobiny lub niedawno przebyta krwawienie.

Do stałych przeciwwskazań zalicza się m.in.:

• choroby zakaźne przenoszone drogą krwi (np. HIV, wirusowe zapalenie wątroby typu B i C),
• przewlekłe schorzenia hematologiczne lub nowotworowe,
• ciężkie choroby serca i układu krążenia.

Pełna lista przeciwwskazań jest dostępna w każdym punkcie krwiodawstwa i ułatwia bezpieczne planowanie oddania krwi. 

Jakie leki dyskwalifikują oddawanie krwi?

Przepisy (rozporządzenie Ministra Zdrowia) przewidują, że przyjmowanie leków jest jednym z kryteriów dyskwalifikacji z oddawania krwi — szczegóły zależą od rodzaju leku oraz leczonego schorzenia. Z tego powodu każdy dawca musi dokładnie poinformować lekarza kwalifikującego o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach. Niektóre leki powodują czasową dyskwalifikację, aż do zakończenia terapii i upłynięcia odpowiedniego okresu karencji. Do najczęściej spotykanych należą:

• leki przeciwzakrzepowe,
• niektóre antybiotyki,
• wybrane leki przeciwwirusowe i przeciwgrzybicze.

Jednocześnie podkreśla się, że przyjmowanie doustnych środków antykoncepcyjnych oraz leków hormonalnych stosowanych w okresie menopauzy nie wyklucza oddawania krwi.

Oddawanie krwi a okres

Okres nie jest automatycznym przeciwwskazaniem do oddania krwi. Krwiodawstwo w czasie miesiączki jest możliwe, o ile kobieta czuje się dobrze i spełnia standardowe kryteria kwalifikacji. Warto jednak pamiętać, że intensywne krwawienie może wpłynąć na poziom hemoglobiny i samopoczucie dawczyni, dlatego lekarz kwalifikujący może w takim przypadku zalecić przesunięcie wizyty. 

Honorowy dawca krwi – przywileje

Bycie honorowym dawcą krwi to nie tylko szlachetny gest, ale też możliwość korzystania z określonych uprawnień przewidzianych przepisami prawa i programami regionalnych centrów krwiodawstwa. Honorowy dawca krwi otrzymuje legitymację i tytuł „Honorowego Dawcy Krwi”, które uprawniają do korzystania z szeregu przywilejów.

• Zwolnienie od pracy – dwa dni wolne: w dniu oddania krwi oraz następnego dnia, również na czas okresowych badań lekarskich.
• Zwrot utraconego zarobku – dawca nie traci wynagrodzenia za czas poświęcony na oddanie krwi.
• Zwrot kosztów przejazdu – pokrywany przez jednostkę krwiolecznictwa.
• Posiłek regeneracyjny – po oddaniu krwi dawca otrzymuje posiłek regeneracyjny o wartości kalorycznej ok. 4500 kcal (18 840 kJ), odpowiedni do uzupełnienia energii po pobraniu krwi. W praktyce najczęściej są to czekolady lub batony regeneracyjne.
• Odznaczenia i wyróżnienia – np. „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi” przy większej liczbie oddanych litrów krwi.
• Refundacja leków – zniżki na leki refundowane w ramach NFZ dla honorowych dawców.
• Szczególne uprawnienia zdrowotne – osoby z tytułem „Zasłużony Honorowy Dawca Krwi” mogą korzystać poza kolejnością z wybranych świadczeń zdrowotnych oraz z usług farmaceutycznych w aptekach w ramach NFZ.
• Dodatkowe przywileje w ramach regionalnych programów – w niektórych miastach lub województwach zasłużeni dawcy mogą korzystać np. ze zniżek na bilety do muzeów, teatrów, instytucji kultury czy wydarzeń sportowych. 

Oddawanie krwi to gest o ogromnym znaczeniu – ratuje życie innych i wspiera funkcjonowanie całego systemu ochrony zdrowia. Ponadto wymaga od dawcy dbania o własne zdrowie, w tym regularnej kontroli stanu zdrowia, przynosi mu realne korzyści w postaci przewidzianych przepisami prawa przywilejów, a także daje satysfakcję z uczestniczenia w społecznie ważnej misji.

Bibliografia:

1. Minister Zdrowia, Obwieszczenie z dnia 20 maja 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi (Dz.U. 2025 poz. 756).
2. Minister Zdrowia, Rozporządzenie z dnia 11 września 2017 r. w sprawie warunków pobierania krwi od kandydatów na dawców krwi i dawców krwi (Dz.U. 2017 poz. 1741).
3. Po donacji, Serwis Rzeczypospolitej Polskiej, online: https://www.gov.pl/web/nck/po-donacji [dostęp: 25.11.2025]