Grzybica paznokci – objawy, przyczyny i leczenie

Grzybica paznokci to jedna z najczęstszych chorób płytki paznokciowej, która może prowadzić do zmiany jej koloru, pogrubienia, kruchości i deformacji. Infekcja najczęściej obejmuje paznokcie u stóp, ale może również rozwijać się na dłoniach. Za rozwój zakażenia odpowiadają przede wszystkim grzyby, a ryzyko infekcji zwiększają m.in. wilgotne środowisko, uszkodzenia płytki paznokciowej oraz niektóre choroby przewlekłe. Wczesne rozpoznanie problemu i odpowiednio dobrane leczenie pomagają ograniczyć rozwój zakażenia i zmniejszyć ryzyko nawrotów.

Jak wygląda grzybica paznokci?

Wygląd grzybicy paznokci zależy m.in. od rodzaju grzyba wywołującego zakażenie oraz stopnia zaawansowania infekcji. Wyróżnia się grzybicę dermatofitową, drożdżakową i pleśniową, które mogą różnić się przebiegiem i charakterem zmian. Najczęściej zmiany obejmują kolor, strukturę i kształt płytki paznokciowej. Początkowo na paznokciu mogą pojawiać się niewielkie białe lub żółtawe plamy, które z czasem się powiększają. W miarę rozwoju zakażenia płytka staje się matowa, pogrubiona i krucha, a jej powierzchnia może ulegać deformacji. Niekiedy paznokieć zaczyna oddzielać się od łożyska, a pod nim gromadzą się zrogowaciałe masy. Zmiany często rozpoczynają się na brzegu płytki i stopniowo przesuwają w kierunku jej nasady. Podobne objawy mogą występować również w przebiegu innych schorzeń, np. łuszczycy paznokci, lub być następstwem urazów mechanicznych. Dlatego sam wygląd płytki nie zawsze pozwala jednoznacznie rozpoznać grzybicę. W razie wątpliwości lekarz może zalecić badanie mykologiczne, które pomaga potwierdzić przyczynę zmian.

Grzybica paznokci przyczyny

Za rozwój grzybicy paznokci odpowiadają grzyby, najczęściej dermatofity, rzadziej drożdżaki lub pleśniowce. Drobnoustroje mogą wnikać pod płytkę paznokciową i stopniowo zajmować kolejne jej obszary. Zakażeniu sprzyjają ciepłe i wilgotne warunki, dlatego grzybica częściej dotyczy paznokci u stóp. Infekcja może rozwinąć się m.in. w wyniku kontaktu z zakażonym naskórkiem lub powierzchniami, na których znajdują się grzyby, np. w szatniach, na basenach i pod ogólnodostępnymi prysznicami. Ryzyko zachorowania zwiększają również mikrourazy płytki paznokciowej, noszenie ciasnego i nieprzewiewnego obuwia, nadmierna potliwość stóp oraz współistniejąca grzybica skóry, zwłaszcza między palcami. Znaczenie mają także czynniki związane ze stanem zdrowia, w tym cukrzyca, zaburzenia krążenia obwodowego i obniżona odporność. Większą podatność na zakażenia mogą wykazywać również osoby z chorobami nowotworowymi, wrodzonymi lub nabytymi zaburzeniami odporności oraz niektórymi chorobami przewlekłymi. Ryzyko infekcji może wzrastać także w trakcie stosowania leków osłabiających odpowiedź immunologiczną, np. niektórych kortykosteroidów i leków immunosupresyjnych. Istotną rolę odgrywają ponadto czynniki środowiskowe i codzienne nawyki. Brak odpowiedniej higieny, niedokładne osuszanie stóp po kąpieli, korzystanie z publicznych kąpielisk bez obuwia ochronnego oraz używanie wspólnych przyborów do pielęgnacji paznokci mogą ułatwiać szerzenie się zakażenia. Nie bez znaczenia jest również noszenie obuwia i skarpet, które słabo odprowadzają wilgoć, ponieważ sprzyja to utrzymywaniu się ciepłego, wilgotnego środowiska. Podatność na grzybicę paznokci zwiększa się także z wiekiem, m.in. ze względu na wolniejszy wzrost paznokci i częstsze występowanie chorób współistniejących.

Jak rozpoznać grzybicę paznokci?

Rozpoznanie grzybicy opiera się przede wszystkim na ocenie wyglądu płytki paznokciowej oraz występujących zmian. Charakterystyczne objawy, takie jak żółtawe lub białawe przebarwienia, pogrubienie paznokcia, jego kruchość i deformacja, mogą wskazywać na zakażenie grzybicze. Nie są jednak wystarczające do postawienia pewnej diagnozy, ponieważ podobne symptomy występują również w innych schorzeniach paznokci. W przypadku podejrzenia grzybicy lekarz może zalecić dodatkowe badania, które pozwalają potwierdzić obecność grzybów i ustalić przyczynę zmian. 

Badanie mykologiczne

W celu potwierdzenia zakażenia grzybiczego i ustalenia jego przyczyny lekarz może zlecić badanie mykologiczne paznokci. Polega ono na pobraniu materiału z zajętej płytki lub jej okolicy, a następnie poddaniu go analizie laboratoryjnej. Diagnostyka może obejmować ocenę mikroskopową, hodowlę grzybów, a w niektórych przypadkach również badania molekularne. Przed pobraniem próbki należy odpowiednio przygotować paznokieć zgodnie z zaleceniami placówki wykonującej badanie. Istotne jest również poinformowanie lekarza o stosowanych preparatach przeciwgrzybiczych, ponieważ mogą one wpływać na wiarygodność wyniku. Potwierdzenie obecności grzybów pomaga dobrać odpowiednie leczenie i ograniczyć ryzyko stosowania preparatów, które nie będą skuteczne w danym przypadku.

Co na grzybicę paznokcia?

Sposób leczenia grzybicy paznokci zależy przede wszystkim od stopnia zaawansowania zakażenia, liczby zajętych paznokci oraz rodzaju grzyba wywołującego infekcję. W łagodniejszych przypadkach, gdy zmiany obejmują niewielką część płytki, można stosować miejscowe preparaty przeciwgrzybicze dostępne bez recepty. Przy bardziej rozległym zakażeniu lekarz może zalecić leki doustne, które docierają do płytki paznokciowej wraz z krwią i działają na drobnoustroje odpowiedzialne za infekcję. W leczeniu ogólnym stosuje się przede wszystkim terbinafinę, a także itrakonazol lub flukonazol. Terbinafina jest często lekiem pierwszego wyboru w zakażeniach wywołanych przez dermatofity, natomiast pozostałe substancje mogą być stosowane m.in. wtedy, gdy terbinafina jest przeciwwskazana, źle tolerowana lub nie przynosi oczekiwanych efektów. Dobór leku wymaga uwzględnienia wyników badań, przeciwwskazań oraz ryzyka interakcji z innymi preparatami. W niektórych przypadkach stosuje się leczenie skojarzone, polegające na połączeniu leku doustnego z preparatem przeciwgrzybiczym aplikowanym bezpośrednio na paznokieć. Takie postępowanie może zwiększyć skuteczność terapii, szczególnie przy bardziej zaawansowanych lub opornych zakażeniach. Uzupełnieniem leczenia bywa również mechaniczne opracowanie płytki, czyli usunięcie jej zmienionych, zgrubiałych fragmentów, co może ułatwić działanie leków miejscowych. Rzadziej rozważa się usunięcie mechaniczne lub chemiczne zakażonej płytki paznokciowej jednak rutynowe usuwanie paznokcia nie jest zalecane ze względu na ryzyko powikłań i brak wystarczających korzyści w porównaniu z mniej inwazyjnymi metodami. 

Lakier na grzybicę paznokci

Lakiery przeciwgrzybicze to jedna z metod leczenia grzybicy paznokci, szczególnie w przypadku niewielkich zmian obejmujących ograniczoną część płytki. Zawierają substancje czynne, takie jak amorolfina lub cyklopiroks, które hamują rozwój grzybów lub prowadzą do ich obumierania. Preparaty stosowane miejscowo pozwalają dostarczyć substancję leczniczą bezpośrednio do zmienionego paznokcia. Skuteczność terapii zależy m.in. od stopnia zaawansowania zakażenia oraz regularności stosowania preparatu. Leczenie wymaga cierpliwości, ponieważ paznokcie rosną powoli, a całkowite odrośnięcie zdrowej płytki może trwać wiele miesięcy. W przypadku rozległych zmian, zajęcia nasady paznokcia lub braku poprawy samo stosowanie lakieru może nie wystarczyć i konieczna może być konsultacja lekarska w celu ustalenia innego sposobu leczenia.

Profilaktyka grzybicy paznokci

Ograniczenie ryzyka grzybicy paznokci wymaga przede wszystkim przestrzegania zasad higieny oraz unikania warunków sprzyjających namnażaniu się grzybów. Duże znaczenie ma utrzymywanie stóp w czystości i suchości, szczególnie przestrzeni między palcami, a także noszenie przewiewnego obuwia i skarpet wykonanych z materiałów odprowadzających wilgoć. Istotne jest także unikanie chodzenia boso w miejscach publicznych, takich jak baseny, sauny, szatnie i wspólne prysznice. Podczas zabiegów manicure i pedicure należy korzystać z czystych, odpowiednio zdezynfekowanych narzędzi, a przy samodzielnej pielęgnacji nie używać tych samych akcesoriów do zdrowych i zakażonych paznokci. Nie należy również pożyczać innym osobom obuwia, skarpet ani przyborów do pielęgnacji paznokci. Dodatkowo warto szybko reagować na objawy grzybicy skóry stóp, ponieważ zakażenie może przenosić się na paznokcie. Osoby z cukrzycą, zaburzeniami krążenia lub obniżoną odpornością powinny szczególnie dbać o stan paznokci i konsultować niepokojące zmiany z lekarzem.

Bibliografia:

1. Baran W., Batycka A., Baran E., Postępy w rozpoznawaniu i leczeniu grzybicy paznokci, Postępy Dermatologii i Alergologii XXIII; 2006/3
2. Kuros F., Terapia podologiczna w przypadku grzybicy dermatofitowej paznokci, Kosmetologia Estetyczna, 2 / 2019 / vol. 8, online: https://aestheticcosmetology.com/wp-content/uploads/2019/04/ke2019.2-1.pdf [dostęp: 25.10.2026]
3. Maleszka R., Ratajczak-Stefańska V., Różewicka-Czabańska M., Zmiany infekcyjne paznokci, Przegląd Dermatologiczny, 2011, t.98, no. 2